کاهش نرخ گاز، رشد قیمت فرآورده‌های نفتی

غلامعلی رحیمی - مهدیه علوی *
رشد قیمت بنزین در خلیج فارس و نوسان نرخ آتی گازوئیل در اروپا
قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول برای تحویل در ماه مه ۲۰۱۲) طی دوره ۳۰ مارس الی ۵ آوریل ۲۰۱۲ از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بود.

بر این اساس به دلیل افزایش سطح ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا معادل ۴۲ میلیارد فوت مکعب طی هفته منتهی به ۳۰ مارس ۲۰۱۲ و رکورد تاریخی سطح ذخایر زیر زمینی گاز طبیعی آمریکا (که به میزان ۷/۵۵ درصد معادل ۸۸۷ میلیارد فوت مکعب بالاتر از میزان مشابه سال قبل است) و همچنین از سوی دیگر افزایش ۸۹/۲ درصدی مصرف گاز طبیعی آمریکا در هفته منتهی به ۴ آوریل ۲۰۱۲، قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس نایمکس، ابتدا از ۱۲/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳۰ مارس ۲۰۱۲ به ۱۸/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳ آوریل ۲۰۱۲ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۰۸/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۵ آوریل ۲۰۱۲ کاهش یافت.
همچنین قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه مه ۲۰۱۲، از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از ۸۴/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳۰ مارس ۲۰۱۲ به ۲۶/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۵ آوریل ۲۰۱۲ کاهش یافت. مصرف گاز طبیعی آمریکا در هفته منتهی به ۴ آوریل ۲۰۱۲ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۸۹/۲ درصد افزایش یافته که در این میان بیشترین افزایش مربوط به مصرف بخش خانگی و تجاری با ۷۶/۵ درصد افزایش است. میزان کل تقاضای گاز طبیعی در مقایسه با هفته منتهی به ۲۸ مارس ۲۰۱۲، ۸۲/۲ درصد افزایش نشان می‌دهد. همچنین طی دوره ۲۸ مارس الی ۴ آوریل ۲۰۱۲، میزان واردات گاز طبیعی آمریکا از طریق خط لوله از کانادا به میزان ۷۴/۱۰ درصد افزایش یافته، درحالی که واردات LNG به میزان ۰۴/۴۲ درصد کاهش یافته است. واردات گاز طبیعی از کانادا و واردات LNG در مقایسه با میزان مشابه سال قبل به ترتیب ۴۱/۴ درصد و ۲۶/۶۸ درصد کاهش نشان می‌دهد. تولید بازاری گاز طبیعی آمریکا طی دوره مذکور در حدود ۹۱/۰ درصد کاهش داشته که در مقایسه با میزان مشابه سال قبل معادل ۳۵/۴ درصد بیشتر است.
بر اساس گزارش موسسه بیکر، تعداد دکل‌های حفاری چرخشی گاز طبیعی آمریکا در هفته منتهی به ۳۰ مارس ۲۰۱۲ در حدود ۶۵۸ دکل بوده که در مقایسه با هفته قبل از آن به میزان ۶ دکل افزایش نشان می‌دهد. همچنین تعداد دکل‌های حفاری در بخش نفت (که شامل تولید گازهای همراه نفت نیز می‌شود) طی دوره مذکور به میزان ۵ دکل افزایش یافته و در سطح ۱۳۱۸ دکل فعال قرار گرفته است. قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار هنری‌هاب از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از ۰۲/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۹ مارس ۲۰۱۲، به ۸۹/۱ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲ آوریل ۲۰۱۲ کاهش یافت، ولی مجددا تا سطح ۰۶/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۴ آوریل ۲۰۱۲ افزایش یافت. این سطح قیمتی به میزان ۵۳/۷۲ درصد از قیمت ۵/۷ دلار در هر میلیون بی.تی.یو قیمت هنری‌هاب در اوایل سال ۲۰۱۰، پایین‌تر است. قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار نیویورک نیز از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۲۱/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۹ مارس ۲۰۱۲ ، با ۱۳ سنت (۹/۵ درصد) کاهش به ۰۸/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲ آوریل ۲۰۱۲ رسید. ولی مجددا با ۲۴ سنت (۵۴/۱۱ درصد) افزایش ۳۲/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۴ آوریل ۲۰۱۲ قیمت خورد. همچنین قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار شیکاگو از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۰۷/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۹ مارس ۲۰۱۲ تا بیش از ۲۰/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۴ آوریل ۲۰۱۲ افزایش یافت. قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار کالیفرنیای جنوبی از یک روند افزایشی برخوردار بوده و با ۴ سنت رشد (۷/۱ درصد)، از حدود ۴/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۸ مارس ۲۰۱۲ به ۴۴/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۴ آوریل ۲۰۱۲ رسید. قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار تورنتوی کانادا نیز از یک روند افزایشی برخوردار بوده و با ۸ سنت افزایش (۲۸/۳ درصد) از ۴۴/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۸ مارس ۲۰۱۲ معادل ۵۲/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۴ آوریل ۲۰۱۲ شد. همچنین قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار اروپا (ICE) از یک روند افزایشی برخوردار بوده و با ۱۰ سنت افزایش (۰۶/۱ درصد) طی دوره ۲۸ مارس الی ۴ آوریل ۲۰۱۲، از ۳۹/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو از ۴۹/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو افزایش یافت.

قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار انگلیس (NBP) طی دوره ۱۹ مارس الی ۲۶ مارس ۲۰۱۲ به میزان ۷۹ سنت (۱۷/۸ درصد) کاهش یافته و از ۶۷/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو به ۸۸/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.یو رسیده است. قیمت تک محموله LNG در بازار جنوب شرق اروپا نیز طی دوره مذکور از یک روند کاهشی برخوردار بوده و با ۱۰ سنت کاهش از ۴/۱۰ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در قیمت ۳/۱۰ دلار در هر میلیون بی.تی.یو ثبت شد. از سوی دیگر، قیمت تک محموله LNG در بازار شمال شرق آسیا طی دوره ۱۹ مارس الی ۲۶ مارس ۲۰۱۲ از یک روند افزایشی برخوردار بوده و با ۲۰ سنت افزایش (۳/۱ درصد)، از ۸/۱۵ دلار در هر میلیون بی.تی.یو به بیش از ۱۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو افزایش یافته است.
بر اساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا طی هفته منتهی به ۳۰ مارس ۲۰۱۲ در حدود ۲۴۷۹ میلیارد فوت مکعب بود که نسبت به هفته قبل از آن بیش از ۴۲ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته است. این ذخایر به میزان ۸۸۷ میلیارد فوت مکعب بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۳۰ مارس ۲۰۱۱ بوده و به میزان ۹۳۴ میلیارد فوت مکعب (۵/۶۰ درصد) بیشتر از متوسط ۵ سال گذشته (۲۰۱۱- ۲۰۰۷) است. میزان متوسط ذخایر زیرزمینی گاز طبیعی آمریکا طی ۵ سال گذشته در حدود ۱۵۴۵ میلیارد فوت مکعب بوده است. در منطقه شرق، میزان ذخایر طی هفته منتهی به ۳۰ مارس ۲۰۱۲ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۱۱ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته و در سطح ۱۰۸۵ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته و به میزان ۴۲۵ میلیارد فوت مکعب (۴/۶۴ درصد ) از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه بیشتر است.
ذخایر در منطقه تولیدی (آلاباما، آرکانزاس، کانزاس، لوئیزیانا و....) به میزان ۴۰۱ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه یعنی ۶۴۴ میلیارد فوت مکعب بوده و نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۲۶ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته است. سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی منطقه تولید به میزان ۳۰۴ میلیارد فوت مکعب (۴۱ درصد) از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۳۰ مارس ۲۰۱۱ بیشتر است. سطح ذخایر زیرزمینی گاز طبیعی منطقه غرب آمریکا طی هفته منتهی به ۳۰ مارس ۲۰۱۲ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۵ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته و در سطح ۳۴۹ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته که معادل ۱۰۸ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه است. به طور کلی سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا که معادل ۲۴۷۹ میلیارد فوت مکعب است در سطحی بالاتر از محدوده تاریخی ۵ سال گذشته قرار دارد.
بررسی و تحلیل بازار فرآورده‌های نفتی
قیمت بنزین سوپر بدون سرب در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول)، طی هفته منتهی به ۵ آوریل ۲۰۱۲ از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بود. بر این اساس، طی هفته گذشته به دنبال انتشار برخی اخبار و اطلاعات مثبت در مورد اقتصاد آمریکا نظیر کاهش آمار بیکاری در آمریکا به کمترین رقم خود در ۴ سال گذشته و اخبار امیدوارکننده درباره بخش تولید آمریکا، کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۵/۱ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۳۰ مارس ۲۰۱۲، افزایش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۷۳ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۳۰ مارس ۲۰۱۲، ناآرامی‌های سیاسی در منطقه خاورمیانه و نگرانی معامله گران از بروز اختلال در مبادی استراتژیک حمل و نقل نفت خام و همچنین به تبعیت از بازار نفت خام، قیمت بنزین سوپر بدون سرب، ابتدا از ۳۰۸/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۳۰ مارس ۲۰۱۲ به ۳۹۵/۳ دلار به ازای هر گالن در روز ۳ آوریل ۲۰۱۲ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۳۴/۳ دلار به ازای هر گالن در روز ۵ آوریل ۲۰۱۲ کاهش یافت.
طی دوره مذکور انتشار برخی اخبار و اطلاعات نظیر ناامیدی از اتخاذ تدابیر تشویقی اقتصادی از سوی بانک مرکزی آمریکا و احتمال کاهش تقاضای سوخت در این کشور، کاهش ۲/۸ درصدی تقاضای بنزین و کاهش ۴ درصدی تقاضای گازوئیل و سوخت حرارتی آمریکا در ژانویه ۲۰۱۲ نسبت به میزان مشابه سال گذشته بر اساس اعلام اداره اطلاعات انرژی آمریکا و همچنین افزایش ارزش دلار در مقابل یورو، از عوامل تضعیف کننده قیمت بنزین در بازار آمریکا بوده و موجب نوسان قیمت بنزین در این بازار شد.
قیمت سوخت حرارتی نیز در بورس نایمکس با توجه به عوامل افزایشی و کاهشی مذکور و همچنین افزایش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل یک هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۳۰ مارس ۲۰۱۲، از یک روند نوسانی برخوردار بوده و ابتدا از ۱۷/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۳۰ مارس ۲۰۱۲ به بیش از ۲۴/۳ دلار به ازای هر گالن در روز ۲ آوریل ۲۰۱۲ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۱۶/۳ دلار به ازای هر گالن در روز ۵ آوریل ۲۰۱۲ کاهش یافت.
قیمت‌های آتی گازوئیل اروپا طی دوره مذکور، در ابتدا به دلیل اختلال در عرضه نفت دریای شمال، توقف تولید نفت شرکت بی.پی از سکوی ولهل خود در دریای شمال به منظور انجام عملیات تعمیر و نگهداری و ادامه بحران نشت گاز از سکوی الگین شرکت توتال در دریای شمال، از ۲۹/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۳۰ مارس ۲۰۱۲ به بیش از ۳۵/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۳ آوریل ۲۰۱۲ افزایش یافت، ولی مجددا در پی ادامه نگرانی‌ها درباره وضعیت اقتصادی اروپا، اظهارات رییس بانک مرکزی اروپا در خصوص احتمال تضعیف چشم انداز اقتصادی منطقه یورو به دنبال بحران بدهی کشورهای این منطقه و کاهش شاخص موسسه مارکیت درباره خرید بخش تولید حوزه یورو برای هشتمین‌ماه پیاپی و افزایش نگرانی‌ها درباره وضعیت اقتصادی این منطقه، قیمت آتی‌های گازوئیل اروپا تا سطح ۲۷/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۵ آوریل ۲۰۱۲ کاهش یافت. به طور کلی طی دوره مذکور کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۵/۱ میلیون بشکه، سوخت جت معادل یک میلیون بشکه و همچنین افزایش تقاضای بنزین و فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا به ترتیب معادل ۷۳ و ۱ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۳۰ مارس ۲۰۱۲، از عوامل تقویت‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی و از سوی دیگر، افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های نفت کوره پسماند آمریکا معادل یک میلیون بشکه از عوامل تضعیف‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی در بازار آمریکا به شمار می‌روند.
بر اساس آمار منتشره امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران در روز ۵ آوریل ۲۰۱۲، قیمت‌های تک محموله فرآورده‌های نفتی در بازارهای جهانی در دوره ۲۸ مارس الی ۴ آوریل ۲۰۱۲، روندهای متفاوتی را تجربه کردند.
بر این اساس، قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب در بازار خلیج فارس طی روز ۴ آوریل با ۹۴/۳۲ دلار افزایش به ۶۲/۱۱۹۱ دلار، تک محموله گازوئیل با ۶۴/۱ دلار کاهش به ۱۱/۹۹۷ دلار و سوخت جت با ۲۴/۰ دلار کاهش به ۱۲/۱۰۷۵ دلار و نفت کوره با ۵۵/۴ دلار کاهش به ۵۴/۷۲۹ دلار به ازای هر تن متریک رسید.
*کارشناسان بازار انرژی