رشد قیمت نفت خام صادراتی ایران به بشکه‌ای ۱۲۰ دلار

غلامعلی رحیمی *
بهای نفت خام در بازار آمریکا (بورس نیویورک) طی هفته گذشته (۱۷ فوریه الی ۲۴ فوریه ۲۰۱۲) از یک روند افزایشی برخوردار بوده و از حدود ۲۴/۱۰۳ دلار در هر بشکه به ۷۷/۱۰۹ دلار در هر بشکه افزایش یافت.

در هفته گذشته، عمده‌ترین عوامل تقویت‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی عبارتند از:
• شوک قیمتی ناشی از توقف صادرات نفت ایران به کشورهای انگلیس و فرانسه؛
• هشدار وزارت نفت جمهوری اسلامی ایران به سایر کشورهای اروپایی واردکننده نفت ایران مبنی بر لزوم انعقاد قراردادهای بلند مدت ۲ تا ۵ ساله برای خرید نفت از ایران؛
• نگرانی‌ها از احتمال توقف عرضه نفت ایران به سایر کشورهای عضو اتحادیه اروپا؛
• انتشار برخی اخبار و اطلاعات مثبت در مورد اقتصاد آمریکا و در نتیجه افزایش امیدواری به بازسازی اقتصادی و رشد تقاضای نفت خام؛
• نگرانی معامله‌گران از وضعیت بحرانی عرضه نفت سودان جنوبی، سوریه و یمن (که درمجموع حدود ۷۳۰ هزار بشکه از عرضه روزانه نفت جهان را شامل می‌شوند)؛
• موافقت وزیران دارایی حوزه یورو با کمک ۱۳۰ میلیارد یورویی به کشور یونان برای جلوگیری از ورشکستگی دولت این کشور و در نتیجه افزایش امیدواری به بهبود وضعیت مالی یونان و اتحادیه اروپا؛
• پیش‌بینی بانک آمریکایی گلدمن ساچس مبنی بر احتمال افزایش قیمت نفت خام برنت تا مرز ۵۰/۱۲۷ دلار در هر بشکه در ۱۲ ماه آتی، به دنبال نگرانی‌های مربوط به عرضه و کاهش ظرفیت مازاد تولید اوپک؛
• افزایش برآورد بانک جی.پی مورگان از بهای نفت خام برنت در سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ ( بر این اساس به دنبال احتمال اختلال در عرضه نفت و همچنین پیش‌بینی رشد اقتصاد جهانی در سال ۲۰۱۲، بانک آمریکایی جی.پی مورگان برآورد خود از میانگین بهای نفت خام برنت در سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ را به ترتیب به میزان ۶ دلار و ۴ دلار در هر بشکه افزایش داده و به سطوح ۱۱۸ دلار و ۱۲۵ دلار در هر بشکه رسانده است)؛
• تصمیم بانک مرکزی چین برای کاهش حداقل ذخایر پولی اجباری برای بانک‌ها (که این مساله سبب شده است توانایی وام دهی بانک‌ها افزایش یافته و در نتیجه دورنمای تقاضای انرژی این کشور بهبود یابد)؛
• کاهش ۴/۲ درصدی تولید نفت خام عربستان سعودی در دسامبر ۲۰۱۱ و رسیدن آن به سطح ۸۱/۹ میلیون بشکه در روز، بر اساس اعلام موسسه ابتکار داده‌های نفتی (جودی)؛
• افزایش ۴ درصدی مصرف داخلی نفت عربستان سعودی در سال ۲۰۱۱ نسبت به سال پیش از آن، بر اساس اعلام موسسه ابتکار داده‌های نفتی؛
• کاهش ۶/۵ درصدی صادرات نفت خام عربستان سعودی در دسامبر ۲۰۱۱ و رسیدن آن به سطح ۳۶/۷ میلیون بشکه در روز، بر اساس اعلام موسسه ابتکار داده‌های نفتی؛
• کاهش صادرات نفت عراق در ژانویه ۲۰۱۲ نسبت به دسامبر ۲۰۱۱، بر اساس اعلام وزارت نفت این کشور؛
• کاهش ۳/۰ درصدی صادرات نفت اوپک (به استثنای آنگولا و اکوادور) از مسیر دریا در ۴ هفته منتهی به ۱۰ مارس ۲۰۱۲ در مقایسه با ۴ هفته منتهی به ۱۱ فوریه ۲۰۱۲ و رسیدن آن به سطح ۲۷/۲۳ میلیون بشکه در روز، بر اساس پیش‌بینی موسسه اویل موومنتس؛
• ناآرامی‌های سیاسی در منطقه خاورمیانه و نگرانی معامله گران از بروز اختلال در مبادی استراتژیک حمل و نقل نفت خام؛
• نگرانی‌های مربوط به اختلال در عرضه نفت خام در منطقه خاورمیانه و آفریقا؛
• افزایش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی؛
• کاهش ارزش دلار در مقابل یورو.
البته طی هفته گذشته، انتشار برخی اخبار و اطلاعات منفی موجب تضعیف قیمت نفت خام در بازارهای جهانی شده و از افزایش بیشتر قیمت‌ها جلوگیری کرد. بر این اساس طی دوره مذکور، عمده‌ترین عوامل تضعیف‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی عبارتند از:
• کاهش تقاضای نفت آمریکا در ژانویه ۲۰۱۲ نسبت به میزان مشابه سال قبل بر اساس اعلام موسسه نفت آمریکا (ای.پی.آی)؛
• افزایش سطح ذخیره سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۶/۱ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۱۷ فوریه ۲۰۱۲؛
• تداوم بحران مالی منطقه پولی یورو؛
• افزایش تولید نفت خام لیبی به بیش از ۳۵۸/۱ میلیون بشکه در روز طی فوریه ۲۰۱۲ بر اساس اعلام معاون وزیر نفت لیبی؛
• پیش‌بینی افزایش ۱۸۰ هزار بشکه‌ای صادرات روزانه نفت خام آنگولا در ماه آوریل ۲۰۱۲ نسبت به ماه مارس، بر اساس برنامه‌های اولیه بارگیری محموله‌های نفت خام این کشور؛
ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی طی هفته گذشته، به دنبال انتشار اخبار و اطلاعات مثبت و منفی مذکور از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بود. ارزش یورو در مقابل دلار نیز طی دوره مذکور، از یک روند افزایشی قابل توجه برخوردار بود.
بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۱۷ فوریه الی ۲۳ فوریه ۲۰۱۲، از یک روند افزایشی برخوردار بوده و از حدود ۶/۱۱۸ دلار در هر بشکه به ۷/۱۲۱ دلار در هر بشکه افزایش یافته است.
میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۲۳ فوریه ۲۰۱۲، با ۲ دلار و ۵۴ سنت افزایش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۱۲۰ دلار و ۲۴ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۷ فوریه ۲۰۱۲ معادل ۱۱۷ دلار و ۷۰ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه فوریه ( تا ۲۳ فوریه ۲۰۱۲)، با ۴ دلار و ۶۰ سنت افزایش نسبت به میانگین ماه ژانویه، به هر بشکه ۱۱۶ دلار و ۳۶ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه ژانویه ۲۰۱۲ معادل ۱۱۱ دلار و ۷۶ سنت در هر بشکه بود.
سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.
قیمت نفت خام برنت دریای شمال در بورس لندن(ICE) نیز برای تحویل در ماه آوریل ۲۰۱۲، از یک روند افزایشی قابل توجه برخوردار بوده و از حدود ۵۸/۱۱۹ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۷ فوریه ۲۰۱۲ به ۴۷/۱۲۵ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۴ فوریه ۲۰۱۲ افزایش یافت. همچنین در روز ۲۴ فوریه ۲۰۱۲، نفت خام برنت از حق مرغوبیت ۷/۱۵ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI برخوردار بود.
میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۳ دلار و ۱۵ سنت افزایش نسبت به هفته قبل (۱۵ فوریه ۲۰۱۲)، در روز ۲۲ فوریه ۲۰۱۲ به بشکه‌ای ۱۲۰ دلار و ۱ سنت رسیده است. بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز چهارشنبه (۲۲ فوریه ۲۰۱۲ ) ۱۲۱ دلار بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۱۱۹ دلار و ۴۴ سنت قرار داشت.
همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۱۱۹ دلار و ۸۲ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۱۱۸ دلار و ۳۲ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۱۲۲ دلار و ۱۷ سنت، شمال غربی اروپا ۱۲۰ دلار و ۵ سنت و در بازار مدیترانه ۱۱۸ دلار و ۱۷ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۱۲۰ دلار و ۶۵ سنت، شمال غربی اروپا ۱۱۸ دلار و ۵۶ سنت و در بازار مدیترانه ۱۱۶ دلار و ۷۲ سنت به فروش رسیده است. طی دوره ۱۵ فوریه الی ۲۲ فوریه ۲۰۱۲، بیشترین افزایش در قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران مربوط به بازارهای شمال غربی اروپا، مدیترانه و آفریقای جنوبی به میزان ۴۹/۳ دلار افزایش در هر بشکه بوده است.
میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران نیز نسبت به هفته قبل، به ترتیب به میزان ۱۷/۳ دلار و ۱۳/۳ دلار در هر بشکه طی دوره مذکور افزایش یافته است.
بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۱۷ فوریه ۲۰۱۲ معادل ۷/۳۴۰ میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با هفته قبل (۱۰ فوریه ۲۰۱۲) به میزان ۶/۱ میلیون بشکه افزایش یافته و معادل ۶ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۸ فوریه ۲۰۱۱ کمتر است.
میزان این ذخایر بر حسب روز نسبت به هفته ماقبل به میزان ۱/۰ روز کاهش یافته و در سطح ۴/۲۳ روز قرار گرفته و معادل ۳/۱ روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۱۷۰ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۸۸۹/۱۴ میلیون بشکه در روز قرار گرفته که به میزان ۳۵۴/۱ میلیون بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سالقبل است.
تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۱۰ فوریه الی ۱۷ فوریه ۲۰۱۲ به میزان ۲ هزار بشکه در روز کاهش یافته و در سطح ۸۱۷/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته و معادل ۲۱۳ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۸ فوریه ۲۰۱۱ است. در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۷۵۶/۸ میلیون بشکه در روز به ۰۹۱/۹ میلیون بشکه در روز (معادل ۳۳۵ هزار بشکه در روز) افزایش یافته که معادل ۹۸۵ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
*کارشناس ارشد موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی
منبع : سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org )