کاهش عرضه و رشد جهانی قیمت گاز و فرآورده‌ها

غلامعلی رحیمی‌- مهدیه علوی *
قیمت آتی گاز طبیعی در بورس آمریکا ( آتی ماه اول برای تحویل در فوریه ۲۰۱۲) طی دوره ۲۳ ژانویه الی ۲۷ ژانویه ۲۰۱۲ از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بود.

بر این اساس به دلیل کاهش عرضه گاز طبیعی آمریکا به میزان ۶۴/۰ درصد طی هفته گذشته و نیز کاهش قابل توجه سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا معادل ۱۹۲ میلیارد فوت مکعب قیمت آتی گاز طبیعی در بازار بورس نایمکس، از حدود ۵۲۵/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۳ ژانویه ۲۰۱۲ به بیش از ۶۷۸/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۷ ژانویه ۲۰۱۲ افزایش یافت.
همچنین قیمت آتی گاز طبیعی در بازار بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه فوریه ۲۰۱۲، از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۴۰۸۵/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۳ ژانویه ۲۰۱۲ تا بیش از ۹۴۷/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۷ ژانویه ۲۰۱۲ افزایش یافت.
مصرف گاز طبیعی آمریکا در هفته منتهی به ۲۵ ژانویه ۲۰۱۲ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۴۱/۴ درصد کاهش یافته است که در این میان بیشترین کاهش مربوط به مصرف بخش نیروگاهی با ۴۳/۶ درصد است.
میزان کل تقاضای گاز طبیعی در مقایسه با هفته منتهی به ۱۸ ژانویه ۲۰۱۲ در حدود ۳۳/۱ درصد افزایش نشان می‌دهد.
همچنین طی دوره ۱۸ ژانویه الی ۲۵ ژانویه ۲۰۱۲، میزان واردات گاز طبیعی از طریق خط لوله از کانادا و نیز واردات LNG آمریکا به ترتیب به میزان ۴۳/۴ درصد و ۱۸/۳ درصد کاهش داشته است که در مقایسه با میزان مشابه سال قبل به ترتیب در حدود ۱۸/۳۱ درصد و ۸۲/۳۱ درصد کاهش نشان می‌دهد. تولید بازاری گاز طبیعی آمریکا طی دوره مذکور در حدود ۲۸/۰ درصد کاهش داشته است که در مقایسه با میزان مشابه سال قبل معادل ۲۴/۸ درصد بیشتر است.
قیمت گاز طبیعی در آمریکا با میزان فعالیت دکل‌های حفاری در بخش نفت و گاز رابطه‌ای معکوس داشته و با افزایش تعداد دکل‌های حفاری فعال در منطقه، قیمت گاز طبیعی روند کاهشی در پیش می‌گیرد.
بر اساس گزارش موسسه بیکر، تعداد دکل‌های حفاری چرخشی گاز طبیعی آمریکا در هفته منتهی به ۲۰ ژانویه ۲۰۱۲ در حدود ۷۸۰ دکل بوده است که در مقایسه با هفته قبل از آن به میزان ۱۱ دکل کاهش نشان می‌دهد.
از سوی دیگر تعداد دکل‌های حفاری در بخش نفت (که شامل تولید گازهای همراه نفت نیز می‌شود) طی دوره مذکور به میزان ۳۲ دکل افزایش یافته و در سطح ۱۲۲۳ دکل فعال قرار گرفته است.
قیمت تک‌محموله گاز طبیعی در بازار هنری‌هاب از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۳۶/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۹ ژانویه ۲۰۱۲ به کمتر از ۲۳/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۰ ژانویه ۲۰۱۲ کاهش یافت، ولی مجددا تا سطح ۶۱/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۵ ژانویه ۲۰۱۲ افزایش یافت. این سطح قیمتی به میزان ۲/۶۵ درصد از قیمت ۵/۷ دلار در هر میلیون بی.تی.یو قیمت هنری‌هاب در اوایل سال ۲۰۱۰، پایین‌تر است.
همچنین قیمت تک‌محموله گازطبیعی در بازار شیکاگو از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۵۶/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۹ ژانویه ۲۰۱۲ به بیش از ۷۳/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.‌یو در تاریخ ۲۵ ژانویه ۲۰۱۲ افزایش یافت.
از سوی دیگر، قیمت تک‌محموله گازطبیعی در بازار نیویورک از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۱۹/۵ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۹ ژانویه ۲۰۱۲ ، با ۲۷/۲ دلار (۷/۴۳ درصد) کاهش به کمتر از ۹۲/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۳ ژانویه ۲۰۱۲ کاهش یافت، ولی مجددا با ۲۶ سنت (۹/۸ درصد) افزایش به سطح ۱۸/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۵ ژانویه ۲۰۱۲ افزایش یافت. قیمت تک‌محموله گازطبیعی در بازار کالیفرنیای جنوبی از یک روند افزایشی برخوردار بوده و با ۱۱ سنت افزایش (۸۵/۳ درصد)، از حدود ۸۶/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۸ ژانویه ۲۰۱۲ به بیش از ۹۷/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۵ ژانویه ۲۰۱۲ افزایش یافت.
قیمت تک‌محموله گازطبیعی در بازار تورنتوی کانادا نیز از یک روند افزایشی برخوردار بوده و با ۱۳ سنت افزایش (۴۲/۴ درصد)، از حدود ۹۴/۲ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۸ ژانویه ۲۰۱۲ به بیش از ۰۷/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۵ ژانویه ۲۰۱۲ افزایش یافت.
همچنین قیمت تک‌محموله گاز طبیعی در بازار اروپا (ICE) از یک روند افزایشی برخوردار بوده و با ۱۱ سنت افزایش (۳۳/۱ درصد) طی دوره ۱۸ ژانویه الی ۲۵ ژانویه ۲۰۱۲، از حدود ۲۶/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.یو به بیش از ۳۷/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.‌یو افزایش یافت.
قیمت تک‌محموله گاز طبیعی در بازار انگلیس (NBP) طی دوره ۱۶ ژانویه الی ۲۳ ژانویه ۲۰۱۲ به میزان ۲۳ سنت (۸/۲ درصد) افزایش یافته و از حدود ۱۶/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.یو به بیش از ۳۹/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.یو رسیده است.
از سوی دیگر، قیمت تک‌محموله LNG در بازار جنوب شرق اروپا از یک روند کاهشی برخوردار بوده و با ۱۰ سنت کاهش (۰۴/۱ درصد) طی دوره ۱۶ ژانویه الی ۲۳ ژانویه ۲۰۱۲، از حدود ۶۰/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو به کمتر از ۵۰/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو کاهش یافته است.
قیمت تک‌محموله LNG در بازار شمال شرق آسیا نیز طی دوره مذکور از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۳۵/۱۵ دلار در هر میلیون بی.تی.یو به کمتر از ۹۰/۱۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو کاهش یافته است. براساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا طی هفته منتهی به ۲۰ ژانویه ۲۰۱۲ در حدود ۳۰۹۸ میلیارد فوت مکعب بود که نسبت به هفته قبل از آن بیش از ۱۹۲ میلیارد فوت مکعب کاهش یافته است.
این ذخایر به میزان ۵۳۱ میلیارد فوت مکعب بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۰ ژانویه ۲۰۱۱ بوده و به میزان ۵۴۷ میلیارد فوت مکعب (۴/۲۱ درصد) بیشتر از متوسط ۵ سال گذشته (۲۰۱۱- ۲۰۰۷) است.
میزان متوسط ذخایر زیرزمینی گاز طبیعی آمریکا طی ۵ سال گذشته در حدود ۲۵۵۱ میلیارد فوت مکعب بوده است.
در منطقه شرق، میزان ذخایر طی هفته منتهی به ۲۰ ژانویه ۲۰۱۲ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۱۲۲ میلیارد فوت مکعب کاهش یافته و در سطح ۱۵۷۱ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته است، ولی به میزان ۲۰۲ میلیارد فوت مکعب (۸/۱۴ درصد ) از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه بیشتر است.
ذخایر در منطقه تولیدی ( آلاباما، آرکانزاس، کانزاس، لوئیزیانا و.... ) به میزان ۲۸۴ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه؛ یعنی ۸۳۷ میلیارد فوت مکعب بوده و نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۴۳ میلیارد فوت مکعب کاهش یافته است.
سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی منطقه تولید به میزان ۲۰۱ میلیارد فوت مکعب (۸/۲۱ درصد) از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۰ ژانویه ۲۰۱۱ بیشتر است. سطح ذخایر زیرزمینی گاز طبیعی منطقه غرب آمریکا طی هفته منتهی به ۲۰ ژانویه ۲۰۱۲ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۲۷ میلیارد فوت مکعب کاهش یافته و در سطح ۴۰۶ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته است که معادل ۶۱ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه است.
به طور کلی سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا که معادل ۳۰۹۸ میلیارد فوت مکعب است، در سطحی بالاتر از محدوده تاریخی ۵ سال گذشته قرار دارد.
بررسی و تحلیل بازار فرآورده‌های نفتی:
قیمت بنزین سوپر بدون سرب در بازار بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول)، طی هفته منتهی به ۲۷ ژانویه ۲۰۱۲ از یک روند افزایشی برخوردار بود.
بر این اساس، طی هفته گذشته به دنبال تصمیم بانک مرکزی آمریکا برای تثبیت نرخ سود تا سال ۲۰۱۴، انتشار آمارهای مثبت از بخش‌های صنعتی آمریکا، افزایش شاخص احساس مصرف‌کننده رویترز-میشیگان، کاهش ارزش دلار در مقابل یورو، کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۴۰۰ هزار بشکه و افزایش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۱۰۲ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۰ ژانویه ۲۰۱۲، افزایش نگرانی‌های مربوط به اختلال در عرضه نفت خام در منطقه خاورمیانه و نیجریه و همچنین افزایش ناآرامی‌های سیاسی در منطقه خاورمیانه و نگرانی معامله‌گران از بروز اختلال در مبادی استراتژیک حمل و نقل نفت خام، قیمت بنزین سوپر بدون سرب از حدود ۷۷۷۹/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲۳ ژانویه ۲۰۱۲ به بیش از ۹۲۶۸/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۲۷ ژانویه ۲۰۱۲ افزایش یافت.
قیمت سوخت حرارتی نیز در بورس نایمکس با توجه به عوامل افزایشی مذکور و همچنین کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۵/۲ میلیون بشکه و افزایش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۲۵۱ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۰ ژانویه ۲۰۱۲، از یک روند افزایشی برخوردار بوده و از حدود ۰۰۹۸/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲۳ ژانویه ۲۰۱۲ به بیش از ۰۷۰۴/۳ دلار به ازای هر گالن در روز ۲۷ ژانویه ۲۰۱۲ افزایش یافت.
همچنین قیمت آتی‌های گازوئیل اروپا طی دوره مذکور، به رغم تداوم بحران بدهی منطقه یورو به ویژه در کشورهای یونان و انگلیس و کاهش شاخص اعتماد مصرف‌کننده اروپا، به دلیل تصمیم اتحادیه اروپا برای تحریم تدریجی خرید نفت از ایران، از یک روند افزایشی برخوردار بوده و از حدود ۰۴۳۶/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲۳ ژانویه ۲۰۱۲ به بیش از ۰۹۸/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲۷ ژانویه ۲۰۱۲ افزایش یافت.
به طور کلی طی دوره مذکور کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۴۰۰ هزار بشکه، فرآورده‌های میان تقطیر معادل ۵/۲ میلیون بشکه، سوخت جت معادل ۹۰۰ هزار بشکه و نفت کوره پسماند معادل ۴/۱ میلیون بشکه و همچنین افزایش تقاضای بنزین و فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا به ترتیب معادل ۱۰۲ و ۲۵۱ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۰ ژانویه ۲۰۱۲ از عوامل تقویت کننده قیمت فرآورده‌های نفتی در بازار آمریکا به شمار می‌روند.
بر اساس آمار منتشره امور بین‌الملل، شرکت ملی نفت ایران در روز ۲۶ ژانویه ۲۰۱۲، قیمت‌های تک‌محموله فرآورده‌های نفتی در بازارهای جهانی طی دوره ۱۸ ژانویه الی ۲۵ ژانویه ۲۰۱۲، روندهای متفاوتی را تجربه کردند. قیمت تک‌محموله بنزین سوپر بدون سرب در بازار خلیج فارس به میزان ۷۹/۳ دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور افزایش یافته است، در حالی که قیمت تک‌محموله گازوئیل۱۵/۱۴ دلار، سوخت جت ۸/۶ دلار و نفت کوره ۱/۱۰ دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور کاهش یافته است.
بنابراین در بازار خلیج‌فارس، میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب۷۳/۱۰۵۲ دلار ، گازوئیل۶۲/۹۲۴ دلار ، سوخت جت ۴۴/۹۸۵ دلار و نفت کوره ۳۸/۷۰۴ دلار طی روز ۲۵ ژانویه ۲۰۱۲ ثبت شد . همچنین قیمت تک‌محموله بنزین سوپر بدون سرب در بازار ژاپن به میزان ۹۵/۲ دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور افزایش یافته است، در حالی که قیمت تک‌محموله گازوئیل۹۳/۱۳ دلار‌، سوخت جت ۷۲/۶ دلار و نفت کوره۶۳/۹ دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور کاهش یافته است.
بر این اساس، میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب۶۵/۱۰۹۰ دلار، گازوئیل۱۶/۹۶۷ دلار‌، سوخت جت ۷۲/۱۰۱۸ دلار و نفت کوره ۷۸/۷۳۵ دلار در بازار ژاپن طی روز ۲۵ ژانویه ۲۰۱۲ ثبت شد.
در بازار سنگاپور نیز روند تغییرات قیمت فرآورده‌های نفتی طی دوره مذکور به همین صورت بوده است.
قیمت تمامی‌فرآورده‌های نفتی در بازارهای مدیترانه و آمریکا طی دوره ۱۸ ژانویه الی ۲۵ ژانویه ۲۰۱۲ روند افزایشی را تجربه کردند.
بر این اساس، قیمت تک‌محموله بنزین سوپر بدون سرب ۱۶ دلار‌، گازوئیل۲۵/۰ دلار‌، سوخت جت۲۵/۰ دلار و نفت کوره ۲ دلار در بازار مدیترانه به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور افزایش یافته است.
بر این اساس میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب۹۹۶دلار‌، گازوئیل۷۵/۹۳۷ دلار‌، سوخت جت ۹۸۸و نفت کوره۲۵/۶۸۲ دلار در بازار مدیترانه طی روز ۲۵ ژانویه ۲۰۱۲ به ثبت رسید.
همچنین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب۹۷/۱۰۹۳ دلار ، گازوئیل۶۶/۹۳۳ دلار‌، سوخت جت ۲۸/۱۰۲۶ دلار و نفت کوره۶۰/۶۵۷ دلار در بازار آمریکا مورد معامله قرار گرفت.
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی ( www.iies.org )
*کارشناسان بازار انرژی