کاهش قیمت نفت در بازارهای آمریکا و اروپا

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی *
بهای نفت خام در بازار آمریکا (بورس نیویورک) طی هفته گذشته (۹ ژانویه الی ۱۳ ژانویه ۲۰۱۲) از روند کاهشی برخوردار بود. اگرچه ابتدا از حدود ۳۱/۱۰۱ دلار در هر بشکه تا بیش از ۲۴/۱۰۲ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۰ ژانویه ۲۰۱۲ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۷/۹۸ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۳ ژانویه ۲۰۱۲ کاهش یافت. بر این اساس، در هفته گذشته، عمده‌ترین عوامل تضعیف کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی عبارتند از:

• کاهش شاخص خرده فروشی در آمریکا؛
• افزایش تعداد جویندگان کار در آمریکا؛
• افزایش شدید سطح ذخیره سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۵ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۶ ژانویه ۲۰۱۲؛
• تداوم نگرانی‌ها درباره بحران مالی حوزه یورو؛
• کاهش رتبه اعتباری کشورهای فرانسه، ایتالیا و اسپانیا توسط مؤسسه آمریکایی استاندارد اند پورز (S&P)؛
•کاهش تولیدات صنعتی در اروپا؛
• افت شاخص تولید صنعتی آلمان در نوامبر ؛
• هشدار فرانسه و آلمان به یونان مبنی بر عدم اعطای کمک‌های مالی بیشتر به این کشور در صورت عدم توافق این کشور با بانک‌های کشورهای اعتبار دهنده درباره تبادل اوراق قرضه؛
• افزایش تولید نفت خام لیبی به بیش از ۷۰۰ هزار بشکه در روز طی ژانویه ۲۰۱۲ بر اساس اعلام رییس شرکت ملی نفت لیبی؛
• رشد ۷/۱۲ درصدی صادرات نفت عراق در سال ۲۰۱۱ بر اساس اعلام رییس سازمان دولتی بازاریابی نفت این کشور؛
• و همچنین افزایش ارزش دلار در مقابل یورو.
البته طی هفته گذشته، انتشار برخی اخبار و اطلاعات مثبت موجب تقویت قیمت نفت خام در بازارهای جهانی شده و از کاهش بیشتر قیمت‌ها جلوگیری کرد. بر این اساس در دوره مذکور، عمده ترین عوامل تقویت‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی عبارتند از:
• خوش‌بینی به اقتصاد آمریکا و افزایش شاخص اعتماد رویترز میشیگان؛
• بهبود وضعیت بزرگترین تولید کننده آلومینیوم آمریکا (که نقش مهمی‌را در بازار کالای این کشور ایفا می‌کند)؛
• افزایش حجم ذخیره سازی کالاهای مختلف برای عمده فروشی در آمریکا در نوامبر۲۰۱۱ (که امیدواری درباره بازگشت رونق به بازارهای این کشور را افزایش داده است)؛
• تعطیلی چند سکوی فراساحلی تولید نفت در استرالیا به دلیل شدت یافتن توفان‌های موسمی؛
• پیش‌بینی کارشناسان بازار نفت مبنی بر قرار گرفتن قیمت نفت خام برنت در سطوح بالاتر از ۱۰۰ دلار در هر بشکه در سال آینده با توجه به اندک بودن ظرفیت اضافی تولید نفت، افزایش خطرهای ژئوپلتیک در عرضه و همچنین به دلیل تقاضای بالای سوخت در چین و دیگر کشورهای در حال توسعه که افت تقاضای کشورهای غربی را جبران خواهد کرد؛
• پیش‌بینی افزایش ۳/۵ درصدی مصرف نفت خام چین در سال ۲۰۱۲ توسط فدراسیون صنعت نفت و پتروشیمی‌این کشور؛
• کاهش ۲۵۰ هزار بشکه‌ای تولید روزانه نفت خام عربستان سعودی در ماه دسامبر ۲۰۱۱ نسبت به ماه نوامبر، بر اساس اعلام یک مقام صنعتی این کشور (به گزارش خبرگزاری رویترز)؛
• توقف تولید یک میدان نفتی در یمن با ظرفیت ۱۰ هزار بشکه در روز (که به وسیله یکی از زیرمجموعه‌های شرکت آمریکایی‌هانت اویل اداره می‌شود) درپی انفجار بمب؛
• افزایش ناآرامی‌های سیاسی در منطقه خاورمیانه و نگرانی معامله گران از بروز اختلال در مبادی استراتژیک حمل و نقل نفت خام؛
• افزایش نگرانی‌های مربوط به اختلال در عرضه نفت خام در منطقه خاورمیانه و نیجریه؛
• و همچنین افزایش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی.
بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۹ ژانویه الی ۱۲ ژانویه ۲۰۱۲، از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۵۱/۱۱۲ دلار در هر بشکه تا بیش از ۹۳/۱۱۲ دلار در هر بشکه افزایش یافته است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۲ ژانویه ۲۰۱۲، با ۱ دلار و ۲۴ سنت افزایش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۱۱۲ دلار و ۸۳ سنت رسیده است.
میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۶ ژانویه ۲۰۱۲ معادل ۱۱۱ دلار و ۵۹ سنت بود.
همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک در ماه ژانویه ( تا ۱۲ ژانویه ۲۰۱۲)، با ۴ دلار و ۸۷ سنت افزایش نسبت به میانگین ماه دسامبر ۲۰۱۱، به هر بشکه ۱۱۲ دلار و ۲۱ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه دسامبر ۲۰۱۱ معادل ۱۰۷ دلار و ۳۴ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.
قیمت نفت خام برنت دریای شمال در بازار بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه فوریه ۲۰۱۲، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۴۵/۱۱۲ دلار در هر بشکه در تاریخ ۹ ژانویه ۲۰۱۲ تا بیش از ۲۸/۱۱۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۰ ژانویه ۲۰۱۲ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۴۴/۱۱۰ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۳ ژانویه ۲۰۱۲ کاهش یافت. همچنین در روز ۱۳ ژانویه ۲۰۱۲، نفت خام برنت از حق مرغوبیت ۷۴/۱۱ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI برخوردار بود.
میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با یک دلار و ۷۳ سنت افزایش نسبت به هفته قبل (۴ ژانویه ۲۰۱۲)، در روز ۱۰ ژانویه ۲۰۱۲ به بشکه ای ۱۱۳ دلار و ۱۵ سنت رسیده است.
بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز سه شنبه (۱۰ ژانویه ۲۰۱۲ ) ۱۱۴ دلار و ۳۷سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۱۱۲ دلار و ۵۱ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای‌جنوبی ۱۱۲ دلار و ۵۳ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۱۱۱ دلار و ۳ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۱۱۵ دلار و ۵۸ سنت، شمال غربی اروپا ۱۱۲ دلار و ۶۸ سنت و در بازار مدیترانه ۱۱۱ دلار و ۳۳ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۱۱۳ دلار و ۹۶ سنت، شمال غربی اروپا ۱۱۱ دلار و ۱۸ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۹ دلار و ۴۸ سنت به فروش رسیده است. در دوره ۴ ژانویه ۲۰۱۲ الی ۱۰ ژانویه ۲۰۱۲، بیشترین افزایش در قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران مربوط به بازار آسیا به میزان ۳۱/۲ دلار افزایش در هر بشکه بوده است.
میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران نیز نسبت به هفته قبل، به ترتیب به میزان ۷۱/۱ دلار و ۷۴/۱ دلار در هر بشکه طی دوره مذکور افزایش یافته است.
بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا، میزان ذخایر نفت‌خام این کشور در هفته منتهی به ۶ ژانویه ۲۰۱۲ معادل ۶/۳۳۴ میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با هفته قبل (۳۰ دسامبر ۲۰۱۱) به میزان ۵ میلیون بشکه افزایش یافته و معادل ۵/۱ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۷ ژانویه ۲۰۱۱ بیشتر است. میزان این ذخایر بر حسب روز نیز نسبت به هفته قبل به میزان ۲/۰ روز افزایش یافته و در سطح ۷/۲۲ روز قرار گرفته است و معادل ۳/۰ روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۱۸۱ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۹۳۷/۱۴ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است که به میزان ۲۰۹ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۳۰ دسامبر ۲۰۱۱ الی ۶ ژانویه ۲۰۱۲ به میزان ۷ هزار بشکه در روز کاهش یافته و در سطح ۸۴۴/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است و معادل ۲۶۹ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۷ ژانویه ۲۰۱۱ می‌باشد.
در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۰۲۴/۹ میلیون بشکه در روز به ۹۰۷/۹ میلیون بشکه در روز (معادل ۸۸۳ هزار بشکه در روز) افزایش یافته است که معادل ۰۱۲/۱ میلیون بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
* کارشناسان ارشد موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی