آغاز مبادلات جهانی نفت با رشد قیمت

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی *
بهای نفت خام در بازار آمریکا (بورس نیویورک) طی هفته گذشته (۳۰ دسامبر ۲۰۱۱ الی ۶ ژانویه ۲۰۱۲) از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۸۳/۹۸ دلار در هر بشکه به بیش از ۲۲/۱۰۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۴ ژانویه ۲۰۱۲ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۵۶/۱۰۱ دلار در هر بشکه در تاریخ ۶ ژانویه ۲۰۱۲ کاهش یافت.

بر این اساس طی هفته گذشته، عمده‌ترین عوامل تقویت‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی عبارتند از:
•انتشار اخبار اقتصادی مثبت درباره آمریکا و چین
•کاهش نرخ بیکاری در آمریکا
•افزایش میزان فروش خودرو در آمریکا
•افزایش آمار ساخت و ساز آمریکا در ماه نوامبر ۲۰۱۱ به بالاترین میزان خود طی بیش از ۵/۱ سال گذشته و بهبود دورنمای رشد اقتصادی و تقاضای نفت این کشور
•انتشار آمار و اطلاعات امیدوارکننده درباره بخش تولید چین، دومین مصرف‌کننده بزرگ نفت در جهان و کاهش نگرانی‌ها درباره کند شدن رشد اقتصادی این کشور
•افزایش شاخص عمده‌فروشی در اروپا
•افزایش ۷/۲ درصدی واردات نفت خام کره جنوبی در دسامبر ۲۰۱۱ در مقایسه با میزان مشابه سال قبل از آن
•افزایش بیش از ۱۸ درصدی واردات نفت خام هند در نوامبر ۲۰۱۱ در مقایسه با میزان مشابه سال قبل از آن
•افت بی‌سابقه تولید نفت و مایعات گازی انگلستان در ۳ ماهه سوم ۲۰۱۱
•افزایش ناآرامی‌های سیاسی در منطقه خاورمیانه و نگرانی معامله‌گران از بروز اختلال در مبادی استراتژیک حمل و نقل نفت خام
•افزایش نگرانی‌های مربوط به اختلال در عرضه نفت خام در منطقه خاورمیانه و نیجریه و همچنین تاثیر بحران‌های سیاسی و امنیتی بر تولید نفت عراق
•افزایش ارزش شاخص های بورس در بازارهای جهانی
البته طی هفته گذشته، انتشار اخبار و اطلاعاتی نظیر ادامه نگرانی‌ها درباره وضعیت اقتصادی اتحادیه اروپا، کاهش شاخص اعتماد مصرف‌کننده در اروپا، افزایش ۱۶۲ هزار بشکه‌ای در روز (۵/۰ درصدی) تولید نفت کل اعضای اوپک در ماه دسامبر ۲۰۱۱ و رسیدن آن به میانگین ۶۶۷/۳۰ میلیون بشکه در روز بر اساس تازه‌ترین نظرسنجی بلومبرگ (از شرکت‌های نفتی، تولیدکنندگان و تحلیلگران حوزه نفت)، افزایش ۳/۰ درصدی صادرات نفت اوپک به استثنای آنگولا و اکوادور از مسیر دریا در چهار هفته منتهی به ۲۱ ژانویه ۲۰۱۲ در مقایسه با چهار هفته منتهی به ۲۴ دسامبر ۲۰۱۱ بر اساس پیش‌بینی موسسه اویل موومنتس، افزایش تولید نفت خام لیبی به بیش از ۱ میلیون بشکه در روز طی دسامبر ۲۰۱۱ بر اساس اعلام وزیر نفت لیبی، پیش‌بینی افزایش تولید نفت خام لیبی تا سطح ۵/۱ میلیون بشکه در روز تا پایان ۳ ماهه دوم سال ۲۰۱۲، افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۲/۲ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۳۰ دسامبر ۲۰۱۱ و همچنین افزایش ارزش دلار در مقابل یورو، از عوامل تضعیف‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی به شمار می‌روند.
ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی طی هفته گذشته، به دنبال انتشار اخبار و اطلاعات مثبت و منفی مذکور از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بود. ارزش یورو در مقابل دلار نیز طی دوره مذکور به دلیل ادامه نگرانی‌ها درباره بحران مالی اروپا، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بود.بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۳ ژانویه الی ۴ ژانویه ۲۰۱۲، از یک روند افزایشی برخوردار بوده و از حدود ۴/۱۰۹ دلار در هر بشکه تا بیش از ۷۳/۱۱۱ دلار در هر بشکه افزایش یافته است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۴ ژانویه ۲۰۱۲، با ۳ دلار و ۳۴ سنت افزایش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۱۱۰ دلار و ۵۶ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۳۰ دسامبر ۲۰۱۱ معادل ۱۰۷ دلار و ۲۲ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه دسامبر ۲۰۱۱، با ۲ دلار و ۷۴ سنت کاهش نسبت به میانگین ماه نوامبر، به هر بشکه ۱۰۷ دلار و ۳۴ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه نوامبر ۲۰۱۱ معادل ۱۱۰ دلار و ۸ سنت در هر بشکه بود. میانگین سالانه بهای سبد نفتی اوپک نیز در سال ۲۰۱۱ با ۳۰ دلار و ۱ سنت افزایش نسبت به سال ۲۰۱۰، به هر بشکه ۱۰۷ دلار و ۴۶ سنت رسید. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است. قیمت نفت خام برنت دریای شمال نیز در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه فوریه ۲۰۱۲، از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۳۸/۱۰۷ دلار در هر بشکه در تاریخ ۳۰ دسامبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۷/۱۱۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۴ ژانویه ۲۰۱۲ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۰۶/۱۱۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۶ ژانویه ۲۰۱۲ کاهش یافت. همچنین در روز ۶ ژانویه ۲۰۱۲، نفت خام برنت از حق مرغوبیت ۵/۱۱ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI برخوردار بود. میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۳ دلار و ۹۲ سنت افزایش نسبت به هفته قبل (۲۸ دسامبر ۲۰۱۱)، در روز ۴ ژانویه ۲۰۱۲ به بشکه‌ای ۱۱۱ دلار و ۴۲ سنت رسیده است. بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز چهارشنبه (۴ ژانویه ۲۰۱۲ ) ۱۱۲ دلار و ۶۶ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۱۱۰ دلار و ۷۷ سنت قرار داشت.
همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۱۱۱ دلار و ۷۶ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۱۱۰ دلار و ۲۶ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۱۱۳ دلار و ۲۷ سنت، شمال غربی اروپا ۱۱۱ دلار و ۸۷ سنت و در بازار مدیترانه ۱۱۰ دلار و ۵۶ سنت معامله شده است.
هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۱۱۱ دلار و ۶۵ سنت، شمال غربی اروپا ۱۱۰ دلار و ۳۸ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۸ دلار و ۷۱ سنت به فروش رسیده است. طی دوره ۲۸ دسامبر ۲۰۱۱ الی ۴ ژانویه ۲۰۱۲، بیشترین افزایش در قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران مربوط به بازار شمال غربی اروپا به ترتیب به میزان ۵۳/۵ دلار و ۴۹/۵ دلار افزایش در هر بشکه بوده است. میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران نیز نسبت به هفته قبل، به ترتیب به میزان ۷۳/۳ دلار و ۹۳/۳ دلار در هر بشکه طی دوره مذکور افزایش یافته است.
بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۳۰ دسامبر ۲۰۱۱ معادل ۷/۳۲۹ میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با هفته قبل (۲۳ دسامبر ۲۰۱۱) به میزان ۲/۲ میلیون بشکه افزایش یافته و معادل ۶/۵ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۳۱ دسامبر ۲۰۱۰ کمتر است. میزان این ذخایر بر حسب روز نیز نسبت به هفته قبل به میزان ۳/۰ روز افزایش یافته و در سطح ۵/۲۲ روز قرار گرفته و معادل ۱/۰ روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۱۷۱ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۷۵۶/۱۴ میلیون بشکه در روز قرار گرفته که به میزان ۲۳۲ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۲۳ دسامبر ۲۰۱۱ الی ۳۰ دسامبر ۲۰۱۱ به میزان ۵ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۸۵۱/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است و معادل ۲۵۳ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۳۱ دسامبر ۲۰۱۰ است. در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۹۹۰/۸ میلیون بشکه در روز به ۰۲۴/۹ میلیون بشکه در روز (معادل ۳۴ هزار بشکه در روز) افزایش یافته که معادل ۵۷۸ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
در هفته گذشته قیمت نفت خام WTI بین ۹۸ تا ۱۰۴ دلار نوسان داشت که دامنه نوسانی اولیه ماه ژانویه ۲۰۱۲ است. قیمت نفت، سال جدید میلادی را در حالی شروع کرد که با افزایش همراه بود. تحلیل‌گران مسائل مربوط به روابط ایران و غرب را از عوامل افزایش قیمت در سال جدید می‌دانند که همراه با شکاف قیمتی در هنگام باز شدن بازار بود. قیمت بسته شده در ماه دسامبر نشان‌دهنده کاهش قیمت در ماه جاری است؛ البته باید منتظر ماند و اخبار جدید را پیگیری کرد. اخبار اقتصادی منتشر شده در کشورهای مهم مصرف‌کننده نفت آمریکا و اروپا بیشتر مثبت بود. بیکاری در آمریکا کاهش یافت و میزان فروش خودرو افزایش داشت و همچنین مخارج ساختمان نیز از افزایش برخوردار بود.
در اروپا شاخص عمده فروشی افزایش یافت ولی شاخص اعتماد مصرف‌کننده کاهش یافت؛ ولی نه به میزانی که مورد انتظار بود. افزایش زیاد ارزش دلار موجب فشار کاهشی بر قیمت نفت شده است که احتمالا اثر خود را در ماه جاری خواهد گذاشت البته چنانچه مسایل ژئوپولتیک اجازه دهد. در بازار نفت ذخیره سازی‌های نفت خام و بنزین هر دو افزایش یافتند که تا حدودی فشار کاهشی بر قیمت وارد کردند. در هفته جاری در وهله اول دامنه نوسانی ۹۸ تا ۱۰۴ دلار محدوده نوسانی قیمت خواهد بود.
منبع : سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org )
* کارشناسان ارشد موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی