عوامل تضعیف نفت خام در بازارهای جهانی

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی *
بهای نفت خام در بازار آمریکا (بورس نیویورک) طی هفته گذشته (۱۸ نوامبر الی ۲۵ نوامبر ۲۰۱۱) از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۴۱/۹۷ دلار در هر بشکه تا بیش از ۰۱/۹۸ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۲ نوامبر ۲۰۱۱ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۷۷/۹۶ دلار در هر بشکه کاهش یافت.

بر این اساس در هفته گذشته، عمده‌ترین عوامل تضعیف‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی عبارتند از:
• انتشار آمارهایی مبنی بر تضعیف شرایط اقتصادی در آمریکا، اروپا و چین؛
• افزایش تعداد جویندگان کار در آمریکا؛
• تداوم بحران مالی در آمریکا و اروپا و ناتوانی این کشورها در حل این بحران؛
• تشدید نگرانی‌ها درباره بحران اقتصادی اروپا در پی اختلاف نظر مسوولان کشورهای عضو اتحادیه اروپا درباره راه حل مشکل‌های اقتصادی این منطقه و مخالفت آلمان با طرح‌های اوراق قرضه واحد اروپایی و تقویت نقش بانک مرکزی اروپا؛
• افزایش نگرانی‌ها درباره بحران مالی اروپا و تاثیر منفی این مساله بر تقاضای نفت؛
• کاهش تقاضا برای اوراق قرضه دولت‌های اسپانیا، ایتالیا و فرانسه که نشان‌دهنده کاهش شدید اعتبار مالی دولت این کشورها است؛
• کاهش یک پله‌ای رتبه اعتباری بلژیک از ۲A+ به ۲A توسط موسسه S&P در پی کند شدن رشد اقتصادی این کشور؛
• کاهش تولید بخش صنعت اروپا در سپتامبر ۲۰۱۱ و رسیدن آن به پایین‌ترین سطح از دسامبر ۲۰۰۸؛
• کاهش تولید بخش صنعت چین در نوامبر ۲۰۱۱ به کمترین سطح طی ۳۲ ماه اخیر؛
• تاکید تحلیل‌گران ارشد آژانس بین‌المللی انرژی مبنی بر تهدید روند بهبود و بازسازی اقتصاد جهانی توسط قیمت‌های بالای نفت خام؛
• پیش‌بینی افزایش ۹/۱ درصدی صادرات نفت خام اوپک
(به استثنای آنگولا و اکوادور) از مسیر دریا در ۴ هفته منتهی به ۱۰ دسامبر ۲۰۱۱ (در مقایسه با ۴ هفته منتهی به ۱۲ نوامبر ۲۰۱۱‌) بر اساس پیش‌بینی موسسه اویل موومنتس؛
• افزایش تولید نفت خام لیبی به حدود ۶۷۰-۶۵۰ هزار بشکه در روز بر اساس اعلام معاون وزیر نفت شورای ملی انتقالی لیبی؛
• کاهش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی؛
• و همچنین افزایش ارزش دلار در مقابل یورو.
البته طی دوره مذکور، انتشار اخبار و اطلاعاتی نظیر تشدید ناآرامی‌های سیاسی در خاورمیانه، اوج گیری دوباره انقلاب مردم مصر و مشکلات امنیتی کارگران خارجی در لیبی، وعده صندوق بین‌المللی پول برای کمک به کشورهای بحران زده اتحادیه اروپا، افزایش ۳/۸ درصدی واردات نفت خام کره جنوبی در ماه اکتبر ۲۰۱۱ نسبت به سال ۲۰۱۰، افزایش۴/۱ درصدی تقاضای نفت خام چین در ماه اکتبر ۲۰۱۱ نسبت به سال ۲۰۱۰، افزایش پیش‌بینی قیمت نفت خام در سال ۲۰۱۲ توسط بانک فرانسوی سوسیته ژنرال با توجه به دورنمای مبهم اقتصادی و مخاطره‌های ژئوپولتیکی در نقاط مختلف جهان، کاهش ۳۰۰ هزار بشکه‌ای در روز تولید نفت خام عربستان در ماه سپتامبر ۲۰۱۱ بر اساس گزارش موسسه ابتکار داده‌های نفتی و همچنین کاهش شدید سطح ذخیره سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۲/۶ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۱۸ نوامبر ۲۰۱۱، از عوامل تقویت کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی به شمار می‌روند. ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی طی هفته گذشته، به دنبال انتشار اخبار و اطلاعات منفی، از یک روند کاهشی قابل توجه برخوردار بود.
همچنین، ارزش یورو در مقابل دلار طی دوره مذکور به دلیل انتشار اخبار نگران‌کننده درباره تولید بخش صنعت اروپا، تشدید نگرانی‌ها درباره بحران اقتصادی اروپا در پی اختلاف نظر مسوولان کشورهای عضو اتحادیه اروپا درباره راه‌حل مشکل‌های اقتصادی این منطقه، کاهش تقاضا برای اوراق قرضه دولت‌های اسپانیا، ایتالیا و فرانسه و نیز کاهش یک پله‌ای رتبه اعتباری بلژیک، از یک روند کاهشی برخوردار بود.
بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۱۸ نوامبر الی ۲۴ نوامبر ۲۰۱۱، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۱۲/۱۰۹ دلار در هر بشکه تا کمتر از ۱/۱۰۸ دلار در هر بشکه کاهش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۲۴ نوامبر ۲۰۱۱، با ۳ دلار و ۳۰ سنت کاهش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۱۰۸ دلار و ۱۲ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۸ نوامبر ۲۰۱۱ معادل ۱۱۱ دلار و ۴۲ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه نوامبر (تا ۲۴ نوامبر ۲۰۱۱)، با ۴ دلار افزایش نسبت به میانگین ماه اکتبر، به هر بشکه ۱۱۰دلار و ۲۹ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه اکتبر ۲۰۱۱ معادل ۱۰۶ دلار و ۲۹ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس‌‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.
قیمت نفت خام برنت دریای شمال نیز در بازار بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه ژانویه ۲۰۱۲، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۵۶/۱۰۷ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۸ نوامبر ۲۰۱۱ تا بیش از ۰۳/۱۰۹ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۲ نوامبر ۲۰۱۱ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۴/۱۰۶ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۵ نوامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت. همچنین در روز ۲۵ نوامبر ۲۰۱۱، نفت خام برنت از حق مرغوبیت ۶۳/۹ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI برخوردار بود.
میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۳ دلار و ۲۴ سنت کاهش نسبت به هفته قبل (۱۶ نوامبر ۲۰۱۱)، در روز ۲۳ نوامبر ۲۰۱۱ به بشکه‌ای ۱۰۷ دلار و ۹۵ سنت رسیده است. بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز چهارشنبه (۲۳ نوامبر ۲۰۱۱ ) ۱۰۹ دلار و ۴۴ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۱۰۷ دلار و ۳۱ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای‌جنوبی ۱۰۵ دلار و ۸۴ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۱۰۴ دلار و ۳۹ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۱۱۱ دلار و ۵۰ سنت، شمال غربی اروپا ۱۰۵ دلار و ۹۷ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۵ دلار و ۴ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۱۰۹ دلار و ۷۰ سنت، شمال غربی اروپا ۱۰۴ دلار و ۵۳ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۳ دلار و ۳۴ سنت به فروش رسیده است. طی دوره ۱۶ نوامبر الی ۲۳ نوامبر ۲۰۱۱، بیشترین کاهش در قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران مربوط به بازارهای شمال غربی اروپا، مدیترانه و آفریقای جنوبی به میزان ۹/۳ دلار کاهش در هر بشکه بوده است. میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران نیز نسبت به هفته قبل، به ترتیب به میزان ۰۷/۳ دلار و ۲۶/۳ دلار در هر بشکه طی دوره مذکور کاهش یافته است.
بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۱۸ نوامبر ۲۰۱۱ معادل ۸/۳۳۰ میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با هفته قبل (۱۱ نوامبر ۲۰۱۱) به میزان ۲/۶ میلیون بشکه کاهش یافته و معادل ۸/۲۷ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۹ نوامبر ۲۰۱۰ کمتر است. میزان این ذخایر بر حسب روز نیز نسبت به هفته قبل به میزان ۵/۰ روز کاهش یافته و در سطح ۶/۲۲ روز قرار گرفته است و معادل ۸/۲ روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۱۱۷ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۷۹۶/۱۴ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است که به میزان ۵۱۲ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۱۱ نوامبر ۲۰۱۱ الی ۱۸ نوامبر ۲۰۱۱ به میزان ۷ هزار بشکه در روز کاهش یافته و در سطح ۸۸۷/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است و معادل ۳۰۶ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۹ نوامبر ۲۰۱۰ است. در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۵۶۵/۸ میلیون بشکه در روز به ۳۱۹/۸ میلیون بشکه در روز (معادل ۲۴۶ هزار بشکه در روز) کاهش یافته است که معادل ۷۰۵ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
پیش‌بینی قیمت:
در هفته گذشته قیمت نفت خام WTI بین ۹۵ تا ۱۰۰ دلار نوسان داشت. این در حالی است که توان لازم برای گذر از ۱۰۰ دلار وجود نداشت و همچنین قیمت در سطح ۹۵ دلار با حمایت خوبی مواجه بود. میانگین ۲۰۰ در شرایط فعلی در ۹۵ دلار حمایت خوبی را به وجود آورده است و قیمت برای ادامه مسیر افزایشی نیاز به اخبار مناسب اقتصادی یا بنیادی بازار نفت دارد. البته افزایش ارزش دلار در هفته‌های اخیر فشار کاهشی بر قیمت نفت وارد کرده است، ولی این اثر چندان قابل توجه نبوده است و بازار بر عوامل دیگری تمرکز دارد.
شرایط بحران مالی اقتصاد اروپا هنوز نیز پابرجا است گرچه اقداماتی برای مقابله با آن انجام پذیرفته است ولی همچنان دولت‌های یونان و ایتالیا با بدهی‌های سنگین درگیر هستند. رشد اقتصادی در کشورهای آلمان و انگلیس همانطور که انتظار می‌رفت کاهش نشان داد.
در آمریکا تعداد جویندگان کار افزایش یافت و میزان مصرف شخصی نیز کاهش یافت و در واقع نشان‌دهنده کاهش تقاضا در آمریکا است. کاهش قابل توجه در ذخیره‌سازی‌های نفت خام در اواخر هفته فشار افزایشی خوبی را بر قیمت نفت وارد کرد البته افزایش فصلی بنزین را نیز نباید دور از نظر داشت. شاخص احساس مصرف‌کننده رویترز میشیگان افزایش داشت. در هفته جاری قیمت همچنان در سطوح نزدیک به ۹۵ دلار با حمایت مواجه است.
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org )
*کارشناسان ارشد موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی