روند کاهشی در بازار گاز و فرآورده

غلامعلی رحیمی‌- مهدیه علوی *
قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس آمریکا ( آتی‌های ماه اول برای تحویل در اکتبر ۲۰۱۱) طی دوره ۱۹ سپتامبر الی ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۱ از یک روند کاهشی برخوردار بود. بر این اساس قیمت‌های آتی‌ گاز طبیعی در بورس نایمکس، به تبعیت از بازار نفت خام و همچنین به دلیل افزایش سطح ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا معادل ۸۹ میلیارد فوت مکعب طی هفته منتهی به ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱، از حدود ۸۲۹/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۹ سپتامبر ۲۰۱۱ تا کمتر از ۷۰۱/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت.

همچنین قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه اکتبر ۲۰۱۱، از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۸۱۵۳/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۹ سپتامبر ۲۰۱۱ تا کمتر از ۴۰۰۴/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت. قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار هنری‌هاب از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۰۴/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۱ تا کمتر از ۷۸/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت. این سطح قیمتی به میزان ۹۳/۳۷ درصد از قیمت ۰۹/۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو قیمت هنری‌هاب در اوایل سال ۲۰۱۰ پایین‌تر است. قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار نیویورک نیز از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۲۷/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۱، با ۲۴ سنت (۶۲/۵ درصد) کاهش تا کمتر از ۰۳/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت. همچنین قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار شیکاگو از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۱۱/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۱ تا کمتر از ۸۸/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت.قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار کالیفرنیای جنوبی از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۲۳/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۳ سپتامبر ۲۰۱۱ تا کمتر از ۱۰/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت. قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار تورنتوی کانادا نیز از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۳۳/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۳ سپتامبر ۲۰۱۱ با ۱۹ سنت کاهش، تا کمتر از ۱۴/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت. همچنین قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار اروپا (ICE) از یک روند کاهشی برخوردار بوده و با ۲۹ سنت کاهش (۷۹/۲ درصد) طی دوره ۱۳ سپتامبر الی ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۱، از حدود ۳۷/۱۰ دلار در هر میلیون بی.تی.یو تا کمتر از ۰۸/۱۰ دلار در هر میلیون بی.تی.یو کاهش یافت.
براساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا طی هفته منتهی به ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱ در حدود ۳۲۰۱ میلیارد فوت مکعب بود که نسبت به هفته قبل از آن بیش از ۸۹ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته است. این ذخایر به میزان ۱۲۹ میلیارد فوت مکعب کمتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۰ بوده و به میزان ۳۵ میلیارد فوت مکعب (۱/۱ درصد) کمتر از متوسط ۵ سال گذشته (۲۰۱۰- ۲۰۰۶) است. میزان متوسط ذخایر زیرزمینی گاز طبیعی آمریکا طی ۵ سال گذشته در حدود ۳۲۳۶ میلیارد فوت مکعب بوده است. در منطقه شرق، میزان ذخایر طی هفته منتهی به ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۵۸ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته و در سطح ۱۷۵۳ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته است و به میزان ۷۶ میلیارد فوت مکعب (۲/۴ درصد ) از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه کمتر است.
ذخایر در منطقه تولیدی (آلاباما، آرکانزاس، کانزاس، لوئیزیانا و....) به میزان ۴۱ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه یعنی ۹۶۲ میلیارد فوت مکعب بوده و نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۲۲ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته است. سطح ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی منطقه تولید به میزان ۲۳ میلیارد فوت مکعب (۲/۲ درصد) از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۰ کمتر است. سطح ذخایر زیرزمینی گاز طبیعی منطقه غرب آمریکا طی هفته منتهی به ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۹ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته و در سطح ۴۴۵ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته است که معادل ۱ میلیارد فوت‌مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه است. به طور کلی سطح ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا که معادل ۳۲۰۱ میلیارد فوت مکعب است، در محدوده تاریخی ۵ سال گذشته قرار دارد.
بررسی و تحلیل بازار فرآورده‌های نفتی
قیمت بنزین سوپر بدون سرب و سوخت حرارتی در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول)، طی هفته منتهی به ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۱ از یک روند کاهشی برخوردار بودند. بر این اساس طی هفته گذشته، به دلیل افزایش تردیدها در مورد نوع بسته پیشنهادی فدرال رزرو آمریکا، وخیم‌تر شدن اوضاع اقتصادی اروپا و تشدید بحران بدهی‌ها در حوزه یورو، کاهش شاخص اعتماد مصرف‌کننده در اروپا، کاهش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی، افزایش ارزش دلار در مقابل یورو، افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۳/۳ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱ و همچنین به تبعیت از بازار نفت خام، قیمت بنزین سوپر بدون سرب، از حدود ۶۹۶۵/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۱۹ سپتامبر ۲۰۱۱ تا کمتر از ۵۵۴۷/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت. البته طی دوره مذکور، انتشار برخی اخبار و اطلاعات نظیر افزایش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۱۰ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱، پیش‌بینی بانک گلدمن ساچس مبنی بر افزایش قیمت نفت خام در بازارهای جهانی طی ۱۲ ماه آتی به دنبال رشد اقتصادی مناسب درکشورهای در حال توسعه و همچنین تشدید و تداوم ناآرامی‌های سیاسی در خاورمیانه، از عوامل تقویت کننده قیمت بنزین در بازار آمریکا به شمار می‌روند.
قیمت سوخت حرارتی نیز در بورس نایمکس با توجه به عوامل کاهشی مذکور از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۹۴۴۷/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۱۹ سپتامبر ۲۰۱۱ تا کمتر از ۷۹۵۸/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت. البته طی دوره مذکور، کاهش سطح ذخیره سازی‌های فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۹۰۰ هزار بشکه و افزایش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۲۱۷ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱، از عوامل تقویت کننده قیمت سوخت حرارتی در بازار آمریکا به شمار می‌روند.
همچنین قیمت‌های آتی گازوئیل اروپا طی دوره مذکور، در پی نگرانی‌های جدید درباره بحران بدهی‌های منطقه یورو و همچنین شروع اعتراضات به سیاست جدید ریاضت اقتصادی در یونان، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۰۲۵۷/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۱۹ سپتامبر ۲۰۱۱ تا کمتر از ۹۲۰۲/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت. به طور کلی طی دوره مذکور کاهش سطح ذخیره سازی‌های فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۹۰۰ هزار بشکه، نفت کوره پسماند معادل ۳۰۰ هزار بشکه و همچنین افزایش تقاضای بنزین و فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا به ترتیب معادل ۱۰ و ۲۱۷ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱، از عوامل تقویت کننده قیمت فرآورده‌های نفتی و از سوی دیگر، افزایش سطح ذخیره سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۳/۳ میلیون بشکه و سوخت جت معادل ۲/۱ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۱، از عوامل تضعیف‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی در بازار آمریکا به شمار می‌روند.
بر اساس آمار منتشره امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران در روز ۲۲ سپتامبر ۲۰۱۱، قیمت‌های تک محموله فرآورده‌های نفتی در بازارهای جهانی (به استثنای بازار آمریکا) طی دوره ۱۳ سپتامبر ۲۰۱۱ الی ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۱، از یک روند افزایشی برخوردار بودند. بر این اساس، قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب و گازوئیل در بازار خلیج فارس به ترتیب به میزان ۱۳/۴ و۳۶/۵ دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور افزایش طی روز ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۱ در سطوح ۶۵/۱۰۴۷ و ۱۳/۸۹۷ دلار قرار گرفتند. قیمت میانگین سوخت جت و نفت کوره با ۶۴/۴ و ۸۴/۷ دلار افزایش طی دوره مذکور به سطح ۴۴/۹۶۹ و ۶۲/۶۴۹ دلار رسید.
همچنین قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب و گازوئیل در بازار ژاپن به ترتیب به میزان ۶۱/۳ و ۶۱/۲ دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور افزایش طی روز ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۱ به ترتیب در سطوح ۶۳/۱۰۹۲و ۴۷/۹۴۳، دلار قرار گرفتند. در همین حال قیمت سوخت جت و نفت کوره در بازار ژاپن طی دوره مذکور با ۱۶/۲ و ۷۱/۷ دلار افزایش به سطح ۱۲/۱۰۰۱ و ۷۴/۶۷۴ دلار رسید. در بازار سنگاپور نیز روند تغییرات قیمت فرآورده‌های نفتی طی دوره مذکور به همین صورت بوده است.
قیمت تمامی‌فرآورده‌های نفتی در بازارهای مدیترانه و شمال اروپا نیز طی دوره ۱۳ سپتامبر الی ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۱ روند افزایشی را تجربه کردند. لذا بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب، گازوئیل، سوخت جت و نفت کوره در بازار شمال اروپا به ترتیب با ۴، ۲۵/۲۰، ۵/۱۵ و ۷۵/۲۳ دلار افزایش نسبت به هفته قبل (۱۳ سپتامبر ۲۰۱۱)، طی روز ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۱ در سطوح ۷۵/۹۹۹، ۲۵/۹۳۳، ۲۵/۱۰۰۱ و ۷۵/۶۵۶ دلار قرار گرفتند. از سوی دیگر در بازار آمریکا قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب، گازوئیل و سوخت جت به ترتیب به میزان ۸۱/۳۶، ۰۱/۲ و ۸۲/۲ دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور کاهش یافته است.
*کارشناسان بازار انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی ( www.iies.org )