روند نوسانی در بازار گاز و فرآورده‌ها

غلامعلی رحیمی- مهدیه علوی*
قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول برای تحویل در اکتبر ۲۰۱۱) طی دوره ۲۹ اوت الی ۲ سپتامبر ۲۰۱۱ از یک روند افزایشی ملایم همراه با نوسان برخوردار بود. بر این اساس قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس نایمکس، به تبعیت از بازار نفت خام و همچنین به دلیل افزایش سطح ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا معادل ۵۵ میلیارد فوت مکعب طی هفته منتهی به ۲۶ اوت ۲۰۱۱، ابتدا از حدود ۸۵۷/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۹ اوت ۲۰۱۱ تا بیش از ۰۵۴/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳۱ اوت ۲۰۱۱ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۸۷۲/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲ سپتامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت.

همچنین قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه اکتبر ۲۰۱۱، از یک روند افزایشی قابل توجه همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۳۳۳/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۹ اوت ۲۰۱۱ تا بیش از ۰۵۹۱/۱۱ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳۱ اوت ۲۰۱۱ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۴۷۳۱/۱۰ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲ سپتامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت.
قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار هنری‌هاب از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۰۱/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۵ اوت ۲۰۱۱ تا کمتر از ۹۷/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳۱ اوت ۲۰۱۱ کاهش یافت. این سطح قیمتی به میزان ۸۱/۳۴ درصد از قیمت ۰۹/۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو قیمت هنری‌هاب در اوایل سال ۲۰۱۰ ، پایین‌تر است. قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار نیویورک نیز از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۲۵/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۵ اوت ۲۰۱۱، با ۴ سنت (۹۴/۰ درصد) کاهش تا کمتر از ۲۱/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳۱ اوت ۲۰۱۱ کاهش یافت. از سوی دیگر، قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار شیکاگو از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۰۵/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۵ اوت ۲۰۱۱ تا بیش از ۰۸/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳۱ اوت ۲۰۱۱ افزایش یافت.
قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار کالیفرنیای جنوبی از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۳۱/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۴ اوت ۲۰۱۱ تا کمتر از ۲۲/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۹ اوت ۲۰۱۱ کاهش یافت. قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار تورنتوی کانادا نیز از یک روند کاهشی برخوردار بوده و حدود ۳۷/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۴ اوت ۲۰۱۱ با ۱۴ سنت کاهش، تا کمتر از ۲۳/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۹ اوت ۲۰۱۱ کاهش یافت.
بر اساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا طی هفته منتهی به ۲۶ اوت ۲۰۱۱ در حدود ۲۹۶۱ میلیارد فوت مکعب بود که نسبت به هفته قبل از آن بیش از ۵۵ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته است. این ذخایر به میزان ۱۳۷ میلیارد فوت مکعب کمتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۶ اوت ۲۰۱۰ بوده و به میزان ۶۰ میلیارد فوت مکعب (۲ درصد) کمتر از متوسط ۵ سال گذشته (۲۰۱۰- ۲۰۰۶) است. میزان متوسط ذخایر زیر زمینی گاز طبیعی آمریکا طی ۵ سال گذشته در حدود ۳۰۲۱ میلیارد فوت مکعب بوده است. در منطقه شرق، میزان ذخایر طی هفته منتهی به ۲۶ اوت ۲۰۱۱ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۵۴ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته و در سطح ۱۵۷۸ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته و به میزان ۱۰۷ میلیارد فوت مکعب (۴/۶ درصد ) از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه کمتر است.
ذخایر در منطقه تولیدی ( آلاباما، آرکانزاس، کانزاس، لوئیزیانا و.... ) به میزان ۴۴ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه یعنی ۹۱۳ میلیارد فوت مکعب بوده و نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۳ میلیارد فوت مکعب کاهش یافته است. سطح ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی منطقه تولید به میزان ۲ میلیارد فوت مکعب (۲/۰ درصد) از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۶ اوت ۲۰۱۰ بیشتر است. سطح ذخایر زیر زمینی گاز طبیعی منطقه غرب آمریکا طی هفته منتهی به ۲۶ اوت ۲۰۱۱ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۴ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته و در سطح ۴۲۶ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته است و معادل ۳ میلیارد فوت مکعب بیشتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه است. به طور کلی سطح ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا که معادل ۲۹۶۱ میلیارد فوت مکعب است، در محدوده تاریخی ۵ سال گذشته قرار دارد.
بررسی و تحلیل بازار فرآورده‌های نفتی قیمت بنزین سوپر بدون سرب و سوخت حرارتی در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول)، طی هفته منتهی به ۲ سپتامبر ۲۰۱۱ از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بودند. بر این اساس طی هفته گذشته، در پی افزایش نگرانی‌ها درباره رکود اقتصادی جدید در آمریکا و در نتیجه کاهش تقاضای نفت خام، تثبیت نرخ بیکاری آمریکا در ماه اوت ۲۰۱۱ برخلاف پیش‌بینی تحلیل‌گران مبنی بر افزایش ۷۵ هزار شغل، کاهش شاخص اعتماد مصرف‌کننده در آمریکا، کاهش ارزش هفتگی شاخص سهام در بازارهای جهانی، نگرانی‌ها درباره اقتصاد اروپا، افزایش ارزش دلار در مقابل یورو و همچنین به تبعیت از بازار نفت خام، قیمت بنزین سوپر بدون سرب، از حدود ۹۰۶۴/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲۹ اوت ۲۰۱۱ تا کمتر از ۸۳۹۶/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۲ سپتامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت. البته طی دوره مذکور، انتشار اخبار و اطلاعاتی نظیر گزارش دولت آمریکا مبنی بر افزایش قدرت خرید مردم در ماه جولای ۲۰۱۱، وزش توفان حاره ای «لی» در خلیج مکزیک و تعلیق تولید نفت نیمی از شرکت‌های نفتی، کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۸/۲ میلیون بشکه و افزایش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۲۲۰ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۶ اوت ۲۰۱۱ و همچنین تداوم ناآرامی‌ها در لیبی و تردید معامله گران درباره زمان بازگشت نفت خام سبک صادراتی این کشور به بازار نفت، از عوامل تقویت‌کننده قیمت بنزین در بازار آمریکا به شمار می‌روند.
قیمت سوخت حرارتی نیز در بورس نایمکس با توجه به عوامل افزایشی و کاهشی مذکور و همچنین افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۴۰۰ هزار بشکه در هفته منتهی به ۲۶ اوت ۲۰۱۱، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۰۱۰۲/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲۹ اوت ۲۰۱۱ تا کمتر از ۹۹۷۴/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۲ سپتامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت. طی دوره مذکور، افزایش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۲۳۶ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۶ اوت ۲۰۱۱، از عوامل تقویت‌کننده قیمت سوخت حرارتی در بازار آمریکا به شمار می‌رود.
همچنین قیمت‌های آتی گازوئیل اروپا طی دوره مذکور از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بود. بر این اساس به رغم تداوم ناآرامی‌ها در لیبی و کاهش شدید تولید نفت خام این کشور و نگرانی‌ها درباره کمبود عرضه نفت خام و فرآورده‌های نفتی در بازار اروپا، قیمت‌های آتی گازوئیل اروپا به دلیل افزایش نگرانی‌ها درباره اقتصاد اروپا، انتشار آمار ضعیف از بخش تولید آلمان و فرانسه و همچنین گزارش‌ها مبنی بر احتمال ناتوانی یونان برای تامین کسری بودجه سال ۲۰۱۱، از حدود ۱۲۸۹/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲۹ اوت ۲۰۱۱ تا کمتر از ۰۹۱۵/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲ سپتامبر ۲۰۱۱ کاهش یافت.
بر اساس آمار منتشره امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران در روز ۳۰ اوت ۲۰۱۱، قیمت‌های تک محموله فرآورده‌های نفتی در بازارهای جهانی طی دوره ۲۴ اوت ۲۰۱۱ الی ۲۹ اوت ۲۰۱۱، از یک روند افزایشی برخوردار بودند. بر این اساس، قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب و گازوئیل در بازار خلیج فارس به ترتیب به میزان ۸۸/۲۲ و ۸۵/۱۳ دلار افزایش به ازای هر تن متریک طی روز ۲۹ اوت ۲۰۱۱ در سطوح ۰۹/۱۰۵۹ و ۵۱/۸۹۹ دلار قرار گرفت. میانگین بهای هر تن سوخت و نفت کوره با ۰۸/۱۴ و ۲۷/۵ دلار افزایش به ازای هر تن متریک طی دوره مورد بررسی به ترتیب به سطح ۲۸/۹۸۵ و ۵۳/۶۴۶ دلار رسید.
همچنین قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب و گازوئیل در بازار ژاپن به ترتیب به میزان ۶۲/۲۲ و ۱۶/۱۴ دلار افزایش به ازای هر تن متریک طی روز ۲۹ اوت ۲۰۱۱ به ترتیب در سطوح ۹۱/۱۱۰۶ و ۹۵/۹۴۹ دلار قرار گرفت . همچنین میانگین بهای هر تن سوخت و نفت کوره در این بازار طی دوره مورد بررسی با ۱۴ و ۶۱/۴ دلار افزایش به ترتیب در سطوح ۴۸/۱۰۱۸ و ۱۱/۶۷۳ دلار قرار گرفت. در بازار سنگاپور نیز روند تغییرات قیمت فرآورده‌های نفتی طی دوره مذکور به همین صورت بوده است.
قیمت تمامی فرآورده‌های نفتی در بازار آمریکا نیز طی دوره ۲۴ اوت الی ۲۹ اوت ۲۰۱۱ روند افزایشی را تجربه کردند.
بنابراین بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب، گازوئیل، سوخت جت و نفت کوره در بازار آمریکا به ترتیب با ۸۷/۳۵، ۳۳/۱۶، ۱/۲۵ و ۴۴/۵ دلار افزایش نسبت به هفته قبل (۲۴ اوت ۲۰۱۱)، طی روز ۲۹ اوت ۲۰۱۱ در سطوح ۵۹/۱۱۵۲، ۷۸/۹۳۰، ۱۰۴۱ و۴۴/۶۳۷ دلار قرار گرفتند.
*کارشناسان بازار انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org )