دو سناریو پیش روی بازار نیکل

پدرام ایزدی*

بازار نیکل در نیمه اول سال با توجه به قیمت هر تن بیش از ۲۴۰۰۰ دلار در اواسط مردادماه، قیمتی که با آن سال را تحویل کرد، بازاری داغ را پشت سر گذاشت. متغیر بودن بهای این ماده خصوصیتی است ذاتی و با توجه به این موضوع چندان هم عجیب نبود که بهای این ماده در اوایل اسفندماه در معاملات نقدی بورس لندن به حدود هر تن ۲۹۰۰۰ دلار و و در اواخر خرداد به کمتر از هر تن ۲۲۰۰۰ دلار برسد. اما تنها عاملی که می‌توان در ارتباط با این ماده ثابت فرض کرد، روند کاهشی و یکنواخت سطح این فلز که تا همین اواخر هم ادامه داشت، در انبارهای بورس لندن بود. موجودی نیکل در اواسط دی ماه به بالاترین سطح خود یعنی ۱۳۷ هزار و ۷۶۶ تن رسید و تا اواخر تیرماه روندی کاهشی را تجربه کرد و به ۱۰۱ هزار و ۷۰۶ تن رسید. این کاهش یکباره ۲۶ درصدی نسبت به دیگر فلزهای پایه رقم بسیار زیادی بود و حکایت از تشدید شرایط حاکم بر بازار این فلز باستانی در سال جاری دارد.

در نیمه اول سال، میزان تقاضای کل در جهان با کسری حدود ۹ هزار تن مواجه شد که در همین ارتباط گروه بین‌المللی مطالعات نیکل(INSG) در پنج ماهه اول سال میزان این کسری را ۹ هزار و ۳۰۰ تن گزارش کرد. با این حال بسیاری از تحلیلگران پیش‌بینی می‌کنند که نیمه دوم سال با شروع پروژه‌های جدید در ارتباط با عرضه این مواد بازار فلزات پایه با مازاد کالا مواجه خواهد شد. همچنین تعدادی از تحلیلگران به سطح مازاد متعادل‌تری در سال ۲۰۱۱ عقیده دارند و بعضی دیگر به کسری متعادل در بازار اذعان می‌کنند که سال آینده زمانی است که کالای مازاد گریبانگیر بازار خواهد شد. البته با توجه به حجم کلی بازار، هنوز می‌توان حضور توازن را در سال جاری حس کرد.

چین کلید حل مشکل

جای شگفتی نیست که روندهای موجود در چین فرصت‌های رشد در بازار نیکل را از بین برد. جمهوری خلق چین نه تنها ظرفیت فولاد ضد زنگ خود را در طول یک دهه گذشته به طور قابل توجهی افزایش داد، بلکه به طور گسترده چهره تولید نیکل را در سطح جهان با سرمایه‌گذاری‌های بزرگ در به دست آوردن فرونیکل از سنگ لاتریت وارداتی تغییر داد.

در طرف تقاضا، چین در سال گذشته حدود ۵۶۱ هزار و ۵۰۰ تن نیکل و در پنج ماه نخست سال جاری حدود ۲۵۲ هزار و ۹۰۰ تن از این ماده را مصرف کرد که نشان دهنده رشد ۶/۲۷ درصدی به صورت سال به سال است. به گزارش مجمع بین‌المللی فولاد ضدزنگ، میزان تولید فولاد ضد زنگ در چین در سال گذشته ۳۵ درصد افزایش یافت و به ۱۱ میلیون و ۹۰۰ هزار تن رسید و در سه ماهه اول سال جاری به صورت سال به سال ۱۸ درصد افزایش یافت و به ۳ میلیون و ۸۰ هزار تن رسید. چین تا پایان سال ۲۰۰۹ واردکننده خالص فولاد ضد زنگ به شمار می‌رفت و در ۲۰۰۵ بیشترین مقدار را یعنی حدود ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تن واردات داشت. اما این و ضعیت با صادرات خالص ۱۷۷ هزار تن از این نوع فولاد در سالی که گذشت تغییر کرد و چهره جدیدی از چین در این صنعت را به جهانیان معرفی کرد. به گزارش بازار کالایی ناتیکسیس در شش ماه نخست سال جاری صادرات خالص به بیش از ۴۵۰ هزار تن افزایش یافت.

بنابراین چین با پیش‌بینی رشد سالانه ۹ درصدی مصرف نیکل در ۲۰۱۵ به عامل اصلی و مهم در رشد متوسط سلامت بازار جهان با نرخ ۵ تا ۶ درصد در سال مبدل خواهد شد. همچنین محاسبات انجام شده برای یک دهه گذشته نشان می‌دهد که میزان مصرف اولیه نیکل در جهان به طور متوسط بین سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۰ به صورت سالانه ۱/۲ درصد افزایش یافت و به ۱ میلیون و ۴۵۰ هزار تن رسید؛ اما این مساله پشتوانه‌ای بود بر سطح تقاضای رو به توسعه در چین که به طور متوسط و به صورت سالانه ۳/۲۴ درصد رشد کرد. در بقیه نقاط به غیر از چین تقاضای اولیه نیکل به صورت سال به سال ۶/۲ درصد کاهش یکباره را تجربه کرد و به کمتر از یک میلیون تن در دوره مورد بررسی رسید.

تولید نیکل از فرونیکل در ۲۰۰۵ به ۲۲۰ هزار تن در سال جاری که پیش از این پیش بینی شده بود، رسید. از این رو فرونیکل تنها مشخصه دائمی در بازار خواهد بود و بسیار با تولید فولاد ضد زنگ هماهنگ است.

به علاوه اینکه، اغلب تولیدکنندگان فولاد ضد زنگ به استفاده از کوره‌های پیشرفته تری روی آورده اند که قادر هستند سنگ معدن مرغوب تری را پردازش کنند و بسیار برای تولید فولاد آلیاژی ضدزنگ با عیار بالا مناسب هستند.

در سال گذشته چین تنها حدود ۸۰ هزار تن از این ماده را از معادن خود استخراج کرد و میل افزون دولت به وارد کردن این مواد از کشورهای دیگر منبعی برای رفع نیازهای مصرف‌کنندگان نهایی و تامین صنعت روبه توسعه تولید فولاد ضد زنگ در این کشور به شمار می‌رفت.

در سال ۲۰۰۹ حجم واردات سنگ و کنستانتره نیکل ۱۶ میلیون و ۶۰۰ هزار تن گزارش شد و در ۲۰۱۰ این میزان افزایش چشمگیری را تجربه کرد و سرجمع به بیش از ۲۵ میلیون تن رسید. البته در پنج ماه نخست سال جاری، این میزان افزایش ۸/۶۱ درصدی را به صورت سالانه تجربه کرد و به حدود ۱۲ میلیون و ۳۰۰ هزار تن رسید. پر واضح است که حجم واردات تا پایان سال جاری رقم بی سابقه دیگری را از خود بر جای خواهد گذاشت.

تقریبا کل سنگ نیکل وارداتی به کشور چین از دو منبع عمده تامین می‌شود: یکی کشور اندونزی است که در پنج ماه نخست سال حدود ۱۸ میلیون و ۱۴۰ هزار تن نیکل به چین صادر کرد و دیگری فیلیپین که حدود ۳ میلیون و ۹۵۰ هزار تن از این سنگ کانی را به چین حمل کرد. البته وضعیت به همین صورت ادامه نخواهد داشت و در آینده‌ای نزدیک با تغییرات چشمگیری مواجه خواهد شد؛ زیرا اندونزی قصد دارد صادرات مواد معدنی را در سال ۲۰۱۴ ممنوع کند و تنها اجازه صادرات محصولات با ارزش بالا را خواهد داد. اگرچه هنوز چگونگی کاربرد این قانون جدید مشخص نیست، اما این امر منجر خواهد شد تا شرکت‌ها واحدهای ذوب را در کشور اندونزی مستقر سازند. با این حال به نظر می‌رسد که صادرات سنگ نیکل با عیار کمتر بلامانع باشد و تنها سنگ نیکل با عیار بالا غیر قابل صادرات خواهد بود. همچنین ابهاماتی در این رابطه نیز وجود دارد که آیا فیلیپین می‌تواند درصدد جبران کاهش عرضه سنگ لاتریت با اجرای قانون منع صادرات از سوی اندونزی بر آید یا خیر؟ و این در حالی است که اکثر سنگ نیکل حمل شده به کشور چین که به عنوان منبع تولید این فلز کانی مورد استفاده قرار می‌گیرد، به تازگی در گوشه وکنار مشاهده شده است که لاتریت با عیار پایین (۶/۰ الی ۷/۰ درصد نیکل و حدود ۵۰ درصد آهن) جایگزین سنگ آهن شده و سهم استفاده از این ماده در فرآیند فولاد سازی رو به افزایش است؛ به حدی که دیگر در تولید فرونیکل یا فولاد ضدزنگ استفاده نمی‌شود. به تبع این مساله موجب برهم خوردن تناظر موجود میان واردات سنگ نیکل و میزان تولید فرونیکل خواهد شد.

روی هم رفته، تصویر کلی بازار نیکل در آینده‌ای نه چندان دور در معرض نیروهای متفاوتی خواهد بود که می‌توان سخت شدن شرایط عرضه، افزایش پروژه‌های جدید، رکود صنعتی در میانه سال و بهبود نه چندان قطعی بحران جهانی را از جمله این نیروها یاد کرد. همچنین می‌توان نگرانی‌های کلان اقتصادی را هم به این مجموعه افزود که باعث خواهد شد تا سرمایه‌گذاران به بازار کالایی که در حال حاضر مکان امن تری در نظر آنان است، روی آورند و باعث حمایت از بهای فلزات شوند.

در گزارشی که چندی پیش از میدل ایست استیل داینامیک منتشر شد حکایت از آن داشت که بهای نقدی نه چندان سنگین نیکل در روزهای باقیمانده از سال جاری از سطح ۲۴۰۰۰ دلار هر تن بالاتر نخواهد رفت و تا سال آینده به سطوح پایین‌تر عقب‌نشینی خواهد کرد. حتی در سال ۲۰۱۳ یعنی زمانی که انتظار می‌رود میزان عرضه به طور قابل توجهی افزایش یابد، بهای نیکل به طور متوسط در طول سال بین ۲۳۰۰۰ تا ۲۴۰۰۰ دلار نوسان خواهد داشت.

*تحلیلگر بازار فولاد در MESD

www.steeldynamic.ir