تداوم کاهش نرخ در بازار گاز و فرآورده

غلامعلی رحیمی - مهدیه علوی *
قیمت‌های آتی‌ گاز طبیعی در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول برای تحویل در سپتامبر ۲۰۱۱) طی دوره یک اوت الی ۵ اوت ۲۰۱۱ از یک روند کاهشی برخوردار بود.

بر این اساس به دلیل افزایش سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا معادل ۴۴ میلیارد فوت مکعب طی هفته منتهی به ۲۹ جولای ۲۰۱۱ و همچنین به تبعیت از بازار نفت خام، قیمت‌های آتی‌ گاز طبیعی در بورس نایمکس، از حدود ۱۸۸/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱ اوت ۲۰۱۱ تا کمتر از ۹۴۱/۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۵ اوت ۲۰۱۱ کاهش یافت.
همچنین قیمت‌های آتی‌ گاز طبیعی در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه سپتامبر ۲۰۱۱، از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۳۲۷۵/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱ اوت ۲۰۱۱ تا کمتر از ۲۱۰۹/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۵ اوت ۲۰۱۱ کاهش یافت.
قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار هنری‌هاب از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۴۱/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۸ جولای ۲۰۱۱ تا کمتر از ۲۶/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳ اوت ۲۰۱۱ کاهش یافت. این سطح قیمتی به میزان ۰۴/۳۰ درصد از قیمت ۰۹/۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو قیمت هنری‌هاب در اوایل سال ۲۰۱۰، پایین‌تر است.
قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار نیویورک نیز از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۲۵/۵ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۸ جولای ۲۰۱۱، با ۶۳ سنت (۱۲ درصد) کاهش تا کمتر از ۶۲/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳ اوت ۲۰۱۱ کاهش یافت. همچنین قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار شیکاگو از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۴۳/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۸ جولای ۲۰۱۱ تا کمتر از ۳۲/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳ اوت ۲۰۱۱ کاهش یافت.
قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار کالیفرنیای جنوبی از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۵۴/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۷ جولای ۲۰۱۱ تا کمتر از ۴۱/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳ اوت ۲۰۱۱ کاهش یافت. قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار تورنتوی کانادا نیز از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۷۵/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۷ جولای ۲۰۱۱ با ۱۹ سنت کاهش، تا کمتر از ۵۶/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۳ اوت ۲۰۱۱ کاهش یافت. همچنین قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار اروپا (لندن- ICE)، با ۶۶ سنت کاهش طی دوره ۲۷ جولای ۲۰۱۱ الی ۳ اوت ۲۰۱۱، از حدود ۰۴/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو تا کمتر از ۳۸/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.یو طی دوره مذکور کاهش یافته است.
بر اساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا طی هفته منتهی به ۲۹ جولای ۲۰۱۱ در حدود ۲۷۵۸ میلیارد فوت مکعب بود که نسبت به هفته قبل از آن بیش از ۴۴ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته است. این ذخایر به میزان ۱۸۶ میلیارد فوت مکعب کمتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۹ جولای ۲۰۱۰ بوده و به میزان ۶۸ میلیارد فوت مکعب (۴/۲ درصد) کمتر از متوسط ۵ سال گذشته (۲۰۱۰- ۲۰۰۶) است. میزان متوسط ذخایر زیرزمینی گاز طبیعی آمریکا طی ۵ سال گذشته در حدود ۲۸۲۶ میلیارد فوت مکعب بوده است.

در منطقه شرق، میزان ذخایر طی هفته منتهی به ۲۹ جولای ۲۰۱۱ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۴۲ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته و در سطح ۱۳۸۰ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته است و به میزان ۱۲۴ میلیارد فوت مکعب (۲/۸ درصد) از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه کمتر است.
ذخایر در منطقه تولیدی (آلاباما، آرکانزاس، کانزاس، لوئیزیانا و....) به میزان ۶۹ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه یعنی ۹۱۳ میلیارد فوت مکعب بوده و نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۵ میلیارد فوت مکعب کاهش یافته است.
سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی منطقه تولید به میزان ۲ میلیارد فوت مکعب (۲/۰ درصد) از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۹ جولای ۲۰۱۰ بیشتر است. سطح ذخایر زیر زمینی گاز طبیعی منطقه غرب آمریکا طی هفته منتهی به ۲۹ جولای ۲۰۱۱ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۷ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته و در سطح ۳۹۶ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته است، ولی معادل ۱۳ میلیارد فوت مکعب کمتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه است. به طور کلی سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا که معادل ۲۷۵۸ میلیارد فوت مکعب است، در محدوده تاریخی ۵ سال گذشته قرار دارد.
بررسی و تحلیل بازار فرآورده‌های نفتی
قیمت بنزین سوپر بدون سرب و سوخت حرارتی در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول)، طی هفته منتهی به ۵ اوت ۲۰۱۱ از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بودند.
بر این اساس طی هفته گذشته، به دنبال کاهش رتبه اعتباری اقتصاد آمریکا برای نخستین بار در تاریخ، انتشار آمار مربوط به رشد اندک اقتصاد آمریکا در ۳ ماهه دوم سال ۲۰۱۱، اخبار نگران‌کننده درباره بخش تولید آمریکا و افت شاخص‌های تولید و گسترش فضای بی‌اعتمادی، سقوط همزمان بازارهای کالا در آمریکا، انتشار آمار کاهش خرید مصرف‌کنندگان آمریکایی و نگرانی‌هایی درباره رشد اقتصادی و تقاضای نفت در این کشور، افزایش ۶۰۷ هزار بشکه‌ای در روز تولید نفت خام اعضای اوپک در ماه جولای ۲۰۱۱ نسبت به ماه ژوئن بر اساس تازه ترین نظرسنجی داوجونز، افزایش تولید نفت‌خام عربستان به بالاترین حد خود از دهه ۱۹۸۰ میلادی تاکنون، افزایش تولید نفت خام روسیه به رکورد ۲۶۰/۱۰ میلیون بشکه در روز در جولای ۲۰۱۱، افزایش عرضه نفت در بازار در نتیجه برداشت از ذخیره‌سازی‌های استراتژیک، اظهار نظر مدیران شرکت‌های بزرگ نفتی شل، بی‌پی‌و کونوکوفیلیپس مبنی بر احتمال افزایش فشار قیمتی بر سطح تقاضای نفت و کاهش تقاضا برای این ماده در نیمه دوم سال ۲۰۱۱، ازسرگیری فعالیت در سکوهای نفتی خلیج مکزیک با عبور توفان موسمی دان، کاهش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی، افزایش ارزش دلار در مقابل یورو، افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۷/۱ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۲۹ جولای ۲۰۱۱ و همچنین به تبعیت از بازار نفت خام، قیمت بنزین سوپر بدون سرب، از حدود ۰۵۴/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۱ اوت ۲۰۱۱ تا کمتر از ۸۰۵۲/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۵ اوت ۲۰۱۱ کاهش یافت.
موسسه «استاندارد اند پورز» (Standard and Poor's ) برای نخستین بار در تاریخ، رتبه اعتباری اقتصاد آمریکا را کاهش داده است. این موسسه هشدار داده است که در صورت عدم کاهش کسری بودجه دولت آمریکا، این رتبه در ۲ سال آتی نیز با کاهش روبه‌رو خواهد بود. برخی کارشناسان واکنش منفی بازار‌های مالی به حل بحران بدهی آمریکا با استقراض مجدد را عامل اصلی این کاهش رتبه می‌دانند. انتشار این خبر تنش شدیدی را در محافل سیاسی و اقتصادی آمریکا بوجود آورده است.
قانونگذاران آمریکایی در مواجه با کاهش رتبه اقتصادی آمریکا ابراز نگرانی کرده و این کاهش رتبه را زنگ خطری برای این کشور دانسته‌اند که با بدهی بیش از ۳/۱۴ تریلیون دلاری روبه روست. وزارت خزانه‌داری آمریکا نیز که متهم اصلی کاهش رتبه اعتباری این کشور به شمار می‌رود، موسسه ارزش‌گذاری اقتصادی استاندارد اند پورز را متهم کرده است که در ارزیابی بودجه آمریکا که به واسطه آن رتبه اعتباری دولت این کشور کاهش یافته است، در حدود ۲ تریلیون دلار اشتباه کرده است.
البته طی دوره مذکور انتشار برخی اخبار و اطلاعات نظیر افزایش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۲۱۶ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۹ جولای ۲۰۱۱، بهبود اندک نرخ بیکاری در آمریکا، توافق باراک اوباما رییس‌جمهور آمریکا با نمایندگان مجلس این کشور برای اصلاح بودجه و افزایش سقف بدهی‌های این کشور از ۳/۱۴ تریلیون دلار تا بیش از ۷/۱۶ تریلیون دلار و جلوگیری از ورشکستگی دولت آمریکا، افزایش ناامنی‌ها در صنعت نفت کلمبیا، احتمال توقف دوباره اکتشاف در خلیج مکزیک با گذشت بیش از ۵/۱ سال از نشت نفت در آمریکا و همچنین تشدید و تداوم ناآرامی‌های سیاسی در خاورمیانه، از عوامل تقویت‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی در بازار آمریکا به شمار می‌روند.
قیمت سوخت حرارتی نیز در بورس نایمکس با توجه به عوامل کاهشی مذکور و همچنین افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۴۰۰ هزار بشکه در هفته منتهی به ۲۹ جولای ۲۰۱۱ از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۰۹۷۴/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۱ آگوست ۲۰۱۱ تا کمتر از ۹۴۱۷/۲ دلار به ازای هر گالن در روز ۵ آگوست ۲۰۱۱ کاهش یافت. البته طی دوره مذکور، افزایش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۵۴۰ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۹ جولای ۲۰۱۱، از عوامل تقویت‌کننده قیمت سوخت حرارتی در بازار آمریکا به شمار می‌رود.
قیمت‌های آتی‌ گازوئیل اروپا نیز طی دوره مذکور به رغم تصمیم رهبران منطقه یورو برای حل بحران بدهی کشورهای منطقه و همچنین تداوم بحران لیبی و نگرانی‌ها درباره کمبود عرضه نفت خام و فرآورده‌های نفتی در بازار اروپا، به دلیل نگرانی از شدت یافتن بحران بدهی‌ها در اروپا و احتمال سرایت این بحران به سایر اقتصادهای منطقه پولی یورو، کاهش رونق بازار‌های سهام و اوراق قرضه در اروپا با گسترش نگرانی‌ها، در آستانه سقوط قرار گرفتن اقتصاد اسپانیا (سومین اقتصاد اروپا) با بیشترین آمار بیکاری و کاهش رشد اقتصادی، افزایش بدهی‌های اسپانیا و پرتغال به بالاترین حد خود در ۱۴ سال اخیر و همچنین افزایش هزینه‌های استقراض در بازارهای مالی اروپا، از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۱۵۳۲/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۱ آگوست ۲۰۱۱ تا کمتر از ۹۶۴۰/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۵ آگوست ۲۰۱۱ کاهش یافت.
در حال حاضر کشور اسپانیا با بیشترین آمار بیکاری و کاهش رشد اقتصادی در آستانه سقوط در ورطه بحران اقتصادی و مالی قرار دارد. نرخ بیکاری در اسپانیا پس از ۴ ماه افزایش مداوم سرانجام در ماه جولای ۲۰۱۱ پایین آمد، هرچند این کشور هنوز دارای بالاترین نرخ بیکاری در اروپاست. در ۳ ماهه دوم و با توجه به آمار موسسه ملی کار این کشور، نرخ بیکاری ۹/۲۰ درصد بود که نسبت به ۳ ماهه اول با نرخی برابر ۳/۲۱ درصد کاهش نشان می‌دهد. به رغم کاهش نرخ بیکاری اسپانیا در ماه جولای، این کشور با بیش از ۴ میلیون نفر بیکار، همچنان بالاترین نرخ بیکاری را در میان کشورهای منطقه یورو دارد و بیم آن می‌رود که بحران بدهی‌های کشورهایی چون ایرلند، پرتغال و یونان به اسپانیا هم سرایت کند.
بر اساس اعلام رییس کمیسیون اروپا، افزایش سود اوراق قرضه دولتی ایتالیا و اسپانیا، نگرانی عمیقی را در بازار سرمایه ایجاد کرده است. افزایش هزینه‌های استقراض در بازارهای مالی اروپا از حرکت اسپانیا و ایتالیا در مسیر پرتغال، یونان و ایرلند حکایت دارد که با بحران اقتصادی مواجه هستند. آلمان به عنوان برترین اقتصاد منطقه یورو سود ۴۲/۲ درصدی به خریداران اوراق قرضه دولتی خود پرداخت می‌کند، اما این رقم برای اوراق قرضه دولتی ایتالیا ۱/۶ درصد و اسپانیا ۲۵/۶ درصد است.
افزایش هزینه‌های استقراض، از یک سو نشان‌دهنده نگرانی سرمایه‌گذاران در مورد
چشم‌انداز اقتصادی این دو کشور بوده و از سوی دیگر حکایت از حرکت اسپانیا و ایتالیا در مسیر پرتغال، یونان و ایرلند دارد که به دریافت کمک‌های مالی بین‌المللی ختم می‌شود.
لذا مقامات هر دو کشور به شدت نسبت به این بی‌اعتمادی بازارهای سرمایه واکنش نشان داده‌اند و در تلاشند با اطمینان خاطر بخشی به سرمایه‌گذاران، مانع افزایش هزینه‌های استقراض شوند. بر اساس نظرسنجی رویترز، پیش‌بینی می‌شود اقتصاد اسپانیا در سال ۲۰۱۱ تنها در حدود ۸/۰ درصد رشد داشته باشد.
بر اساس آمار منتشره امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران در روز ۴ اوت ۲۰۱۱، قیمت‌های تک محموله فرآورده‌های نفتی در بازارهای جهانی طی دوره ۲۷ جولای ۲۰۱۱ الی ۳ اوت ۲۰۱۱، از یک روند کاهشی قابل توجه برخوردار بودند. بر این اساس، قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب، گازوئیل، سوخت جت و نفت کوره در بازار خلیج فارس به ترتیب به میزان (۹۴/۳۵)، (۸۴/۱۱)، (۴/۱۴) و (۶/۷) دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور کاهش یافته است.
لذا در بازار خلیج فارس، میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب، گازوئیل، سوخت جت و نفت کوره طی روز ۳ اوت ۲۰۱۱ در سطوح (۶۹/۱۰۴۰)، (۴۷/۹۳۶)، (۶۸/۱۰۱۷) و (۸۶/۶۶۳) دلار قرار گرفتند. همچنین قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب، گازوئیل و سوخت جت در بازار ژاپن به ترتیب به میزان (۳۹/۳۱)، (۷۲/۸) و (۴/۱۴) دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور کاهش یافته است. بر این اساس، میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب، گازوئیل و سوخت جت در بازار ژاپن طی روز ۳ اوت ۲۰۱۱ به ترتیب در سطوح (۹۶/۱۰۸۹)، (۱۱/۹۸۵) و (۶۴/۱۰۴۶) دلار قرار گرفتند. در بازار سنگاپور نیز روند تغییرات قیمت فرآورده‌های نفتی طی دوره مذکور به همین صورت بوده است. قیمت تمامی فرآورده‌های نفتی در بازارهای مدیترانه، شمال اروپا و آمریکا نیز طی دوره ۲۷ جولای الی ۳ اوت ۲۰۱۱ روند کاهشی را تجربه کرده‌اند. لذا بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب با ۲۵/۲۸ دلار کاهش ۷۵/۱۰۴۴ دلار، گازوئیل با ۲۵/۲۰ دلار افت ۹۵۴ دلار، سوخت جت با ۵/۲۴ دلار کاهش ۲۵/۱۰۲۰ دلار و نفت کوره با ۲۵/۷ دلار کاهش ۶۷۲ دلار در بازار مدیترانه در روز ۳ اوت ۲۰۱۱ معامله شد.
* کارشناسان بازار انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی
( www.iies.org )