کاهش قیمت‌ها در بازار گاز و فرآورده‌ها

غلامعلی رحیمی - مهدیه علوی *
قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس آمریکا ( آتی‌های ماه اول برای تحویل در اوت ۲۰۱۱) طی دوره ۲۵ جولای الی ۲۹ جولای ۲۰۱۱ از یک روند کاهشی برخوردار بود.

بر این اساس به دلیل افزایش سطح ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا معادل ۴۳ میلیارد فوت مکعب طی هفته منتهی به ۲۲ جولای ۲۰۱۱ و همچنین به تبعیت از بازار نفت خام، قیمت‌های آتی‌ گاز طبیعی در بورس نایمکس، از حدود ۳۸۶/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۵ جولای ۲۰۱۱ تا کمتر از ۱۴۵/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۹ جولای ۲۰۱۱ کاهش یافت.
همچنین قیمت‌های آتی گاز طبیعی در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه اوت ۲۰۱۱، از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۸۳۷۱/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۵ جولای ۲۰۱۱ تا کمتر از ۵۷۵۷/۸ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۹ جولای ۲۰۱۱ کاهش یافت.
قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار هنری‌هاب از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۵۸/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۱ جولای ۲۰۱۱ تا کمتر از ۴۶/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۷ جولای ۲۰۱۱ کاهش یافت. این سطح قیمتی به میزان ۷۶/۲۶ درصد از قیمت ۰۹/۶ دلار در هر میلیون بی.تی.یو قیمت هنری‌هاب در اوایل سال ۲۰۱۰، پایین تر است.
قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار نیویورک از یک روند کاهشی شدید برخوردار بوده و از حدود ۴۱/۱۳ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۱ جولای ۲۰۱۱، با ۴۸/۸ دلار (۲۳/۶۳ درصد) کاهش تا کمتر از ۹۳/۴ دلار در هر میلیون بی.تی‌یو در تاریخ ۲۷ جولای ۲۰۱۱ کاهش یافت. همچنین قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار شیکاگو از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۷۱/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۱ جولای ۲۰۱۱ تا کمتر از ۵۱/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۷ جولای ۲۰۱۱ کاهش یافت.
قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار کالیفرنیای جنوبی از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۶۸/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۰ جولای ۲۰۱۱ تا کمتر از ۵۴/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۷ جولای ۲۰۱۱ کاهش یافت. قیمت تک محموله گازطبیعی در بازار تورنتوی کانادا نیز از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۹۱/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۰ جولای ۲۰۱۱ با ۱۶ سنت کاهش، تا کمتر از ۷۵/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۲۷ جولای ۲۰۱۱ کاهش یافت. همچنین قیمت تک محموله گاز طبیعی در بازار اروپا (لندن- ICE)، با ۴۴ سنت کاهش طی دوره ۲۰ جولای ۲۰۱۱ الی ۲۷ جولای ۲۰۱۱، از حدود ۴۸/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو تا کمتر از ۰۴/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو طی دوره مذکور کاهش یافته است.
بر اساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر زیرزمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا طی هفته منتهی به ۲۲ جولای ۲۰۱۱ در حدود ۲۷۱۴ میلیارد فوت مکعب بود که نسبت به هفته قبل از آن بیش از ۴۳ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته است. این ذخایر به میزان ۲۰۱ میلیارد فوت مکعب کمتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۲ جولای ۲۰۱۰ بوده و به میزان ۶۵ میلیارد فوت مکعب (۳/۲ درصد) کمتر از متوسط ۵ سال گذشته (۲۰۱۰- ۲۰۰۶) است. میزان متوسط ذخایر زیرزمینی گاز طبیعی آمریکا طی ۵ سال گذشته در حدود ۲۷۷۹ میلیارد فوت مکعب بوده است. در منطقه شرق، میزان ذخایر طی هفته منتهی به ۲۲ جولای ۲۰۱۱ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۴۰ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته و در سطح ۱۳۳۸ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته است و به میزان ۱۲۲ میلیارد فوت مکعب (۴/۸ درصد ) از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه کمتر است.
در منطقه تولیدی (آلاباما، آرکانزاس، کانزاس، لوئیزیانا و....) به میزان ۷۵ میلیارد فوت مکعب بالاتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه یعنی ۹۱۲ میلیارد فوت مکعب بوده و نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۸ میلیارد فوت مکعب کاهش یافته است. سطح ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی منطقه تولید به میزان ۱ میلیارد فوت مکعب (۱/۰ درصد) از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۲ جولای ۲۰۱۰ کمتر است. سطح ذخایر زیر زمینی گاز طبیعی منطقه غرب آمریکا طی هفته منتهی به ۲۲ جولای ۲۰۱۱ نسبت به هفته قبل از آن به میزان ۱۱ میلیارد فوت مکعب افزایش یافته و در سطح ۳۸۹ میلیارد فوت مکعب قرار گرفته است ولی معادل ۱۸ میلیارد فوت مکعب کمتر از متوسط ۵ سال گذشته این منطقه است. به طور کلی سطح ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا که معادل ۲۷۱۴ میلیارد فوت مکعب است، در محدوده تاریخی ۵ سال گذشته قرار دارد.
بررسی و تحلیل بازار فرآورده‌های نفتی
قیمت بنزین سوپر بدون سرب و سوخت حرارتی در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول)، طی هفته منتهی به ۲۹ جولای ۲۰۱۱ از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بود. بر این اساس طی هفته گذشته، درپی انتشار آمار مربوط به رشد اندک اقتصاد آمریکا در ۳ ماهه دوم سال ۲۰۱۱، ادامه نگرانی‌ها درباره وضعیت مالی دولت آمریکا و سردرگمی سیاستگذاران این کشور درباره بحران کسری بودجه، کاهش تقاضا برای کالاهای با دوام در آمریکا در ماه ژوئن۲۰۱۱، کاهش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی، پیش‌بینی افزایش تولید نفت خام اعضای اوپک در ماه جولای ۲۰۱۱ به بالاترین میزان در ۳ سال گذشته در پی افزایش عرضه نفت خام عربستان بر اساس تازه‌ترین نظرسنجی رویترز از مقام‌های شرکت‌های نفتی و تحلیلگران حوزه نفت، افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۱ میلیون بشکه و کاهش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۲۹ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۲ جولای ۲۰۱۱ و همچنین به تبعیت از بازار نفت خام، قیمت بنزین سوپر بدون سرب، از حدود ۱۲۶۴/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲۵ جولای ۲۰۱۱ تا کمتر از ۰۵۷۹/۳ دلار به ازای هر گالن در روز ۲۹ جولای ۲۰۱۱ کاهش یافت.
البته طی دوره مذکور انتشار برخی اخبار و اطلاعات نظیر کاهش نرخ بیکاری در آمریکا، توقف بخشی از تولید در خلیج مکزیک به دلیل وقوع طوفان، افزایش ۶/۴ درصدی تقاضای فرآورده‌های نفتی هند تا سال ۲۰۱۲، تصمیم آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) برای توقف آزادسازی بیشتر ذخایر استراتژیک نفت کشورهای مصرف‌کننده، پیش‌بینی‌ها از افزایش قابل توجه تقاضای نفت بخش برق ژاپن در نتیجه اجرای برنامه‌های این کشور برای کنار گذاشتن تدریجی نیروگاه‌های برق هسته‌ای و همچنین تشدید و تداوم ناآرامی‌های سیاسی در خاورمیانه، از عوامل تقویت‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی در بازارهای جهانی به شمار می‌روند.
قیمت سوخت حرارتی نیز در بورس نایمکس با توجه به عوامل کاهشی مذکور و همچنین افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۴/۳ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۲۲ جولای ۲۰۱۱ از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۱۰۷۸/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲۵ جولای ۲۰۱۱ تا کمتر از ۰۹۹۴/۳ دلار به ازای هر گالن در روز ۲۹ جولای ۲۰۱۱ کاهش یافت. البته طی دوره مذکور، افزایش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۵۶ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۲ جولای ۲۰۱۱،از عوامل تقویت‌کننده قیمت سوخت حرارتی در بازار آمریکا به شمار می‌رود.
قیمت‌های آتی‌ گازوئیل اروپا نیز طی دوره مذکور به رغم تصمیم رهبران منطقه یورو برای حل بحران بدهی کشورهای منطقه نظیر یونان، ایرلند و پرتغال و همچنین تداوم بحران لیبی و کاهش شدید تولید نفت خام این کشور و در نتیجه افزایش نگرانی‌ها درباره کمبود عرضه نفت خام و فرآورده‌های نفتی در بازار اروپا، از یک روند کاهشی همراه با نوسان برخوردار بوده و از حدود ۱۷۹۲/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲۵ جولای ۲۰۱۱ تا کمتر از ۱۵۴/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۲۹ جولای ۲۰۱۱ کاهش یافت.
طی هفته مذکور، افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های بنزین آمریکا معادل ۱ میلیون بشکه، فرآورده‌های میان تقطیر معادل ۴/۳ میلیون بشکه و نفت کوره پسماند معادل ۲۰۰ هزار بشکه و همچنین کاهش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۲۹ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۲ جولای ۲۰۱۱ از عوامل تضعیف‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی و از سوی دیگر افزایش تقاضای فرآورده‌های میان تقطیر آمریکا معادل ۵۶ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۲۲ جولای ۲۰۱۱، از عوامل تقویت‌کننده قیمت فرآورده‌های نفتی به شمار می‌روند.
بر اساس آمار منتشره امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران در روز ۲۸ جولای ۲۰۱۱، قیمت‌های تک محموله فرآورده‌های نفتی در بازارهای جهانی طی دوره ۲۰ جولای ۲۰۱۱ الی ۲۷ جولای ۲۰۱۱، روندهای متفاوتی را تجربه کردند. بر این اساس، قیمت تک محموله گازوئیل و سوخت جت در بازار خلیج فارس به ترتیب به میزان (۱۶/۹) و (۸۸/۲) دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور کاهش یافته است، در حالی که قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب و نفت کوره به ترتیب به میزان (۳۲/۲۱) و (۲۸/۷)دلار به ازای هر تن متریک افزایش یافته است. لذا در بازار خلیج‌فارس، میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب، گازوئیل، سوخت جت و نفت کوره طی روز ۲۷ جولای ۲۰۱۱ در سطوح (۶۳/۱۰۷۶)، (۳۱/۹۴۸)، (۰۸/۱۰۳۲) و (۴۶/۶۷۱) دلار قرار گرفتند.
همچنین قیمت تک محموله گازوئیل و سوخت جت در بازار ژاپن به ترتیب به میزان (۸۹/۵) و (۵۲/۳) دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور کاهش یافته است، در حالی که قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب و نفت کوره به ترتیب به میزان (۶۱/۲۲) و (۵۵/۷)دلار به ازای هر تن متریک افزایش یافته است. بر این اساس، میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب، گازوئیل، سوخت جت و نفت کوره در بازار ژاپن طی روز ۲۷ جولای ۲۰۱۱ به ترتیب در سطوح (۳۵/۱۱۲۱)، (۸۳/۹۹۳)، (۰۴/۱۰۶۱) و (۶۳/۶۹۹) دلار قرار گرفتند. در بازار سنگاپور نیز روند تغییرات قیمت فرآورده‌های نفتی طی دوره مذکور به همین صورت بوده است. از سوی دیگر، قیمت تمامی فرآورده‌های نفتی در بازارهای مدیترانه، شمال اروپا و آمریکا طی دوره ۲۰ جولای الی ۲۷ جولای ۲۰۱۱ روند کاهشی را تجربه کردند. از این‌رو بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب با ۱ دلار کاهش ۱۰۷۳ دلار ، گازوئیل با یک دلار و ۲۵ سنت کاهش ۹۷۴ دلار و ۲۵ سنت، سوخت جت با ۲ دلار و ۲۵ سنت کاهش ۱۰۴۴ دلار و ۷۵ سنت و نفت کوره در بازار مدیترانه با ۱۸ دلار افت ۶۷۹ دلار و ۲۵ سنت در ۲۷ جولای معامله شد.
* کارشناسان بازار انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی
(www.iies.org)