ابهام در آینده بازار نفت

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی *
بهای نفت خام در بازار آمریکا (بورس نیویورک) طی هفته گذشته (۱۱ جولای الی ۱۵ جولای ۲۰۱۱) از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بود.

بر این اساس طی هفته گذشته، در ابتدا به دنبال تشدید و تداوم ناآرامی‌های سیاسی در خاورمیانه، افزایش نگرانی فعالان بازار نفت از گسترش ناآرامی‌ها به سایر کشورهای تولیدکننده نفت خصوصا عربستان سعودی، تداوم اختلال در تولید نفت خام برخی کشورهای تولید کننده همچون لیبی و یمن، تداوم ناآرامی‌ها در لیبی به ویژه در مناطق نفت‌خیز این کشور و تردید معامله گران درباره زمان بازگشت نفت خام سبک صادراتی این کشور به بازار نفت و پالایشگاه‌های اروپا، خروج تدریجی بازار از شوک آزادسازی ذخایر سوخت آژانس بین‌المللی انرژی، مخالفت آلمان و ایتالیا با تکرار آزادسازی ذخایر استراتژیک سوخت، کاهش عرضه نفت خام کانادا به آمریکا، افزایش احتمال به کارگیری مشوق‌های مالی از سوی بانک مرکزی آمریکا، پیش‌بینی آژانس بین‌المللی انرژی مبنی بر شتاب رشد تقاضای جهانی نفت خام در سال ۲۰۱۲، افزایش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی، کاهش ارزش دلار در مقابل یورو و همچنین کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۱/۳ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۸ جولای ۲۰۱۱، قیمت نفت خام WTI در بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول)، با بیش از ۹/۲ دلار افزایش، از حدود ۱۵/۹۵ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۱ جولای ۲۰۱۱ تا بیش از ۰۵/۹۸ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۳ جولای ۲۰۱۱ افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۲۴/۹۷ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۵ جولای ۲۰۱۱ کاهش یافت.
طی دوره مذکور، انتشار برخی اخبار و اطلاعات نظیر افزایش نرخ بیکاری در آمریکا، اعلام رییس بانک مرکزی آمریکا مبنی بر عدم آمادگی این بانک برای اجرای سیاست‌های انبساطی پولی و تاثیر منفی آن بر امیدها نسبت به بهبود شرایط تقاضای جهانی نفت خام، تاکید سیاستمداران آمریکا بر وضع مالیات مستقیم نفتی، پیش‌بینی دبیرخانه اوپک مبنی بر کند شدن رشد تقاضای جهانی نفت خام در سال ۲۰۱۲ در پی کاهش مصرف نفت در کشورهای صنعتی، کندی آهنگ رشد تقاضای نفت خام چین در ماه ژوئن ۲۰۱۱ و کاهش واردات نفت خام این کشور و همچنین نگرانی‌ها درباره بحران مالی در قاره اروپا و احتمال سرایت این بحران به ایتالیا، از عوامل تضعیف‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی به شمار می‌روند.
بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۱۱ جولای الی ۱۴ جولای ۲۰۱۱، ابتدا ازحدود ۳۵/۱۱۱ دلار در هر بشکه تا بیش از ۲۵/۱۱۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۳ جولای افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۷۴/۱۱۲ دلار در هر بشکه کاهش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۴ جولای ۲۰۱۱، با ۲ دلار و ۹۶ سنت افزایش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۱۱۲ دلار و ۱۰ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۸ جولای ۲۰۱۱ معادل ۱۰۹ دلار و ۱۴ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه جولای ( تا ۱۴ جولای ۲۰۱۱)، با ۱ دلار و ۲ سنت افزایش نسبت به میانگین ماه ژوئن ۲۰۱۱ به هر بشکه ۱۱۰ دلار و ۶ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه ژوئن ۲۰۱۱ معادل ۱۰۹ دلار و ۴ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک دربردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.
قیمت نفت خام برنت دریای شمال در بورس لندن(ICE) نیز برای تحویل در ماه اوت ۲۰۱۱، به رغم نگرانی‌ها درباره گسترش بحران کسری بودجه در منطقه پولی یورو، به دلیل تداوم ناآرامی‌ها در لیبی و کاهش شدید تولید نفت خام این کشور و افزایش نگرانی فعالان بازار نفت از احتمال گسترش ناآرامی‌ها در خاورمیانه و تسری آن به سایر کشورهای تولیدکننده نفت خصوصا عربستان سعودی و در نتیجه تشدید نگرانی‌ها درباره کمبود عرضه نفت خام در بازار اروپا، از یک روند افزایشی ملایم همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۲۴/۱۱۷ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۱ جولای ۲۰۱۱ تا بیش از ۷۸/۱۱۸ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۳ جولای افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۲۶/۱۱۷ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۵ جولای کاهش یافت. سطح بالای ذخیره‌سازی نفت خام در آمریکا و کاهش تولید نفت خام لیبی و به طبع آن نگرانی مصرف‌کنندگان درباره عرضه نفت خام به بازار اروپا موجب شده است تا نفت خام برنت از حق مرغوبیت ۰۲/۲۰ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI برخوردار باشد.
میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۵ دلار و ۱۲ سنت افزایش نسبت به هفته قبل (۶ جولای ۲۰۱۱)، در روز ۱۳ جولای ۲۰۱۱ به بشکه‌ای ۱۱۲ دلار و ۶۷ سنت رسیده است. بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز چهارشنبه (۱۳ جولای ۲۰۱۱ ) ۱۱۴ دلار و ۳۲ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۱۱۱ دلار و ۷۶ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۱۱۵ دلار و ۸۸ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۱۱۴ دلار و ۵۳ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۱۱۳ دلار و ۳۹ سنت، شمال غربی اروپا ۱۱۵ دلار و ۸۶ سنت و در بازار مدیترانه ۱۱۳ دلار و ۶۸ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۱۱۱ دلار، شمال غربی اروپا ۱۱۴ دلار و ۵۱ سنت و در بازار مدیترانه ۱۱۰ دلار و ۷۸ سنت به فروش رسیده است. طی دوره ۶ جولای الی ۱۳ جولای ۲۰۱۱، بیشترین افزایش در قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران مربوط به بازار شمال غربی اروپا با ۴۲/۵ دلار افزایش در هر بشکه بوده است. میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران نیز نسبت به هفته قبل، به ترتیب به میزان ۱۲/۵ دلار و ۱۱/۵ دلار در هر بشکه طی دوره مذکور افزایش یافته است.
بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۸ جولای ۲۰۱۱ معادل ۵/۳۵۵ میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با هفته قبل (۱ جولای ۲۰۱۱) به میزان ۱/۳ میلیون بشکه کاهش یافته و معادل ۴/۲ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۹ جولای ۲۰۱۰ بیشتر است. میزان این ذخایر بر حسب روز نیز نسبت به هفته قبل به میزان ۳/۰ روز کاهش یافته و در سطح ۳/۲۳ روز قرار گرفته است و معادل ۱/۰ روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۹۷ هزار بشکه در روز کاهش یافته و در سطح ۲۱۸/۱۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است که به میزان ۲۵۱ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۱ جولای ۲۰۱۱ الی ۸ جولای ۲۰۱۱ به میزان ۵۸ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۵۷۸/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است و معادل ۲۲۶ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۹ جولای ۲۰۱۰ است. در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۸۵۴/۹ میلیون بشکه در روز به ۹ میلیون بشکه در روز (معادل ۸۵۴ هزار بشکه در روز) کاهش یافته است که معادل ۲۸۱ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
پیش‌بینی قیمت
در هفته گذشته قیمت نفت خام WTI در حول و حوش قیمت ۹۶ دلار نوسان داشت و نتوانست مسیر خاصی را پی گیرد. دلیل اصلی چنین نوسان محدودی عدم اعتماد به شرایط اقتصادی در آمریکا و اروپا بود. در نهایت قیمت در بالاتر از سطح ۹۶ دلار بسته شد و بازار نفت افزایش اندکی را در طول هفته تجربه کرد. اقتصاد آمریکا از بعد مصرف با شرایط تردید روبه روست. این تردید در پی افزایش نرخ بیکاری رخ داد، لذا در مورد میزان تقاضای نفت نیز تردیدهایی بوجود آمده است. تردیدهایی در مورد اقتصاد کشورهای اروپایی به دلیل بدهی بالای یونان وجود دارد و امکان سرایت آن به دیگر کشورها به طور جدی پیگیری می‌شود.
در شرایط فعلی تقاضا برای دلار بیشتر از یورو است در نتیجه دلار مورد حمایت بازار است و این موضوع فشار کاهشی بر قیمت نفت وارد می‌آورد. ذخیره‌سازی‌های نفت خام به میزان نسبتا خوبی کاهش داشت، ولی هنوز نسبت به سال گذشته بالاتر است و در مجموع ذخیره سازی‌های نفت خام نسبت به چندین سال گذشته در وضعیت مناسبی قرار دارد.
استفاده از ذخیره‌سازی‌های استراتژیک نفت نیز در کوتاه مدت می‌تواند فشار کاهشی بر قیمت وارد آورد که در عمل اتفاق افتاد، ولی در بلند مدت نتیجه معکوس دارد. ذخیره‌سازی‌های بنزین برعکس نفت خام نسبت به سال گذشته در حد پایین‌تری قرار دارد و تا حدودی فشار افزایشی بر قیمت نفت وارد می‌آورد. قیمت نفت خام WTI در سطح ۹۶ دلار با حمایت مناسبی مواجه است و همچنان ۱۰۱ دلار اولین هدف در مسیر افزایشی است.
*کارشناسان ارشد موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org )