نفت در سراشیبی قیمت

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی *
بهای نفت خام در بازار آمریکا (بورس نیویورک) طی هفته گذشته (۲۰ ژوئن الی ۲۴ ژوئن ۲۰۱۱) از یک روند کاهشی قابل توجه همراه با نوسان برخوردار بود.

بر این اساس طی هفته گذشته، در ابتدا به دنبال تشدید و تداوم ناآرامی‌های سیاسی در خاورمیانه، افزایش نگرانی فعالان بازار نفت از گسترش نا آرامی‌ها به سایر کشورهای تولیدکننده نفت به خصوص عربستان سعودی، تداوم اختلال در تولید نفت خام برخی کشورهای تولیدکننده همچون لیبی و یمن، تداوم ناآرامی‌ها در لیبی به ویژه در مناطق نفتخیز این کشور و تردید معامله‌گران درباره زمان بازگشت نفت خام سبک صادراتی این کشور به بازار نفت و پالایشگاه‌های اروپا، پیش‌بینی آژانس بین‌المللی انرژی مبنی بر عدم بازگشت عرضه نفت خام لیبی به سطوح پیش از بحران یعنی ۶/۱ میلیون بشکه در روز تا سال ۲۰۱۴، تعطیلی یک میدان نفتی در استرالیا به دلیل آغاز عملیات تعمیر و نگهداری، پیش بینی معامله گران از کاهش صادرات نفت خام آنگولا در ماه اوت ۲۰۱۱، اعلام خبر مربوط به افزایش ۹/۶ درصدی واردات نفت خام ژاپن درماه مه ۲۰۱۱ نسبت به مدت مشابه سال گذشته و همچنین کاهش سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۸/۱ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۱۷ ژوئن ۲۰۱۱، قیمت نفت خام WTI در بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول)، از حدود ۲۶/۹۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۰ ژوئن ۲۰۱۱، با بیش از ۱۵/۲ دلار افزایش، تا بیش از ۴۱/۹۵ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۲ ژوئن ۲۰۱۱ افزایش یافت، ولی مجددا در پی اعلام آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) مبنی بر توافق اعضای این سازمان برای تزریق بیش از ۶۰ میلیون بشکه نفت خام از ذخایر استراتژیک این کشورها به بازار طی ماه اوت ۲۰۱۱ (به طور متوسط در حدود ۲ میلیون بشکه در روز)، افزایش نگرانی‌ها درباره شرایط اقتصادی یونان و سایر اقتصادهای منطقه پولی یورو، افزایش ارزش دلار در مقابل یورو و همچنین کاهش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی، قیمت نفت خام WTI با بیش از ۲۵/۴ دلار کاهش، تا کمتر از ۱۶/۹۱ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۴ ژوئن ۲۰۱۱ کاهش یافت. طی هفته گذشته، ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای سهام آمریکا به دنبال انتشار برخی اطلاعات نظیر آمار نامناسب اشتغال، از یک روند کاهشی قابل توجه همراه با نوسان برخوردار بودند.
ارزش یورو در مقابل دلار نیز طی دوره مذکور به دلیل افزایش نگرانی‌ها درباره شرایط اقتصادی یونان و سایر اقتصادهای منطقه پولی یورو، از یک روند کاهشی قابل توجه برخوردار بود. البته توافق اتحادیه اروپا و یونان برای استقراض بیشتر، از عوامل تقویت‌کننده ارزش یورو در مقابل دلار در روزهای پایانی هفته گذشته به شمار می‌رود.
بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۲۰ ژوئن الی ۲۳ ژوئن ۲۰۱۱، ابتدا ازحدود ۴۱/۱۰۷ دلار در هر بشکه تا بیش از ۹۶/۱۰۷ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۲ ژوئن افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۰۸/۱۰۶ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۳ ژوئن ۲۰۱۱ کاهش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۲۳ ژوئن ۲۰۱۱، با ۴ دلار کاهش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۱۰۷ دلار و ۳۲ سنت رسیده است.
میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۷ ژوئن ۲۰۱۱ معادل ۱۱۱ دلار و ۳۲ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه ژوئن ( تا ۲۳ ژوئن ۲۰۱۱ )، با ۴۹ سنت افزایش نسبت به میانگین ماه مه ۲۰۱۱ به هر بشکه ۱۱۰ دلار و ۴۲ سنت رسیده است.
میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه مه ۲۰۱۱ معادل ۱۰۹ دلار و ۹۳ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.
قیمت نفت خام برنت دریای شمال در بازار بورس لندن(ICE) نیز برای تحویل در ماه اوت ۲۰۱۱، به رغم تداوم ناآرامی‌ها در لیبی و کاهش شدید تولید نفت خام این کشور و افزایش نگرانی فعالان بازار نفت از احتمال گسترش ناآرامی‌ها در خاورمیانه و تسری آن به سایر کشورهای تولیدکننده نفت خصوصا عربستان سعودی و در نتیجه تشدید نگرانی‌ها درباره کمبود عرضه نفت خام در بازار اروپا، تحت تاثیر تداوم بحران کسری بودجه یونان و افزایش نگرانی‌ها درباره شرایط اقتصادی این کشور و سایر اقتصادهای منطقه پولی یورو، از یک روند کاهشی شدید همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۶۹/۱۱۱ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۰ ژوئن ۲۰۱۱ تا بیش از ۲۱/۱۱۴ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۲ ژوئن افزایش یافت، ولی مجددا با بیش از ۰۹/۹ دلار کاهش، تا سطح ۱۲/۱۰۵ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۴ ژوئن ۲۰۱۱ کاهش یافت. سطح بالای ذخیره سازی نفت خام در آمریکا و کاهش تولید نفت خام لیبی و به تبع آن نگرانی مصرف‌کنندگان درباره عرضه نفت خام به بازار اروپا موجب شده است تا نفت خام برنت از حق مرغوبیت ۹۶/۱۳ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI برخوردار باشد.
میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۶ دلار و ۴۹ سنت کاهش نسبت به هفته قبل (۱۴ ژوئن ۲۰۱۱)، در روز ۲۱ ژوئن ۲۰۱۱ به بشکه‌ای ۱۰۶ دلار و ۲۹ سنت رسیده است. بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز سه شنبه (۲۱ ژوئن ۲۰۱۱ ) ۱۰۸ دلار و ۳ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۱۰۵ دلار و ۶ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۱۰۷ دلار و ۳۶ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۱۰۶ دلار و ۱ سنت گزارش شده است.
هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۱۰۹ دلار و ۵۸ سنت، شمال غربی اروپا ۱۰۷ دلار و ۳۶ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۵ دلار و ۷۱ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۱۰۶ دلار و ۴۲ سنت، شمال غربی اروپا ۱۰۶ دلار و ۱ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۱ دلار و ۶۶ سنت به فروش رسیده است. طی دوره ۱۴ ژوئن الی ۲۱ ژوئن ۲۰۱۱، بیشترین کاهش در قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران مربوط به بازارهای شمال غربی اروپا، مدیترانه و آفریقای جنوبی با ۳۹/۸ دلار کاهش در هر بشکه بوده است. میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران نیز نسبت به هفته قبل، به ترتیب به میزان ۷۸/۶ دلار و ۲۹/۶ دلار در هر بشکه طی دوره مذکور کاهش یافته است.
بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت‌خام این کشور در هفته منتهی به ۱۷ ژوئن ۲۰۱۱ معادل ۸/۳۶۳ میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با هفته قبل (۱۰ژوئن ۲۰۱۱) به میزان ۸/۱ میلیون بشکه کاهش یافته و معادل ۳/۱ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۸ ژوئن ۲۰۱۰ کمتر است. میزان این ذخایر بر حسب روز نیز نسبت به هفته قبل به میزان ۳/۰ روز کاهش یافته و در سطح ۲/۲۴ روز قرار گرفته است و معادل ۱/۰ روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۴۰۹ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۲۷۸/۱۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است که به میزان ۸۷ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است.
تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۱۰ ژوئن ۲۰۱۱ الی ۱۷ ژوئن ۲۰۱۱ به میزان ۷ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۶۵۰/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است و معادل ۱۴۹ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۸ ژوئن ۲۰۱۰ می‌باشد. در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۶۳۸/۸ میلیون بشکه در روز به ۱۴۹/۹ میلیون بشکه در روز (معادل ۵۱۱ هزار بشکه در روز) افزایش یافته است که معادل ۹۶۳ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
پیش بینی قیمت
در ابتدای هفته سطح ۹۱ دلار مانع کاهش بیشتر قیمت نفت خام WTI شد، ولی در روزهای پایانی این سطح به سختی توانست مانع کاهش بیشتر قیمت شود به این معنی که در هفته جاری سطح مذکور شکننده شده است، با این حال کاهش از ۹۰ دلار به سهولت انجام نمی‌پذیرد به خصوص که سطح حمایتی سوم این ماه در سطح ۸۴ دلار قرار دارد و نیاز است که قیمت ۶ دلار کاهش یابد. اقتصاد شکننده منطقه یورو هنوز فشار کاهشی بر قیمت‌های نفت وارد می‌آورد و برنامه‌های ریاضت اقتصادی نیز از میزان تقاضای نفت می‌کاهد. آمار اقتصادی آمریکا اثر خاصی بر قیمت‌ها نداشت.
آمار بخش مسکن مناسب، ولی آمار اشتغال نامناسب بود از طرف دیگر رشد اقتصادی برای فصل اول نیز تغییر چندانی نداشت. ذخیره‌سازی‌های نفت خام و بنزین آمریکا به میزان اندکی کاهش داشتند و نسبت به سال گذشته نیز در سطح پایین‌تری قرار گرفتند، ولی در مجموع ذخیره‌های نفت خام هنوز نسبت به پنج سال گذشته مناسب ارزیابی می‌شود که اثر کاهش مذکور را تخفیف داده است. افزایش ارزش دلار در روزهای پایانی هفته، فشار مضاعفی بر کاهش قیمت‌های نفت گذاشت و مسیر نزولی را تسهیل کرد. در هفته جاری قیمت نفت ‌WTI در سطح ۹۰ دلار با حمایت روبه‌رو است، گرچه اطمینان نسبت به این سطح در هفته گذشته از میان رفت، ولی می‌توان انتظار داشت قیمت در حول و حوش این سطح نوسان داشته باشد.
*کارشناسان ارشد موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی(www.iies.org )