پیش‌بینی آینده‌ای پرنوسان در بازار نفت

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی*
بهای نفت خام در بازار آمریکا (بورس نیویورک) طی هفته گذشته (۱۳ ژوئن الی ۱۷ ژوئن ۲۰۱۱) از یک روند کاهشی قابل توجه همراه با نوسان برخوردار بود.

بر این اساس طی هفته گذشته، در ابتدا به دنبال عدم توافق اعضای اوپک بر سر افزایش سقف تولید این سازمان و تثبیت سهمیه‌های تولید برای هشتمین بار پیاپی در سطح ۲۴ میلیون و ۸۴۰ هزار بشکه در روز، بهبود آمار مربوط به خرده فروشی کالاهای گوناگون در آمریکا نسبت به پیش‌بینی کارشناسان و افزایش امیدواری به بهبود تقاضای سوخت در این کشور، اقدام ایالات متحده آمریکا و چین در جهت رفع شبهات و نگرانی‌ها درباره رشد اقتصادی و همچنین تقاضای جهانی نفت خام، کاهش نرخ تورم آمریکا در ماه مه ۲۰۱۱ برای اولین بار طی ۱۱ ماه گذشته، رشد ۳/۱۳ درصدی تولید صنعتی چین در ماه مه ۲۰۱۱ نسبت به سال قبل و برآورده کردن انتظارات بازار به بهترین شکل، بی‌اعتنایی سرمایه‌گذاران نسبت به سیاست پولی انقباضی دولت چین با وجود افزایش نرخ تورم چین به ۵/۵ درصد، کاهش ارزش دلار در مقابل یورو و همچنین افزایش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی، قیمت نفت خام WTI در بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول)، از حدود ۳/۹۷ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۳ ژوئن ۲۰۱۱ ، با بیش از ۰۷/۲ دلار افزایش، تا بیش از ۳۷/۹۹ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۴ ژوئن ۲۰۱۱ افزایش یافت، ولی مجددا در پی انتشار آمارهای منفی اقتصادی آمریکا و نگرانی‌ها درباره رشد اقتصادی بزرگ‌ترین مصرف‌کننده نفت خام جهان، کاهش شاخص اعتماد مصرف‌کننده در آمریکا، نگرانی‌ها درباره شرایط اقتصادی یونان و سایر اقتصادهای منطقه پولی یورو و افزایش اعتراضات به سیاست‌های ریاضت اقتصادی در این منطقه، احتمال افزایش تولید نفت خام عربستان سعودی در ماه ژوئن ۲۰۱۱ به حدود ۱۰ میلیون بشکه در روز بر اساس پیش‌بینی منابع صنعتی این کشور، افزایش ارزش دلار در مقابل یورو و همچنین کاهش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی، قیمت نفت خام WTI با بیش از ۳۶/۶ دلار کاهش، تا کمتر از ۰۱/۹۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۷ ژوئن ۲۰۱۱ کاهش یافت. کارشناسان بازار نفت معتقدند تا زمانی که شرایط اقتصادی یونان و احتمال سرایت آن به دیگر بخش‌های قاره اروپا مشخص نشود، بازارهای جهانی نفت خام همچنان با نوسان روبه‌رو خواهند بود.
البته طی دوره مذکور، انتشار اخبار و اطلاعاتی نظیر افزایش برآورد تقاضای جهانی نفت خام در تازه ترین گزارش آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، کاهش شدید سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۴/۳ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۱۰ ژوئن ۲۰۱۱، تشدید و تداوم ناآرامی‌های سیاسی در خاورمیانه، تداوم اختلال در تولید نفت خام برخی کشورهای تولید کننده همچون لیبی و یمن، وقوع برخی اعتراضات و نا‌آرامی‌ها در کشورهای بحرین، یمن، کویت، عمان و عربستان سعودی و تشدید نگرانی درباره امنیت این صادرکننده بزرگ نفت، افزایش نگرانی فعالان بازار نفت از گسترش ناآرامی‌ها به سایر کشورهای تولیدکننده نفت خصوصا عربستان سعودی و همچنین تداوم ناآرامی‌ها در لیبی به ویژه در مناطق نفت خیز این کشور و تردید معامله‌گران درباره زمان بازگشت نفت خام سبک صادراتی این کشور به بازار نفت و پالایشگاه‌های اروپا، از عوامل تقویت‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی به شمار می‌روند.
طی هفته گذشته، در ابتدا به دلیل بهبود آمار مربوط به خرده‌فروشی کالاهای گوناگون در آمریکا، اقدام ایالات متحده آمریکا در جهت رفع شبهات و نگرانی‌ها درباره رشد اقتصادی و همچنین کاهش نرخ تورم آمریکا در ماه مه ۲۰۱۱ برای اولین بار طی ۱۱ ماه گذشته، ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای سهام آمریکا طی دوره ۱۴-۱۳ ژوئن ۲۰۱۱ از یک روند افزایشی قابل توجه برخوردار بودند، ولی مجددا به دلیل انتشار آمارهای منفی اقتصادی آمریکا نظیر کاهش شاخص اعتماد مصرف‌کننده در این کشور، ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای سهام آمریکا روند کاهشی را در پیش گرفتند.
ارزش یورو در مقابل دلار نیز طی دوره مذکور به دلیل نگرانی‌ها درباره شرایط اقتصادی یونان و سایر اقتصادهای منطقه پولی یورو و افزایش اعتراضات به سیاست‌های ریاضت اقتصادی در این منطقه، از یک روند کاهشی قابل‌توجه برخوردار بود.
بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۱۳ ژوئن الی ۱۶ ژوئن ۲۰۱۱، ابتدا ازحدود ۳۳/۱۱۳ دلار در هر بشکه تا بیش از ۵۹/۱۱۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۴ ژوئن افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۵۵/۱۰۹ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۶ ژوئن ۲۰۱۱ کاهش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۶ ژوئن ۲۰۱۱، با ۳۶ سنت افزایش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۱۱۲ دلار و ۲۷ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۱۰ ژوئن ۲۰۱۱ معادل ۱۱۱ دلار و ۹۱ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه ژوئن (تا ۱۶ ژوئن ۲۰۱۱)، با ۱ دلار و ۷۷ سنت افزایش نسبت به میانگین ماه مه ۲۰۱۱ به هر بشکه ۱۱۱ دلار و ۷۰ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه مه ۲۰۱۱ معادل ۱۰۹ دلار و ۹۳ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.
قیمت نفت خام برنت دریای شمال در بورس لندن(ICE) نیز برای تحویل در ماه جولای ۲۰۱۱، به رغم تداوم ناآرامی‌ها در لیبی و کاهش شدید تولید نفت خام این کشور و افزایش نگرانی فعالان بازار نفت از احتمال گسترش ناآرامی‌ها در خاورمیانه و تسری آن به سایر کشورهای تولیدکننده نفت خصوصا عربستان سعودی و در نتیجه تشدید نگرانی‌ها درباره کمبود عرضه نفت خام در بازار اروپا، تحت تاثیر نگرانی‌ها درباره شرایط اقتصادی یونان و سایر اقتصادهای منطقه پولی یورو، از یک روند کاهشی شدید همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۱/۱۱۹ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۳ ژوئن ۲۰۱۱ تا بیش از ۱۶/۱۲۰ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۴ ژوئن افزایش یافته و به بالاترین سطح خود طی ۵ هفته اخیر رسید، ولی مجددا با بیش از ۹۵/۶ دلار کاهش، تا سطح ۲۱/۱۱۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱۷ ژوئن ۲۰۱۱ کاهش یافت. سطح بالای ذخیره سازی نفت خام در آمریکا و کاهش تولید نفت خام لیبی و به تبع آن نگرانی مصرف‌کنندگان درباره عرضه نفت خام به بازار اروپا موجب شده است تا نفت خام برنت از حق مرغوبیت ۲/۲۰ دلار در هر بشکه نسبت به نفت‌خام WTI برخوردار باشد.
میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۲ دلار و ۲۲ سنت افزایش نسبت به هفته قبل (۸ ژوئن ۲۰۱۱)، در روز ۱۴ ژوئن ۲۰۱۱ به بشکه‌ای ۱۱۲ دلار و ۷۸ سنت رسیده است. بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز سه شنبه (۱۴ژوئن ۲۰۱۱) ۱۱۴ دلار و ۸۱ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۱۱۱ دلار و ۳۵ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۱۱۵ دلار و ۷۵ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۱۱۴ دلار و ۴۰ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۱۱۴ دلار و ۱۸ سنت، شمال غربی اروپا ۱۱۵ دلار و ۷۵ سنت و در بازار مدیترانه ۱۱۴ دلار و ۱۰ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۱۱۱ دلار و ۲ سنت، شمال غربی اروپا ۱۱۴ دلار و ۴۰ سنت و در بازار مدیترانه ۱۱۰ دلار و ۵ سنت به فروش رسیده است. طی دوره ۸ ژوئن الی ۱۴ ژوئن ۲۰۱۱، بیشترین افزایش در قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران مربوط به بازارهای مدیترانه و آفریقای جنوبی با ۴۱/۲ دلار افزایش در هر بشکه بوده است. میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران نیز نسبت به هفته قبل، به ترتیب به میزان ۲۷/۲ دلار و ۲۱/۲ دلار در هر بشکه طی دوره مذکور افزایش یافته است.
بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۱۰ ژوئن ۲۰۱۱ معادل ۶/۳۶۵ میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با هفته قبل (۳ ژوئن ۲۰۱۱) به میزان ۴/۳ میلیون بشکه کاهش یافته و معادل ۵/۲ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۱ ژوئن ۲۰۱۰ بیشتر است. میزان این ذخایر بر حسب روز نیز نسبت به هفته قبل به میزان ۵/۰ روز کاهش یافته و در سطح ۵/۲۴ روز قرار گرفته است و معادل ۵/۰ روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۲۴۳ هزار بشکه در روز کاهش یافته و در سطح ۸۶۹/۱۴ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است که به میزان ۲۴۵ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۳ ژوئن ۲۰۱۱ الی ۱۰ ژوئن ۲۰۱۱ به میزان ۱۰ هزار بشکه در روز افزایش یافته و در سطح ۶۴۳/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است و معادل ۱۴۰ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۱۱ ژوئن ۲۰۱۰ است. در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۶۰۰/۸ میلیون بشکه در روز به ۶۳۸/۸ میلیون بشکه در روز (معادل ۳۸ هزار بشکه در روز) افزایش یافته است که معادل ۰۶۱/۱ میلیون بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
پیش‌بینی قیمت
بالاخره قیمت نفت خام WTI از دامنه ۹۶ تا ۱۰۳ دلار خارج شد و به سمت پایین تا سطح حمایت دوم ماهانه ۵/۹۱ دلار تنزل کرد. اخبار منفی در مورد اقتصاد به خصوص در اروپا موجب کاهش مذکور شد. در دو روز اول هفته سطح ۹۶ دلار موجب حمایت شد ولی به دلیل بحران اروپا به خصوص یونان که کل منطقه یورو را تهدید می‌کند، سطح مذکور توانایی حمایت را از دست داد و قیمت به سمت حمایت دوم ماهانه کاهش پیدا کرد. سطح ۵/۹۱ دلار سطحی است که بعد از بحران منطقه خاورمیانه و کشور لیبی شکسته شد و از آن زمان برای اولین بار است که قیمت به این سطح برگشت می‌کند. قیمت در این سطح با حمایت مناسبی روبه‌رو است. وضعیت اقتصادی آمریکا همانند اروپا نیز مناسب نبود با اینکه در بخش مسکن آمار خوبی منتشر شد ولی در مورد بخش صنعت آمار نامناسب بود و شاخص اعتماد مصرف‌کننده نیز کاهش یافت. از عوامل دیگر که موجب کاهش قیمت نفت شد افزایش ارزش دلار در مقابل یورو بود که در روز چهارشنبه اتفاق افتاد که موجب کاهش قیمت نفت از سطح ۹۶ دلار شد و با اینکه دلار در دو روز بعد تنزل کرد ولی قیمت نفت را تحت تأثیر قرار نداد. کاهش ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا تاثیر خاصی روی قیمت نداشت زیرا نسبت به سال گذشته در سطح بالاتری قرار دارد. در هفته جاری قیمت نفت خام WTI در سطح ۹۱ دلار با حمایت مواجه است و در مسیر افزایشی اولین سطح مقاومتی برابر با ۹۶ دلار است که البته مقاومت محکمی نیست.
*کارشناسان ارشد موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org )