افزایش سهم گاز در سبد انرژی جهان در افق ۲۰۳۵

غلامعلی رحیمی - مهدیه علوی *

قیمت آتی‌‌های گاز طبیعی در بورس آمریکا (آتی‌‌های ماه اول برای تحویل در جولای ۲۰۱۱) طی دوره ۶ ژوئن الی ۱۰ ژوئن ۲۰۱۱ از یک روند کاهشی ملایم همراه با نوسان برخوردار بود. بر این اساس، به دلیل کاهش تقاضای گرمایشی گاز طبیعی، افزایش سطح ذخایر زیر زمینی عملیاتی گاز طبیعی آمریکا معادل ۸۰ میلیارد فوت مکعب طی هفته منتهی به ۳ ژوئن ۲۰۱۱ و همچنین افزایش ۵/۴ درصدی برآورد اداره اطلاعات انرژی آمریکا از تولید گاز این کشور در سال ۲۰۱۱ نسبت به سال ۲۰۱۰، قیمت آتی‌‌های گاز طبیعی در بورس نایمکس، از حدود ۸۲۷/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۶ ژوئن ۲۰۱۱ تا کمتر از ۷۵۷/۴ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۰ ژوئن ۲۰۱۱ کاهش یافت. همچنین قیمت آتی‌‌های گاز طبیعی در بازار بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه جولای ۲۰۱۱، از یک روند کاهشی برخوردار بوده و از حدود ۵۰۶۸/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.‌یو در تاریخ ۶ ژوئن ۲۰۱۱ تا کمتر از ۴۴۷۹/۹ دلار در هر میلیون بی.تی.یو در تاریخ ۱۰ ژوئن ۲۰۱۱ کاهش یافت.

اداره اطلاعات انرژی آمریکا در تازه‌ترین گزارش ماهانه «چشم‌انداز کوتاه مدت انرژی» برآورد خود از تولید گاز این کشور در سال ۲۰۱۱ را به میزان ۸/۲ میلیارد فوت مکعب در روز (معادل ۵/۴ درصد) نسبت به سال قبل افزایش داده و پیش‌بینی کرده است که تولید گاز آمریکا در سال ۲۰۱۱ به بیش از ۶۱/۶۴ میلیارد فوت مکعب در روز افزایش یابد که نسبت به برآورد پیشین این سازمان در ماه مه ۲۰۱۱ به میزان ۳۸/۱ میلیارد فوت مکعب در روز افزایش نشان می‌دهد. همچنین بر اساس این گزارش، تقاضای گاز آمریکا در سال ۲۰۱۱ به طور متوسط به حدود ۰۶/۶۷ میلیارد فوت مکعب در روز خواهد رسید که نسبت به پیش بینی ماه مه این سازمان بیش از ۵۸۰ میلیون فوت مکعب در روز افزایش نشان می‌دهد. واردات گاز طبیعی مایع شده (LNG) آمریکا نیز در سال ۲۰۱۱ به طور متوسط در حدود ۱ میلیارد فوت مکعب در روز خواهد بود. بر اساس تازه‌ترین گزارش آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) از چشم‌انداز جهانی انرژی، سهم گاز در سبد انرژی جهان افزایش یافته و تقاضای جهانی گاز طبیعی در مقایسه با رشد ۲/۱ درصدی کل تقاضای سالانه انرژی، به طور متوسط سالانه در حدود ۲ درصد افزایش یافته و با پیشی گرفتن از تقاضای زغال سنگ، تا سال ۲۰۳۵ به مهمترین رقیب نفت برای تامین نیازهای انرژی جهان تبدیل خواهد شد. لذا در نتیجه افزایش چشمگیر تولید گاز از ذخایر نامتعارف انرژی به ویژه در چین، استرالیا و آمریکای شمالی و همچنین کاهش استفاده از انرژی هسته‌ای برای تولید برق در جهان در پی حادثه نیروگاه هسته‌ای فوکوشیما ژاپن، تقاضای جهانی گاز افزایش خواهد یافت. بر این اساس، حدود ۴۰ درصد از رشد تولید جهانی گاز بین سال‌‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۳۵ مربوط به اکتشاف گاز از ذخایر نامتعارف انرژی مانند عملیات شیل گس (تولید گاز از سنگ‌‌های رسی) خواهد بود. همچنین بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، ۸۰ درصد از رشد تقاضای جهانی گاز مربوط به کشورهای غیر عضو سازمان توسعه و همکاری‌های اقتصادی (OECD) بوده و در این میان تقاضای گاز کشور چین تا سال ۲۰۳۵ به حدود ۶۰۰ میلیارد مترمکعب افزایش خواهد یافت. مصرف گاز طبیعی هند نیز در سال ۲۰۳۵ در حدود ۲۰۰ میلیارد مترمکعب خواهد بود.

بررسی و تحلیل بازار فرآورده‌‌های نفتی :

قیمت بنزین سوپر بدون سرب در بورس آمریکا (آتی‌های ماه اول)، طی هفته منتهی به ۱۰ ژوئن ۲۰۱۱ از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بود. بر این اساس طی هفته گذشته، در ابتدا به دلیل عدم توافق اعضای اوپک بر سر افزایش سقف تولید این سازمان، افزایش برآورد تقاضای جهانی نفت خام در تازه‌ترین گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، اعلام خبر مربوط به افزایش ۲۰ درصدی واردات نفت خام چین در ماه مه ۲۰۱۱، تشدید و تداوم ناآرامی‌‌های سیاسی در خاورمیانه، تداوم اختلال در تولید نفت خام برخی کشورهای تولیدکننده همچون لیبی و یمن و همچنین به تبعیت از بازار نفت خام، قیمت بنزین سوپر بدون سرب، از حدود ۹۴۹۹/۲ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۶ ژوئن ۲۰۱۱ تا بیش از ۰۳۹۸/۳ دلار به ازای هر گالن در روز ۹ ژوئن ۲۰۱۱ افزایش یافت، ولی مجددا در پی انتشار اخبار و اطلاعاتی نظیر افزایش سطح ذخیره‌سازی‌‌های بنزین آمریکا معادل ۲/۲ میلیون بشکه و کاهش تقاضای بنزین آمریکا معادل ۲۶۸ هزار بشکه در روز در هفته منتهی به ۳ ژوئن ۲۰۱۱، افزایش عرضه نفت عربستان به پالایشگران آسیایی و احتمال افزایش تولید آن در ماه جولای، ادامه نگرانی‌‌ها درباره کندی رشد اقتصادی آمریکا و آمارهای ضعیف اشتغال در آمریکا، قیمت بنزین سوپر بدون سرب در بازار آمریکا تا سطح ۰۱۷۷/۳ دلار به ازای هر گالن در روز ۱۰ ژوئن ۲۰۱۱ کاهش یافت.

همچنین قیمت آتی‌‌های گازوئیل اروپا طی دوره مذکور به دلیل تداوم بحران لیبی و کاهش شدید تولید نفت خام این کشور و در نتیجه افزایش نگرانی‌‌ها درباره کمبود عرضه نفت خام و فرآورده‌‌های نفتی در بازار اروپا و همچنین تاثیر سایر عوامل افزایشی، از یک روند افزایشی قابل‌توجه برخوردار بوده و از حدود ۰۸۵۸/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۶ ژوئن ۲۰۱۱ تا بیش از ۱۷۳۵/۳ دلار به ازای هر گالن در تاریخ ۱۰ ژوئن ۲۰۱۱ افزایش یافت.

بر اساس آمار منتشره امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران در روز ۹ ژوئن ۲۰۱۱، قیمت‌‌های تک‌محموله فرآورده‌‌های نفتی در بازارهای جهانی طی دوره ۱ ژوئن ۲۰۱۱ الی ۸ ژوئن ۲۰۱۱، روندهای متفاوتی را تجربه نمودند. بر این اساس، قیمت تک‌محموله بنزین سوپر بدون سرب، گازوئیل و نفت کوره در بازار خلیج‌فارس به ترتیب به میزان (۴/۶)، (۱۵/۰) و (۷۸/۲) دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور افزایش یافته است، در حالیکه قیمت تک محموله سوخت جت به میزان (۶۴/۲) دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور کاهش یافته است. لذا در بازار خلیج فارس، میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب، گازوئیل، سوخت جت و نفت کوره طی روز ۸ ژوئن ۲۰۱۱ در سطوح (۴/۱۰۳۸)، (۸۵/۹۳۸)، (۴۸/۱۰۱۴) و (۴۶/۶۵۳) دلار قرار گرفتند.

همچنین قیمت تک محموله بنزین سوپر بدون سرب، گازوئیل و نفت کوره در بازار ژاپن به ترتیب به میزان (۹۳/۵)، (۴۶/۲) و (۳۱/۳) دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور افزایش یافته است، در حالی که قیمت تک محموله سوخت جت به میزان (۸۴/۳) دلار به ازای هر تن متریک طی دوره مذکور کاهش یافته است. بر این اساس، میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب، گازوئیل، سوخت جت و نفت کوره در بازار ژاپن طی روز ۸ ژوئن ۲۰۱۱ به ترتیب در سطوح (۵۱/۱۰۸۳)، (۷۶/۹۸۱)، (۱۲/۱۰۴۳) و (۸۹/۶۸۱) دلار قرار گرفتند.

از سوی دیگر، بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین بهای هر تن بنزین سوپر بدون سرب، گازوئیل و نفت کوره در بازار مدیترانه به ترتیب با (۵/۲۹)، (۱۵/۸) و (۲۹/۶) دلار کاهش نسبت به هفته قبل (۱ ژوئن ۲۰۱۱)، طی روز ۸ ژوئن ۲۰۱۱ در سطوح (۵۰/۱۰۱۰)، (۸۵/۹۳۸) و (۴۶/۶۵۳) دلار قرار گرفتند.

منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی ( www.iies.org )

*کارشناسان بازار انرژی