روند نوسانی در بازار نفت

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی *
بهای نفت خام در بازار آمریکا (بورس نیویورک) طی هفته گذشته (۳۱ مه الی ۳ ژوئن ۲۰۱۱) از یک روند کاهشی برخوردار بود.

بر این اساس طی هفته گذشته، به دنبال افزایش نگرانی‌ها درباره بازگشت بحران به اقتصاد آمریکا و اروپا و در نتیجه بروز تردیدهایی درباره بهبود تقاضای جهانی نفت خام، انتشار برخی آمار ناامیدکننده در مورد اقتصاد آمریکا نظیر افزایش نرخ بیکاری به بیشترین میزان خود طی ۶ ماه گذشته (بیش از ۱۴ میلیون نفر) و رسیدن آن تا سطح ۹/۹ درصد، وضعیت نسبتا نامطلوب رشد بخش صنعت آمریکا، افزایش سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۹/۲ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۲۷ مه ۲۰۱۱، افزایش تولید نفت خام اوپک در ماه مه ۲۰۱۱ بر اساس تازه‌ترین نظرسنجی رویترز، احتمال افزایش سهمیه‌های تولید اوپک در یکصد و پنجاه و نهمین نشست این سازمان در هفته جاری، اعلام صندوق بین‌المللی پول مبنی بر افزایش آسیب‌پذیری اقتصاد واردکنندگان نفت در منطقه منا (خاورمیانه و شمال آفریقا) با توجه به تاثیر ناآرامی‌های سیاسی بر سرمایه‌گذاری و گردشگری و همچنین کاهش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی، قیمت نفت خام WTI در بازار بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول)، از حدود ۷/۱۰۲ دلار در هر بشکه در تاریخ ۳۱ مه ۲۰۱۱ ، با بیش از ۴۸/۲ دلار کاهش، تا کمتر از ۲۲/۱۰۰ دلار در هر بشکه در تاریخ ۳ ژوئن ۲۰۱۱ کاهش یافت. صندوق بین‌المللی پول اعلام کرده است که با توجه به تاثیر ناآرامی‌های سیاسی بر سرمایه‌گذاری و گردشگری، ثبات اقتصاد کلان کشورهای واردکننده نفت در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا در معرض آسیب و تهدید بوده و رشد اقتصادی این کشورها از حدود ۴ درصد در سال ۲۰۱۰ به کمتر از ۲ درصد در سال ۲۰۱۱ میلادی کاهش خواهد یافت. ناآرامی‌های سیاسی سبب شده است بازارهای مالی، هزینه ریسک و بهره وام‌های دولتی را برای بیشتر کشورهای منطقه منا افزایش دهند.
البته طی دوره مذکور، انتشار اخبار و اطلاعاتی نظیر تشدید و تداوم ناآرامی‌های سیاسی در خاورمیانه، تداوم ناآرامی‌ها در لیبی به ویژه در مناطق نفتخیز این کشور و تردید معامله‌گران درباره زمان بازگشت نفت خام سبک صادراتی این کشور به بازار نفت و پالایشگاه‌های اروپا، افزایش نگرانی فعالان بازار نفت از گسترش ناآرامی‌ها به سایر کشورهای تولیدکننده نفت خصوصا عربستان سعودی، وقوع برخی اعتراضات و ناآرامی‌ها در کشورهای بحرین، یمن، کویت، عمان و عربستان سعودی و تشدید نگرانی درباره امنیت این صادرکننده بزرگ نفت، افت صادرات نفت خام عراق در پی شرایط نامساعد جوی، افزایش ۷/۱۲ درصدی واردات نفت خام آمریکا در ماه مارس ۲۰۱۱ نسبت به ماه فوریه، اختلال در فعالیت یک خط لوله صادرات نفت از کانادا به آمریکا و همچنین کاهش ارزش دلار در مقابل یورو، از عوامل تقویت‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی به شمار می‌روند. نشت جزئی خط لوله نفتی کیستون بین کانادا و آمریکا، شرکت کانادایی بهره‌بردار این خط لوله را وادار به بستن آن برای دومین بار طی یک ماه اخیر کرد.
طی هفته گذشته، به دلیل نگرانی‌ها از بازگشت بحران به اقتصاد آمریکا و همچنین انتشار برخی آمار اقتصادی ناامیدکننده در مورد آمریکا نظیر افزایش نرخ بیکاری به بیش از ۹/۹ درصد، ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای سهام آمریکا از یک روند کاهشی قابل توجه برخوردار بودند. از سوی دیگر، با اتخاذ تدابیر جدی از سوی اتحادیه اروپا برای کمک به حل بحران مالی یونان، ارزش یورو در مقابل دلار از یک روند افزایشی قابل توجه برخوردار بوده و به بالاترین حد خود طی چند هفته گذشته رسید.

بر اساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۳۰ مه الی ۲ ژوئن ۲۰۱۱، ابتدا ازحدود ۵۹/۱۰۹ دلار در هر بشکه تا بیش از ۴۴/۱۱۱ دلار در هر بشکه در تاریخ ۱ ژوئن افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۹۱/۱۰۹ دلار در هر بشکه کاهش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۲ ژوئن ۲۰۱۱، با ۲ دلار و ۳۶ سنت افزایش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۱۱۰ دلار و ۵۳ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۲۷ مه ۲۰۱۱ معادل ۱۰۸ دلار و ۱۷ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه مه، با ۸ دلار و ۱۶ سنت کاهش نسبت به میانگین ماه آوریل ۲۰۱۱ به هر بشکه ۱۰۹ دلار و ۹۳ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه آوریل ۲۰۱۱ معادل ۱۱۸ دلار و ۹ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.
قیمت نفت خام برنت دریای شمال در بازار بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه جولای ۲۰۱۱، به رغم تداوم ناآرامی‌ها در لیبی و کاهش شدید تولید نفت خام این کشور و افزایش نگرانی فعالان بازار نفت از احتمال گسترش ناآرامی‌ها در خاورمیانه و تسری آن به سایر کشورهای تولیدکننده نفت خصوصا عربستان سعودی و در نتیجه تشدید نگرانی‌ها درباره کمبود عرضه نفت خام در بازار اروپا، به دلیل افزایش اعتراضات در برخی کشورهای اروپایی نظیر یونان بر علیه سیاست‌های ریاضت اقتصادی دولت این کشورها، از یک روند افزایشی همراه با نوسان برخوردار بوده و ابتدا از حدود ۶۸/۱۱۴ دلار در هر بشکه در تاریخ ۳۰ مه ۲۰۱۱ تا بیش از ۷۳/۱۱۶ دلار در هر بشکه در تاریخ ۳۱ مه افزایش یافت، ولی مجددا تا سطح ۸۴/۱۱۵ دلار در هر بشکه در تاریخ ۳ ژوئن ۲۰۱۱ کاهش یافت. سطح بالای ذخیره‌سازی نفت خام در آمریکا و کاهش تولید نفت خام لیبی و به تبع آن نگرانی مصرف‌کنندگان درباره عرضه نفت خام به بازار اروپا موجب شده است تا نفت خام برنت از حق مرغوبیت ۶۲/۱۵ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI برخوردار باشد.
میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۳ دلار و ۴۹ سنت افزایش نسبت به هفته قبل (۲۵ مه ۲۰۱۱)، در روز ۱ ژوئن ۲۰۱۱ به بشکه‌ای ۱۰۹ دلار و ۹۴ سنت رسیده است. بر اساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز چهارشنبه (۱ ژوئن ۲۰۱۱ ) ۱۱۱ دلار و ۷۹ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۱۰۸ دلار و ۶۷ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای‌جنوبی ۱۱۱ دلار و ۴۲ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۱۱۰ دلار و ۷ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۱۱۲ دلار و ۷۹ سنت، شمال غربی اروپا ۱۱۱ دلار و ۴۸ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۵ دلار و ۷۲ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۱۰۹ دلار و ۶۳ سنت، شمال غربی اروپا ۱۱۰ دلار و ۱۳ سنت و در بازار مدیترانه ۱۰۹ دلار و ۷۷ سنت به فروش رسیده است. طی دوره ۲۵ مه الی ۱ ژوئن ۲۰۱۱، قیمت نفت خام سبک ایران در بازار مدیترانه با ۸۵/۱ دلار کاهش در هر بشکه همراه بود، در حالی که قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران در سایر بازارها روند افزایشی را تجربه کرد.
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org )
*کارشناسان ارشد موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی