تداوم روند افزایشی قیمت نفت

غلامعلی رحیمی- مهرزاد زمانی *
بهای نفت خام در بازار آمریکا (بورس نیویورک) طی هفته گذشته (۲۵ آوریل الی ۲۹ آوریل ۲۰۱۱) از یک روند افزایشی برخوردار بود.

بر این اساس طی هفته گذشته، به دلیل اعلام نتایج نشست دو روزه اعضای فدرال رزرو آمریکا مبنی بر عدم تغییر در برخی سیاست‌های پولی انبساطی این کشور و نگاه داشتن نرخ بهره همچنان در سطوح پایین قبلی، بهبود اعتماد مصرف‌کنندگان آمریکایی در ماه آوریل ۲۰۱۱، رشد درآمد و مخارج مصرف‌کنندگان آمریکایی، ادامه رشد قیمت بنزین در آمریکا در پی قطع برق یکی از پالایشگاه‌های بزرگ آمریکا و نزدیک شدن به فصل رانندگی، افزایش مصرف نفت نیروگاه‌های ژاپن در پی افت ظرفیت تولید برق هسته‌ای، پیش‌بینی مقام‌های اوپک حوزه خلیج فارس مبنی بر احتمال عدم تغییر سهمیه‌های تولید این سازمان در نشست ماه ژوئن، افزایش ۲۰ درصدی واردات نفت کره‌جنوبی در مارس ۲۰۱۱، تشدید و تداوم ناآرامی‌های سیاسی در خاورمیانه، تداوم ناآرامی‌ها در لیبی به ویژه در مناطق نفت خیز این کشور و تردید معامله‌گران درباره زمان بازگشت نفت خام سبک صادراتی این کشور به بازار نفت و پالایشگاه‌های اروپا، افزایش نگرانی فعالان بازار نفت از گسترش ناآرامی‌ها به سایر کشورهای تولیدکننده نفت خصوصا عربستان سعودی، وقوع برخی اعتراضات و ناآرامی‌ها در کشورهای بحرین، یمن، عمان و عربستان سعودی و تشدید نگرانی درباره امنیت این صادرکننده بزرگ نفت، کاهش ارزش دلار در مقابل یورو و همچنین افزایش ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای جهانی، قیمت نفت خام WTI در بورس نایمکس (آتی‌های ماه اول)، از حدود ۲۸/۱۱۲ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۵ آوریل ۲۰۱۱ تا بیش از ۹۳/۱۱۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۹ آوریل ۲۰۱۱ افزایش یافت. تحلیل‌گران معتقدند فاجعه نیروگاه‌های هسته‌ای ژاپن به دنبال زلزله و سونامی در این کشور، از اعتماد به نیروگاه‌های هسته‌ای در سراسر جهان کاسته است و این موضوع سبب افزایش تقاضا برای نفت خام و گاز طبیعی خواهد شد.
البته طی دوره مذکور، انتشار اخبار و اطلاعاتی نظیر افزایش شدید سطح ذخیره‌سازی‌های نفت خام آمریکا معادل ۲/۶ میلیون بشکه در هفته منتهی به ۲۲ آوریل ۲۰۱۱، اخبار نه چندان امیدوار‌کننده اقتصاد آمریکا و افزایش نااطمینانی درباره دورنمای تقاضای انرژی در این کشور، انتشار آماری درباره کند شدن روند رشد اقتصادی آمریکا در ۳ ماهه نخست سال ۲۰۱۱، افزایش تورم آمریکا به بالاترین حد خود در ۵/۲ سال گذشته، رشد غافلگیر‌کننده نرخ بیکاری آمریکا در سال ۲۰۱۰، تداوم نگرانی‌ها درباره بازار مسکن آمریکا در پی کاهش دوباره قیمت مسکن و هشدار رییس آژانس بین‌المللی انرژی مبنی بر تهدید رشد تقاضای جهانی نفت خام در نتیجه افزایش قیمت‌ها، از عوامل تضعیف‌کننده قیمت نفت خام در بازارهای جهانی بوده و مانع افزایش بیشتر قیمت نفت خام در بازارهای جهانی شد.
طی هفته گذشته کاهش ارزش دلار و نگرانی از تورم، تشویق سرمایه‌گذاران به روی آوردن به بورس را به دنبال داشته و موجب شد تا ارزش شاخص‌های بورس در بازارهای سهام آمریکا از یک روند افزایشی برخوردار باشند. البته کاهش دوباره قیمت مسکن و اخبار نه چندان امیدوار‌کننده اقتصاد آمریکا، مانع افزایش بیشتر ارزش شاخص‌های بورس شد.ارزش یورو در مقابل دلار طی هفته گذشته، در پی تصمیم نشست دو روزه اعضای فدرال رزرو آمریکا به منظور پیشگیری از بروز تورم، از یک روند افزایشی قابل توجه برخوردار بود. تصویب کمک‌های مالی به یونان و ایرلند از سوی اتحادیه اروپا و صندوق بین‌المللی پول در سال ۲۰۱۰، تا حدودی موجب تضعیف ارزش یورو در مقابل دلار شده است؛ ولی کارشناسان معتقدند این روند تداوم نیافته و برنامه‌های انبساطی بانک مرکزی آمریکا، سبب کاهش ارزش دلار خواهد شد. به‌طور کلی ارزش دلار در مقابل یورو در پی تصمیمات فدرال رزرو مبنی بر ارائه کمک‌های مالی برای بهبود اوضاع اقتصادی این کشور، از یک روند کاهشی برخوردار بوده است. سیاست‌گذاران بانک مرکزی آمریکا اعلام کرده‌اند آماده ارائه کمک‌های بیشتر برای بهبود اوضاع اقتصادی این کشور هستند، لذا در صورت اجرای برنامه‌های انبساطی بانک مرکزی آمریکا و تزریق پول به اقتصاد این کشور برای جلوگیری از بازگشت به رکود، ارزش دلار افت خواهد کرد. براساس آمار دبیرخانه سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، قیمت سبد نفتی اوپک طی دوره ۲۵ آوریل الی ۲۸ آوریل ۲۰۱۱، از حدود ۳۸/۱۱۹ دلار در هر بشکه تا بیش از ۹/۱۲۰ دلار در هر بشکه افزایش یافت. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۲۸ آوریل ۲۰۱۱، با ۱ دلار و ۹۵ سنت افزایش نسبت به هفته پیش از آن به هر بشکه ۱۱۹ دلار و ۶۵ سنت رسیده است. میانگین هفتگی بهای سبد نفتی اوپک در هفته منتهی به ۲۱ آوریل ۲۰۱۱ معادل ۱۱۷ دلار و ۷۰ سنت بود. همچنین میانگین ماهانه بهای سبد نفتی اوپک طی ماه آوریل (تا ۲۸ آوریل ۲۰۱۱)، با ۸ دلار و ۱۳ سنت افزایش نسبت به میانگین ماه مارس ۲۰۱۱ به هر بشکه ۱۱۷ دلار و ۹۷ سنت رسیده است. میانگین بهای سبد نفتی اوپک در ماه مارس ۲۰۱۱ معادل ۱۰۹ دلار و ۸۴ سنت در هر بشکه بود. سبد نفت خام اوپک در بردارنده ۱۲ نوع نفت خام اعضای این سازمان شامل مخلوط الجزایر، گریسول آنگولا، اورینته اکوادور، سنگین ایران، سبک بصره، صادراتی کویت، اس ‌سیدر لیبی، سبک «بونی» نیجریه، مارین قطر، سبک عربی عربستان سعودی، موربان امارات و بی.سی.اف ۱۷ ونزوئلا است.

قیمت نفت خام برنت دریای شمال نیز در بورس لندن(ICE) برای تحویل در ماه ژوئن ۲۰۱۱، به دلیل تشدید ناآرامی‌ها در لیبی و کاهش تولید نفت خام این کشور تا سطح ۳۰۰-۲۵۰ هزار بشکه در روز و افزایش نگرانی فعالان بازار نفت از احتمال گسترش ناآرامی‌ها در خاورمیانه و تسری آن به سایر کشورهای تولیدکننده نفت خصوصا عربستان سعودی و در نتیجه تشدید نگرانی‌ها درباره کمبود عرضه نفت خام در بازار اروپا، از یک روند افزایشی برخوردار بوده و از حدود ۶۶/۱۲۳ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۵ آوریل ۲۰۱۱ تا بیش از ۸۹/۱۲۵ دلار در هر بشکه در تاریخ ۲۹ آوریل افزایش یافت. سطح بالای ذخیره‌سازی نفت خام در آمریکا و کاهش تولید نفت خام لیبی و به تبع آن نگرانی مصرف‌کنندگان درباره عرضه نفت خام به بازار اروپا موجب شده است تا نفت خام برنت از حق مرغوبیت ۹۶/۱۱ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام WTI برخوردار باشد. میانگین بهای هر بشکه نفت خام صادراتی ایران با ۱ دلار و ۷۶ سنت افزایش نسبت به هفته قبل(۲۰ آوریل ۲۰۱۱)، در روز ۲۷ آوریل ۲۰۱۱ به بشکه ای ۱۱۸ دلار و ۷۵ سنت رسیده است. براساس آمارهای امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران، میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک ایران به مقصدهای مختلف در روز چهارشنبه (۲۷ آوریل ۲۰۱۱) ۱۲۰ دلار و ۵۰ سنت بود و همین رقم برای نفت خام سنگین در سطح ۱۱۷ دلار و ۳۸ سنت قرار داشت. همچنین قیمت هر بشکه نفت خام سبک ایران به بازار آفریقای جنوبی ۱۲۱ دلار و ۲۰ سنت و هر بشکه نفت خام سنگین ایران به این بازار ۱۱۹ دلار و ۲۰ سنت گزارش شده است. هر بشکه نفت خام سبک ایران در بازار آسیا ۱۲۰ دلار و ۲ سنت، شمال غربی اروپا ۱۲۱ دلار و ۱۴ سنت و در بازار مدیترانه ۱۱۹ دلار و ۸۵ سنت معامله شده است. هر بشکه نفت خام سنگین ایران نیز در بازار آسیا ۱۱۷ دلار و ۳۶ سنت، شمال غربی اروپا ۱۱۹ دلار و ۱۴ سنت و در بازار مدیترانه ۱۱۵ دلار و ۸۵ سنت به فروش رسیده است. طی دوره ۲۰ آوریل الی ۲۷ آوریل ۲۰۱۱، بیشترین افزایش در قیمت نفت خام سبک و سنگین ایران مربوط به بازار آسیا با ۶۷/۱ دلار افزایش در هر بشکه بوده است. میانگین وزنی بهای هر بشکه نفت خام سبک و سنگین ایران نیز نسبت به هفته قبل، به ترتیب به میزان ۷۳/۱ دلار و ۷۸/۱ دلار در هر بشکه طی دوره مذکور افزایش یافته است.
براساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا میزان ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۲۲ آوریل ۲۰۱۱ معادل ۱/۳۶۳ میلیون بشکه بوده است که در مقایسه با هفته قبل (۱۵ آوریل ۲۰۱۱) به میزان ۲/۶ میلیون بشکه افزایش یافته است و معادل ۳/۵ میلیون بشکه از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۳ آوریل ۲۰۱۰ بیشتر است. میزان این ذخایر بر حسب روز نیز نسبت به هفته قبل به میزان ۶/۰ روز افزایش یافته و در سطح ۷/۲۵ روز قرار گرفته است و معادل ۵/۱ روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل است. طی دوره مذکور، سطح خوراک پالایشی آمریکا به میزان ۲۷ هزار بشکه در روز کاهش یافته و در سطح ۰۷۷/۱۴ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است که به میزان ۸۷۹ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
تولید نفت خام آمریکا طی دوره ۱۵ آوریل ۲۰۱۱ الی ۲۲ آوریل ۲۰۱۱ به میزان ۱۵ هزار بشکه در روز کاهش یافته و در سطح ۶۱۰/۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفته است و معادل ۱۲۲ هزار بشکه در روز بیشتر از میزان مشابه سال قبل در تاریخ ۲۳ آوریل ۲۰۱۰ است. در همین زمان میزان واردات نفت خام آمریکا از ۰۵۳/۸ میلیون بشکه در روز به ۲۶۶/۹ میلیون بشکه در روز (معادل ۲۱۳/۱ میلیون بشکه در روز) افزایش یافته است که معادل ۴۱۵ هزار بشکه در روز کمتر از میزان مشابه سال قبل است.
پیش‌بینی قیمت
ماه آوریل به پایان رسید و قیمت‌های نفت‌خام آخرین روز معامله ماه را با افزایش به پایان بردند و توانایی برای ادامه افزایش را نشان دادند. قیمت نفت خام‌های WTI و برنت در محدوده مقاومت سوم بسته شدند که افزایش خوبی نسبت به ماه قبل را نشان می‌دهند. نفت خام WTI توانست از رکورد قبلی فراتر رود، ولی برنت به سطح ۱۲۷ دلار نرسید و اخیرا اختلاف بین این دو نفت کاهش یافته است. با اینکه در هفته گذشته ذخیره‌سازی نفت خام افزایش یافت و رشد اقتصادی آمریکا در فصل اول نسبت به قبل کاهش نشان داد، ولی در نهایت قیمت‌های نفت روند افزایشی به خود گرفتند که تنها کاهش ارزش دلار آنها را همراهی کرد. البته ذخیره‌سازی‌های بنزین کاهش یافت که در جهت فشار بر قیمت نفت عمل کرد. تصمیمات خزانه‌داری آمریکا برای تحریک اقتصاد آمریکا همچنان ادامه دارد که موجب ایجاد امید برای ادامه رشد اقتصادی می‌شود و فشار بر قیمت نفت را افزایش می‌دهد. بحران به‌وجود آمده در منطقه خاورمیانه از مهم‌ترین دلایل بالا نگه داشتن قیمت‌های نفت در شرایط فعلی است که هنوز فشار افزایشی را بر بازار نفت وارد می‌کند. در ابتدای روزهای اول ماه مه باید منتظر ماند و دید که آیا قیمت‌های نفت تمایل دارند رکورد جدید ثبت کنند؟ یا اینکه در ابتدا عقب‌نشینی کرده و منتظر اخبار جدید می‌شوند. کاهش رشد اقتصادی آمریکا یکی از دلایلی است که می‌تواند در هفته جاری موجب کاهش قیمت نفت شود که در این صورت نفت خام WTI تا حمایت ۱۱۰ دلار کاهش می‌یابد و در مسیر افزایشی خود را برای رسیدن به ۱۲۰ دلار آماده خواهد کرد.
*کارشناسان ارشد موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی
منبع: سایت موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی (www.iies.org)