اوپک بر سر سه راهی

گروه بورس جهانی - حمزه بهادیوند چگینی: باز هم مسائل سیاسی بر قیمت نفت اثر گذاشتند و این بار مشکلات مصر و جنگ رژیم صهیونیستی و حماس، برای یک دوره چند روزه قیمت‌‌ها را تحت تاثیر قرار داد و به افزایش قیمت منجر شد.

ابتدا به ساکن این به آن معنا است که برخی ادعاها مبنی بر این که اثرات ژئوپلتیک خاورمیانه دیگر همچون گذشته اثرگذاری ندارند و قیمت بیشتر تابع فاکتورهای اقتصادی است تا سیاسی ادعای مخدوشی است و ثانیا اینکه فرصت‌های سرمایه‌گذاری در منطقه خاور میانه به خصوص در زمینه نفت و گاز همچنان فرصت‌های پرریسکی محسوب می‌شوند؛ هرچند روند قیمت‌‌ها در نفت خاورمیانه جذابیت بالایی برای انتقال سرمایه‌‌ها به این نقطه از جهان دارد. پیش از این نیز دنیای اقتصاد در مورد فرصت‌های رو به فزونی سرمایه‌گذاری در زمینه نفت در عراق پرونده‌ای را مورد بررسی قرار داده و این فرصت‌‌ها در زمینه ال ان جی قطر و پتروشیمی عربستان نیز وجود دارد.
اما در این بین سایت Oil Price با طرح این مساله که اوپک در برابر سه چالش اساسی قرار گرفته معتقد است این سه چالش در کوتاه مدت، میان‌مدت و بلند مدت قابل ارزیابی است؛ چالش‌هایی که نتیجه‌های مثبتی را برای این کارتل بزرگ نفتی در بر نخواهد داشت. تحلیلگران این سایت معتقدند در کوتاه مدت چالش قیمت که پیش‌بینی می‌شود در سال آینده از پیش‌بینی‌های کشورهای عضو سازمان کشورهای صادرکننده نفت پایین‌تر باشد، نکته اساسی است. پیش‌بینی‌های جهانی از کاهش روند رشد اقتصادی در سال آینده خبر می‌دهند. روز چهارشنبه در همین صفحه از روزنامه دنیای اقتصاد به تحلیل پیش‌بینی رشد اقتصادی جهان در سال آینده پرداختیم و همانطور که در آن تحلیل گفته شد رشد اقتصادی کشورهای جهان در سال آینده کاهشی است. این به آن معنا است که تقاضای نفت و بالطبع قیمت آن کاهش خواهد یافت و در نتیجه چالش اول کشورهای عضو اوپک خودنمایی می‌کند.
مشکل میان‌مدت اوپک اما به هزینه‌های تولید آن برمی‌گردد. هزینه‌های اکتشاف و استخراج روند رو به افزایشی را طی می‌کنند. تحلیلگران سایت مذکور معتقدند افزایش هزینه‌های زمین شناسی نفت حتی بیش از هزینه‌های سیاسی منطقه به کاهش حاشیه سود تولیدکنندگان منجر شده است و این موضوع ممکن است به زودی کاهش تولید را در میان این کشورها به همراه داشته باشد. البته ناگفته نماند که این کاهش تولید با توجه به سهم بالای این کشورها از میزان کل تولید نفت جهان، روی قیمت‌‌ها اثر گذاشته و با افزایش قیمت نفت، تا حدی حاشیه سود را ترمیم می‌کند، اما این مسائل باز هم دردی را از افزایش هزینه‌های تولید دوا نمی‌کند. به عبارت دیگر اوپک برای حل این مشکل چاره‌ای ندارد جز اینکه به زودی به این نتیجه برسد باید سطح تولید خود را به منظور افزایش قیمت‌‌ها کاهش دهد و این مساله دو مشکل اساسی را به دنبال دارد؛ اول اینکه این اقدام با توجه به تقارن آن با بحران جهانی و پایین بودن سطح تقاضای نفت، کشش لازم را برای تاثیرگذاری کافی ندارد و ثانیا، کاهش تولید در کوتاه‌مدت تنها یک مسکن موقتی است و نمی‌تواند مکانیزمی مناسب برای کنترل و تضمین حاشیه سود باشد. مشکل اساسی اکثر کشورهای عرب عضو اوپک دولتی بودن نفت و پایین بودن بهره‌وری در این کشورها و در عین حال بودجه‌های نفتی آنها است. تولید در اکثریت آنها ضعیف است و درآمدهای نفتی به مصرف عموم مردم می‌رسند و لذا نتیجه خوبی عاید تولید نمی‌شود.
با اشاره به این دو موضوع، باید گفت مشکل بلند مدت اوپک، برآیند دو چالش کوتاه و میان مدت است. اگر قرار باشد قیمت‌های پایین تر به کاهش حاشیه سود تولیدکنندگان در میان‌مدت منجر شده و آنها را به افزایش قیمت‌‌ها از طریق مکانیزم کاهش تولید وادار کند، آیا جهان به درخواست آنها پاسخ می‌دهد؟ یک روی سکه آن است که قیمت نفت به دلیل کاهش عرضه اوپک افزایش یابد، اما روی دیگر آن است که کشورهای غیرعضو اوپک تولید خود را افزایش دهند و انقلاب شیل نیز به ثمر بنشیند. این یعنی شکاف عرضه-تقاضا که احتمال آن با کاهش تولید اوپک می‌رود، کاهش خواهد یافت؛ بنابراین جایی برای نگرانی نیست. این یعنی در بلند مدت اوپک مجبور است قیمت‌های پایین نفت را بپذیرد و در نتیجه چالش میان مدت آن (هزینه‌های بالای تولید) نگرانی‌های این کشورها را بیشتر خواهد کرد. اما این پایان راه نیست و دو راه برای اعراب و البته ایران باقی می‌ماند. راه اول اینکه رفاه اجتماعی نفتی را که به آن عادت داریم کنار بگذاریم و به سمت تولید و مالیات حرکت کنیم که البته به دلیل زمانبر بودن پروسه تولید، این موضوع کمتر محتمل به نظر می‌رسد. راه دوم این است که نفت به سمت ایجاد ارزش افزوده حرکت کند و از درآمدهای ناشی از تبدیل نفت به فرآورده‌های نفتی و پتروشیمی تا آخرین زنجیره آن (کالاهای پلاستیکی و لوله و...) کاهش درآمدهای نفتی جبران شود. به هر حال هر دو روش معقول‌ است و به نظر می‌رسد منافع ناشی از سناریوهایی سخت تر از کاهش تولید نفت - حتی توقف تولید - بسیار بیشتر از روش‌های کنونی آن است.
قیمت‌های نفت در هفته‌ای که گذشت
نفت آمریکا در هفته گذشته با نوسان همراه بود اما در آخرین روز هفته گذشته قیمت با افزایشی اندک مواجه شد به طوری که در مقایسه با ۲۱ نوامبر با حدود یک دلار افزایش مواجه شد و از ۴/۸۷ به ۴/۸۸ دلار رسید. این روند در مورد نفت برنت معکوس بود به این معنا که قیمت نفت دریای شمال در بازار لندن با کاهش ۱۷سنتی از ۱۱۰ دلار و ۸۶ سنت در تاریخ ۲۱ نوامبر به ۱۱۰ دلار و ۶۹ سنت رسید. نفت اوپک نیز تقریبا ثابت بود و تنها ۱۹ سنت در مقایسه با ۲۱ نوامبر افزایش قیمت را تجربه کرد. به طور کلی در هفته گذشته تلاش‌های دولت‌های اروپایی مبنی بر اتخاذ سیاست‌های سختگیرانه اقتصادی برای جبران بخشی از بدهی‌های کشورهای بدهکار، سیاست‌های مالیاتی دولت آمریکا که در شرف توافق با کنگره است و شایعات مربوط به مرگ پادشاه عربستان از جمله اخباری هستند که بر قیمت نفت تاثیرات متفاوتی را بر جای نهادند. آمار جدیدی نیز از بهبود روند معاملات در بازار مسکن آمریکا یکی دیگر از مسائلی است که بر قیمت نفت به خصوص در بازار آمریکا اثر مثبت داشت.

اخبار بازار نفت در هفته‌ای که گذشت
 کارگران ۳۰ چاه نفتی ونزوئلا با اعتراض به پرداخت نشدن حقوق خود، دست از کار کشیدند. به گزارش پایگاه خبری بلومبرگ و به نقل از پایگاه اطلاع رسانی شرکت ملی نفت (شانا)، لوییز دیاز، رهبر اتحادیه کارگران نفتی ونزوئلا اعلام کرد کارگران ۳۰ چاه نفتی در ایالت زولیا در غرب ونزوئلا دست به اعتصاب زده‌اند. کارگران اعلام کرده‌اند پس از مذاکرات قراردادی در ماه ژوئیه سال جاری میلادی، حدود ۲۹ میلیون بولیوار (معادل ۶ میلیون و ۷۵۰ هزار دلار) از حقوق معوقه خود را دریافت نکرده‌اند.
 سخنگوی وزارت نفت عراق از رشد صادرات و درآمدهای حاصل از فروش نفت خام این کشور در ماه اکتبر نسبت به ماه پیش از آن خبر داد. به گزارش خبرگزاری فرانسه از بغداد، عاصم جهاد اعلام کرد: صادرات نفت خام عراق در ماه گذشته میلادی نسبت به ماه سپتامبر روزانه با ۲۰ هزار بشکه افزایش رو به رو بوده است. وی افزود: عراق ماه گذشته در مجموع ۸۱ میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه نفت خام روانه بازارهای جهانی کرده است، در حالی که این رقم در ماه سپتامبر دو میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه در روز بود. این مقام عراقی همچنین تصریح کرد: دولت عراق در ماه اوت از فروش محموله‌های نفت خام خود هشت میلیارد و ۵۷۸ میلیون دلار درآمد به دست آورده و میانگین بهای نفت خام صادراتی این کشور در دوره مورد بررسی ۱۰۵ دلار و ۵۱ سنت برای هر بشکه بوده است.
 به گزارش پایگاه اینترنتی روزنامه تریپولی پست لیبی، عبدالباری العروسی، وزیر نفت و گاز جدید لیبی در مراسم تودیع عبدالرحمن بن یزه، وزیر نفت و گاز پیشین لیبی و معارفه خود اعلام کرد: پس از سرنگونی رژیم قذافی و در یک دوره زمانی کوتاه بازگشت تولید نفت خام لیبی به سطوح پیش از بحران روند مطلوبی داشته است. وی تلاش بی‌وقفه مهندسان و کارگران پروژه‌های تولید نفت خام لیبی را از عوامل عمده موفقیت در بازگشت سریع تولید نفت خام به سطوح پیش از بحران برشمرد. وزیر نفت و گاز لیبی اعلام کرد: با توجه به برنامه‌های توسعه‌ای آینده‌ روشنی در انتظار صنعت نفت و گاز لیبی خواهد بود. لیبی که هم اکنون روزانه حدود یک میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه نفت خام تولید می‌کند، در نظر دارد این مقدار را تا پایان مارس سال آینده به یک میلیون و ۷۲۰ هزار بشکه در روز افزایش دهد.
 به گزارش پایگاه اینترنتی روزنامه قطری پنینسولا، شرکت ملی نفت کره جنوبی (کی ان او سی) اعلام کرد: شرکت ادنوک برای نخستین بار تاسیسات ذخیره‌سازی شرکت کی ان او سی را با ظرفیت ذخیره سازی ۶ میلیون بشکه نفت خام را برای مدت سه سال اجاره کرده است. شرکت ادنوک از تاسیسات ذخیره‌سازی شرکت کی ان او سی در کره‌جنوبی، پنجمین وارد‌کننده بزرگ نفت خام جهان استفاده می‌کند و به دیگر تولیدکنندگان، شرکت‌های عمده نفتی و بانک‌های سرمایه‌گذار حاضر در این کشور آسیای شرقی می‌پیوندد. دولت کره جنوبی در مجموع تاسیسات ذخیره‌سازی برای ۱۴۶ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی دارد که ۴۰ میلیون بشکه آن را به تولید کنندگان، شرکت‌های نفتی و بانک‌های سرمایه‌گذاری اجاره می‌دهد و تا پایان اکتبر در مجموع ۳۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی در این تاسیسات ذخیره سازی شده است.
 به گزارش خبرگزاری ترند آذربایجان، مرکز مطالعات جهانی انرژی (سی جی یی اس) در تازه ترین گزارش خود پیش‌بینی کرد افزایش تولید نفت‌خام کشورهای غیرعضو اوپک و کند شدن روند رشد تقاضای نفت، سبب افت بهای جهانی این ماده در سال آینده می‌شود. بر اساس این ارزیابی، نیاز جهان به پر کردن ذخیره‌سازی‌های نفت‌خام که در اواخر سال ۲۰۱۱ به پایین‌ترین سطح خود رسیده بود و سنگینی سایه مسائل ژئوپلتیک بر بازار نفت، سبب افزایش قیمت‌های کنونی نفت خام شده است. بر اساس ارزیابی مرکز مطالعات جهانی انرژی، تقاضای جهانی نفت خام در سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ به ترتیب با ۵/۰ و ۸/۰ درصد رشد رو به رو خواهد بود. آژانس بین‌المللی انرژی در تازه ترین گزارش خود پیش بینی تقاضا برای نفت خام در سه ماه چهارم سال جاری میلادی را با کاهش روزانه ۲۹۰ هزار بشکه‌ای ۹۰ میلیون و ۱۰۰ هزار بشکه در روز اعلام کرد و پیش‌بینی برای تولید نفت کشورهای غیرعضو اوپک در سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ را به ترتیب روزانه ۴۶۰ هزار بشکه و ۸۶۰ هزار بشکه افزایش داد. بر اساس این گزارش، تولید نفت‌خام کشورهای عضو اوپک در اکتبر گذشته با ۳۰ هزار بشکه کاهش نسبت به ماه سپتامبر به ۳۱ میلیون و ۱۵۰ هزار بشکه در روز رسید.