یک دهه خاطره

حمیدرضا اسلامی

چراغ چهارراه مطهری - میرزای شیرازی که قرمز می‌شود از تاکسی پیاده می‌شوم.

صدمتری تا ساختمان روزنامه باقی مانده است. تابلوی آبی آسمانی «دنیای اقتصاد» از ابتدای مطهری هم پیداست. روبه‌روی ساختمان که می‌رسم مکث می‌کنم. پله‌های ورودی را برخلاف هر روز بدون عجله، یکی یکی بالا می‌روم. انگار می‌خواهم استواری آن را زیر پاهایم حس کنم. دو سوی ساختمان روزنامه، واحد تازه پاگرفته «انتشارات» خودنمایی می‌کند. قفسه‌های شکیل مملو از کتاب، کتاب‌هایی با موضوعات اقتصاد، حقوق، جامعه‌شناسی، فلسفه، تاریخ و . . . پوسترهای تبلیغاتی پشت شیشه‌ها هم از چاپ و انتشار کتاب‌هایی از واحد انتشارات در آینده نزدیک خبر می‌دهند. وارد لابی ساختمان که می‌شوم دیگر از سرمای زمستانی بیرون خبری نیست. ساعت از یازده گذشته، روبه‌روی آسانسور چند نفری منتظر ایستاده‌اند. قید بالارفتن عمودی را می‌زنم و طبقه به طبقه با پیچ و تاب پله‌ها می‌پیچم. «تحریریه» در طبقه اول سامان گرفته است. مثل همه روزنامه‌های بزرگ، گروه‌های خبری با پارتیشن از هم جدا شده‌اند. رنگ قرمز نه چندان خوشایندی بر دیواره پارتیشن‌ها خودنمایی می‌کند. صدای خنده سردبیر از اتاقش به گوش می‌رسد. ده سال است که هر وقت او را دیده‌ام یا با خنده از من استقبال کرده یا با خنده بدرقه‌ام کرده است. فکر می‌کنم کمتر همکاری خاطره‌ای مهم‌تر از این از سردبیر داشته باشد. البته توصیف چهره درهم و اوقات تلخی‌های او وقتی که خبرنگاری خبری را خورده باشد، بماند. به دور و برم نگاه می‌کنم روزنامه مثل یک کارخانه بزرگ در حال کار است. آیا این همان «دنیای اقتصاد» ده سال پیش است. روزنامه‌ای که با کمترین امکانات در بیست و سوم آذرماه سال هشتاد و یک در ساختمانی قدیمی در یکی از کوچه‌های بن‌بست خیابان نادری پا گرفت. چهره برخی از همکاران قدیمی که دیگر تعدادشان هم زیاد نیست، مرا به آن روزها می‌برد. علاوه بر خبر، وظیفه انتشار ویژه‌نامه‌ها و حتی در برخی موارد توزیع روزنامه در همایش‌ها و مراسم گوناگون هم به عهده خودمان بود. در رقابت با ده‌ها روزنامه اقتصادی، روزنامه رسمی شدن شرکت‌ها و بانک‌ها یک جنگ تمام عیار بود. در حالی که امروز کمتر شرکت بورسی است که

«دنیای اقتصاد» را به عنوان روزنامه رسمی انتخاب نکرده باشد. آرام آرام از حد فاصل پارتیشن‌ها می‌گذرم تا با سرک کشیدن به گروه‌های خبری و مرور خاطرات ده‌سال گذشته، خوراک گزارش خود را فراهم کنم. به هر یک از گروه‌ها که نگاه می‌کنم خاطره‌ای از تاثیرگذاری صفحات آن گروه در فضای اقتصاد کشور از ذهنم می‌گذرد. گروه بورس، بزرگ‌ترین گروه خبری «دنیای اقتصاد» حرف اول را در اطلاع‌رسانی و تحلیل بازار سرمایه کشور می‌زند. به جرأت می‌توان گفت سال‌هاست که فعالان بازار سرمایه صبح خود را با اخبار و تحلیل‌های بورسی

«دنیای اقتصاد» آغاز می‌کنند. در سال‌های اخیر انحصار اطلاع‌رسانی در حوزه بازار سرمایه از سوی نهادهای رسمی با حضور «دنیای اقتصاد» در این عرصه شکسته شده و گروه بورس توانسته با مجموعه‌ای کامل از اطلاعات و آمار مورد نیاز سهامداران نقش مهمی را در اطلاع‌رسانی به عهده بگیرد. شاید بتوان گفت بزرگ‌ترین تاثیر «دنیای اقتصاد» در بازار سرمایه کمک به ورود نقدینگی به بورس بوده که این امر با ارائه اطلاعات شفاف و تحلیل‌های علمی میسر شده است. اطلاع‌رسانی دقیق فرآیند تدوین و ابلاغ قانون جدید بازار سرمایه که تحولی بزرگ در بورس کشور بود، خبررسانی پیرامون قانون توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید، معرفی صندوق‌های سرمایه‌گذاری برای مدیریت دارایی سهامداران غیرحرفه‌ای و تاثیر هدفمندسازی یارانه‌ها بر بازار سهام، گوشه‌ای از مجموعه اطلاعاتی است که «دنیای اقتصاد» با پردازش و انتشار آن به شفافیت بازار سرمایه کشور یاری رسانده است. گروه بازار پول در همسایگی گروه بورس در قد و قواره یک گروه حرفه‌ای سال‌هاست که خوانندگان بسیاری را در بین مخاطبان روزنامه دارد. کمتر مدیر بانکی، کارشناس و فعال اقتصادی است که هر روز صفحات بازار پول را نخواند. اخبار بانک‌ها و بیمه‌ها، بازار ارز و طلا، موسسات پولی غیربانکی و متغیرهای پولی از عمده‌ترین مباحث این گروه خبری است. «دنیای اقتصاد» با رویکرد ترویج اقتصاد رقابتی، در سال‌های اخیر بیشترین نقدها را به تعیین دستوری نرخ سود داشته است. همچنین انتشار جزئیات آمار متغیرهای پولی و تاثیر آن بر نرخ تورم، اطلاع رسانی بازار داخلی و خارجی ارز و طلا، خصوصی‌سازی بانک‌ها و بیمه‌ها، پیگیری فعالیت موسسات پولی غیربانکی، روند بانکداری الکترونیک و پوشش مجامع بانک‌ها و بیمه‌ها بخشی از فعالیت این گروه خبری را تشکیل می‌دهد. گروه مسکن سال‌هاست که با رصد تحولات ساخت و ساز، نبض این بازار را در دست دارد. پیش‌بینی روند سینوسی قیمت مسکن در چند سال گذشته، صفحه مسکن

«دنیای اقتصاد» را به یکی از صفحات پرخواننده تبدیل کرده است. هشدار در مورد افزایش شدید قیمت مسکن در سال ۱۳۸۶ پیش از انتشار آمارهای رسمی، پیش‌بینی رکود سال‌های ۸۷ و ۸۸، تشریح برنامه دولت برای ساخت مسکن مهر همزمان با تصویب قانون مربوط به این طرح، هشدار نسبت به نیاز طرح مسکن مهر به خدمات زیربنایی و نبود امکانات کافی در این زمینه، بخشی از مطالب این گروه خبری است که پاسخ‌های نهادهای مسوول به آنها، نشان‌دهنده حساسیت مسوولان مربوطه به مطالب این صفحه پرمخاطب است. صفحه صنعت و معدن «دنیای اقتصاد» هم همپای صفحات خبری دیگر، بخش مهمی از اقتصاد کشور را رصد می‌کند. با مرور آرشیو این صفحات می‌توان فهرستی از عمده‌ترین مشکلات واحدهای صنعتی و معدنی را برشمرد که هر روز انعکاس یافته و «دنیای اقتصاد» توانسته با انتشار آن، زبان گویای این بخش از فعالان اقتصادی باشد. تاثیر نوسانات نرخ ارز بر صنایع کشور، پایین بودن بهره‌وری و تاثیر آن بر عملکرد صنایع، نامناسب بودن فضای کسب‌و‌کار، عدم ثبات در تصمیم‌گیری‌های دولتی و صدور بخشنامه‌های متعدد و بعضا متناقض برای بخش‌های تولیدی، بخشی از چالش‌های صنعت کشور است که همه‌روزه در «دنیای اقتصاد» انعکاس یافته است. همچنین پایبند نبودن دولت به اجرای برخی تعهدات خود به ویژه پس از اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها، بلاتکلیفی واحدهای تولیدی برای برنامه‌ریزی، کمبود نقدینگی واحدهای تولیدی، مشکل بازپرداخت تسهیلات و معوقات بانکی، دخالت دولت در قیمت‌گذاری محصولات صنعتی، سیاست‌های دولت در محدودیت واردات و صادرات و آثار تحریم

بر کاهش ظرفیت واحدهای تولیدی از دیگر چالش‌های بخش صنعت کشور است که «دنیای اقتصاد» هر روز با انتشار اخبار و تحلیل‌های مربوط به آن، توجه دولتمردان را به این مشکلات جلب کرده است. هدفمندسازی یارانه‌ها و تاثیرات منفی قیمت سوخت بر محصولات کشاورزی، نوسانات نرخ ارز، تثبیت و صعود یکباره آن، تحریم‌ها و سیاست‌های نادرست در تجارت خارجی کشور، ناموزونی سیاست‌های تولیدی و تجاری، گوشه‌ای از مشکلات تجارت در ایران است.

فقدان سیاست جامع و بلندمدت در مورد صادرات محصولات صنعتی و رهاسازی محصولات سنتی، مداخله قیمتی سازمان حمایت و سیاست تثبیت و کنترل قیمت‌ها، نابسامانی امور گمرکی به دلیل دولت محوری، فرآیند نامشخص و مبهم خصوصی‌سازی و انتقال قدرت اقتصادی به بخش‌های شبه‌دولتی، به بازی گرفتن اتاق‌های بازرگانی و نمایشی بودن ساز و کار فعالیت آنها و تعطیلی شورای گفت‌وگو و بسیاری از دیگر نهادهای موثر بر جریان سیاست‌گذاری تولیدی و تجاری از دیگر مسائل فعالان اقتصادی در بخش بازرگانی کشور است که گروه بازرگانی در انعکاس آن نقش بسزایی داشته و انتشار آن در برخی موارد به تغییر رویه دولتمردان منجر شده است.

در حالی تحریریه را به سمت طبقات دیگر ترک می‌کنم که تنها به معرفی مختصری از پنج گروه خبری از پانزده گروهی که تحریریه «دنیای اقتصاد» را تشکیل می‌دهند پرداخته‌ام. گروه‌های خبر، بازار دیجیتال، ورزش و فرهنگ و هنر، خودرو، اندیشه اقتصاد، استان‌ها، مدیران، بورس کالا و بین‌الملل، خبرنگاران و تحلیلگران بسیاری را در خود جای داده‌‌اند که در ده‌سال گذشته با تغییراتی در ترکیب و نام آنها شاکله تحریریه «دنیای اقتصاد» را تشکیل داده‌‌اند و هر کدام به سهم خود به یک نیاز مخاطب پاسخ داده‌‌اند. بیشترین فضای طبقه دوم ساختمان روزنامه به بخش فنی اختصاص یافته‌ است. حروف‌چینی، تصحیح، صفحه‌آرایی، عکس و سایت. هر کسی مشغول کار خودش است. بی سر و صدا به هر بخش سرک می‌کشم. مقایسه این بخش فنی با چند کامپیوتر و امکانات محدود ده سال پیش کار بیهوده‌ای است. از پیچ و خم پله‌‌ها خودم را به طبقه سوم می‌رسانم. بخشی از آن به «سازمان آگهی‌ها» و بخش دیگری به «مدیریت ویژه‌نامه‌ها و بنگاه‌‌های اقتصادی» اختصاص یافته است.

یاد دردسرهای انتشار ویژه‌نامه در سال‌های گذشته می‌افتم. وقتی که حتی توزیع آن هم در همایش‌ها به عهده خودمان بود. حالا تنها کافی است، تاریخ انتشار ویژه‌نامه به مسوول مربوطه اعلام شود، دیگر بقیه کارها روی ریل نامرئی به پیش می‌رود. در طبقه چهارم ساختمان روزنامه، علاوه بر مرکز همایش‌ها و پشتیبانی، بخش مالی قرار دارد، جایی که آخر هر ماه، چشم‌ها به آن دوخته شده و بالاخره طبقه پنجم، «مدیریت» جایی که نه ساختمان دنیای اقتصاد که خود «دنیای اقتصاد» به آن ختم می‌شود.