در مسیر نشریات حرفه‌ای دنیا

دکتر پرویز عقیلی

مدیرعامل بانک خاورمیانه

با شنیدن نام رسانه اولین ویژگی که در ذهن متبادر می‌شود مفهوم استقلال است. استقلال در این معنا بیطرفی در برابر نهادهای موجود در جامعه فارغ از ماهیت آن است. رسانه‌ها باید در مواجهه‌ها با پدیده‌های یک جامعه اصل را بر برخورد علمی و کارشناسی قرار دهند. این ویژگی برای رسانه‌های تخصصی وجه بارزتری می‌یابد. رسانه‌های تخصصی به‌واسطه کارکرد و نقشی که در برابر مخاطبان خود دارند به این مقوله باید با اولویت بیشتری نگاه کنند. تجربه سال‌ها مطالعه رسانه‌های حرفه‌ای تخصصی به من می‌گوید روزنامه «دنیای اقتصاد» با توجه به امکانات و استعدادهای کشور توانسته در همان مسیر گامی بردارد که روزنامه حرفه‌ای مانند فاینشینال‌تایمز برداشته است. تاکید می‌کنم چنین مقایسه‌ای به نسبت صورت می‌گیرد و منظور و مفهوم حرف این نیست که این دو روزنامه که در دو سطح متفاوت قرار دارند را باید یک به یک مقایسه کرد. اما اگر در فضای اقتصادی ایران که مختصات خود را دارد قرار باشد از روزنامه «دنیای اقتصاد» عیار‌سنجی شود به اعتقاد من مسیری که در حال پیمودن است همانند مسیر نشریات حرفه‌ای در دنیا است. این تکامل شاید به زاویه دید مدیران آن باز می‌گردد که هدف‌گذاری و الگوی خود را افق بالاتری از سطح موجود در فضای رسانه‌ای کشور قرار داده‌اند. حرکت یک دهه نشان می‌دهد در پیدا کردن این الگو تا حدود زیادی موفق بوده‌اند.

ارتقای سطح مخاطبان یکی دیگر از ویژگی‌های است که من می‌توانم برای رسانه‌های تخصصی ذکر کنم. در نشریات حرفه‌ای حوزه اقتصاد در دنیا با نمونه‌ای برخورد نکرده‌ام که رسانه‌ای تخصصی به موضوع‌های حاشیه‌ای کم‌ارزش بپردازد.

موضوع‌هایی که شاید بیشتر از ارزش خبری دارای هیجان یا جاذبه‌های مقطعی و لحظه‌ای است. نگاه رسانه‌های تخصصی عمیق و آینده‌گرایانه است. خوشبختانه «دنیای اقتصاد» نیز به تأسی از الگوهای جهانی در این مسیر گام برداشته است. هیچ‌گاه به برجسته‌سازی اخباری که ارزش چندانی نداشته‌اند نپرداخته است. یا حداقل به من چنین ویژگی را «دنیای اقتصاد» ندیده‌ایم.

سلامت کاری از دیگر ویژگی رسانه‌ها به ویژه رسانه‌های اقتصادی است. رسانه‌های اقتصادی به‌واسطه آنکه تماس با صاحبان بنگاه‌ها، دستگاه‌های اقتصادی و... روبه‌رو هستند در معرض این آسیب هستند که اخبار و جهت‌گیری‌های خود را با نگاه منفعت‌جویانه تنظیم و انعکاس دهند. برای نمونه نشریه‌ای به نام «بنکر» وجود دارد که در دنیا نیز شهرتی دست و پا کرده است. در کشور ما نیز نام این نشریه در محافل تخصصی زیاد شنیده می‌شود. بنکر هر سال بانک‌های دنیای را بر اساس شاخص‌های مختلف رتبه بندی می‌کند. با کمال تاسف باید گفت در مواردی این رتبه بندی حرفه‌ای انجام نمی‌شود. رتبه بندی برخی بانک‌ها به‌ویژه بانک‌های منطقه‌ای که ایران در آن قرار دارد با ملاحظه کسب آگهی انجام می‌شود. من در طول دوران کاری بارها با نمونه‌هایی برخورد کردم که در قبال دریافت آگهی حاضر بودند رتبه بانکی را که مدیریت آن را در اختیار دارم جابه‌جا کنند. چنین روحیه در دراز‌مدت به زیان نشریه‌های تخصصی تمام می‌شود و موجب از دست رفتن سرمایه عمومی ‌که همان اعتماد مخاطبان است می‌شود. خوشحالم که روزنامه دنیای اقتصاد به دور از چنین ضعف‌هایی است.

به یاد ندارم در تحلیل‌های انعکاس‌شده روزنامه دنیای اقتصاد مطلب یا نوشته‌ای به دلیل محروم ماندن از کسب یا دریافت آگهی برجسته شود. قدرت یک رسانه نباید ابزاری برای برخورد با بنگاه‌هایی شود که مایل به همکاری اقتصادی نیستند یا به دلیل آنکه بنگاهی همکاری اقتصادی دارد از مصونیت کامل برخوردار شود. برخورد حرفه‌ای دنیای اقتصاد در این مقوله نیز دارای ارزش است.

یک پیشنهاد

اما در آغاز دهه دوم کار و مسیر حرکت دنیای اقتصاد در مقایسه با راه طی شده حساس‌تر است. آنچه ذکر شد ویژگی‌های این روزنامه در دهه اول بود، اما برای حرکت به سوی حرفه‌ای شدن چنین شاخصه‌ای گرچه لازم اما برای رسیدن به مقصود کافی نیست.

تمام نشریات معتبر دنیا از جمله فایننشیال‌تایمز دارای بخش کارشناسی هستند که به ارزیابی دقیق بخش‌های مختلف اقتصادی می‌پردازند. ارائه تصویر دقیق و شفاف از حوزه‌های مختلف کمک شایانی به مخاطبان و تصمیم‌گیران می‌کند. دنیای اقتصاد در این زمینه ضعف دارد و باید در جهت تقویت آن گام بردارد. برای مثال کاستی‌های بخش نظارت بانکی، مطالبات معوق و... از جمله چالش‌های پیش روی سیستم بانکی است. بررسی کامل این چالش‌ها، مقایسه آن با دنیا و ارائه راهکار برای حل آن از جمله وظایفی است که بر دوش روزنامه دنیای اقتصاد در مسیر حرفه‌ای شدن قرار دارد. پرداخت مستقل به اتفاقات در کنار انعکاس حرفه‌ای اخبار باید دغدغه دنیای اقتصاد باشد، زیرا مخاطبان در دهه دوم توقع دارند اتفاقات در مسیر پیش رو را دنیا زودتر از آنان تشخیص دهد.