سبک نوین دنیای اقتصاد در ارائه خبر و تحلیل

محمود بهمنی

رییس‌کل بانک مرکزی

امروزه به دلیل رشد و گسترش فناوری‌های نوین و سرعت تحولات و تغییرات، انسان‌ها بیشتر در معرض اخبار مختلف قرار گرفته و اشتیاق و رغبت آنها برای خواندن، شنیدن و دیدن جریان‌ها، رویدادها، حوادث و تحولات به صورت یک نیاز اساسی و روزمره درآمده است و به سبب همین نیاز اساسی، تصور دنیایی که در آن میان افراد و رسانه‌ها ارتباطی وجود نداشته باشد، غیرممکن است. رسانه‌ها و وسایل ارتباط جمعی نوشتاری، شنیداری و دیداری با انتقال اطلاعات و معلومات جدید و مبادله افکار و عقاید در راه نیل به آگاهی، توسعه، پیشرفت فرهنگ و تمدن بشری نقش محوری و انکارناپذیری ایفا می‌کنند. در جوامع امروزی، رسانه‌های جمعی علاوه بر اینکه در فرآیند ارتباطات و جابه‌جایی اطلاعات در درون جامعه و ملل سهیم هستند. به موازات تحولات عمیق در نهادهای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و دگرگونی باورها و ارزش‌های مسلم جامعه می‌توانند با کارکرد مثبت خویش در عرصه‌های سیاسی، فرهنگی و اقتصادی کارساز بوده و به عنوان یک دانشگاه عمومی در راستای شکوفایی و اعتلای فرهنگ جامعه به فعالیت بپردازند و زبان هدایت خویش را به کار بسته و جامعه را به سمت و سوی مطلوب هدایت نمایند. در این میان، موضوعات اقتصادی که یکی از معیارهای قضاوت به شمار می‌آیند، مورد توجه خاص رسانه‌های جمعی قرار می‌گیرند. به گونه‌ای که حجم وسیعی از اخبار و تحلیل‌های منتشره در رسانه‌های داخلی و خارجی به گزارش‌ها و تحلیل‌هایی از وضعیت اقتصادی کشورها و پیش‌بینی‌هایی که بعضا توام با جهت‌دهی خاص (رسانه‌های بیگانه) هستند،‌ اختصاص می‌یابد. همچنین رسانه‌های جمعی به صورت مستقیم و غیرمستقیم، سیاستگذاری‌های خرد و کلان اقتصادی را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهند. این تاثیرات در حوزه اقتصاد به حدی است که رسانه‌های جدید (مانند اینترنت و به صورت کلی‌تر فناوری تبادل اطلاعات) به طور کلی با کارکرد اقتصادی و تجاری شکل گرفته‌اند. البته رسانه‌هایی مانند روزنامه‌ها و مجلات نیز در عرصه تحولات اقتصادی، همچنان نقش چشمگیری را ایفا می‌کنند.

از جمله مواردی که می‌توان از آن به عنوان یکی از نقش‌‌های موثر رسانه‌ها در سیستم اقتصادی نام برد، نقش مشورتی آنها است، زیرا هر رسانه به عنوان یک بازوی مشورتی و تبیین‌گر به منظور استفاده از نظرات و دیدگاه‌های متفاوت تحلیلگران، کارشناسان و یافته‌های علمی محققان می‌تواند ضریب انحراف در تصمیم‌گیری‌های خرد و کلان اقتصادی را به حداقل برساند.

اطلاع‌رسانی کامل در زمینه قوانین جدید اقتصادی نیز از دیگر مواردی است که می‌توان از آن به عنوان یکی از نقش‌های اساسی رسانه در فرآیند اجرایی و عملیاتی شدن قوانین و مقررات خصوصا در بخش اقتصادی یاد کرد. نقش دیگری که وسایل ارتباط جمعی در حوزه اقتصاد ایفا می‌نمایند، ایجاد بستر مناسب برای اجرای قوانین و فراهم نمودن زمینه اجتماعی مطلوب برای اجرای برنامه‌های اقتصادی است. همچنین رسانه‌ها می‌توانند نقش موثری در ایجاد ارتباطات و انسجام میان دستگاه‌های سیاستگذار و مجری به منظور انسجام سیاست‌های مرتبط ایفا کنند.

گفتنی‌ است، رسانه‌ها در تغییر و نوسان قیمت‌ها نیز نقشی دوگانه ایفا می‌کنند. این به آن معنی است که تمرکز پوشش خبری رسانه‌ها روی وضعیت بازار و چشم‌انداز آتی، تا اندازه زیادی در رفتار اقتصادی مخاطبان تاثیرگذار بوده و تجربه نشان می‌دهد رسانه‌ها می‌توانند روی نگرش و انتظارات مخاطبان و انتخاب آتی آنان اثرگذار باشند؛ بنابراین لازم است تا اخبار از منابع دقیق و مورد وثوق تهیه شده و در اختیار مخاطبان قرار گیرد. در این میان نباید از نقش موثر خبرنگار یا روزنامه‌نگار اقتصادی در نحوه تهیه و تنظیم اخبار و انتخاب تیترها غافل ماند. تجربه نشان می‌دهد، یک روزنامه‌نگار اقتصادی علاوه بر آموختن اصول و فنون روزنامه‌نگاری باید ابتدا مفاهیم اصلی اقتصادی را فراگرفته باشد تا بتواند با مقایسه آمارها و تغییرات در شاخص‌های اقتصادی، تصویر قابل درکی از وضعیت موجود برای مخاطب ارائه دهد. همچنین خبرنگار در حقیقت امانتدار مردم در دستیابی به اطلاعات است و باید این امانت را به خوبی ادا نموده و اخبار مفید، لازم و منطبق با مصالح جامعه را در اختیار مخاطبان قرار دهد. البته اقتضای امانتداری صحیح،‌ نگهداری امانت به صورت دست نخورده و سالم است و دست بردن و تحریف اخبار با هدف تغییر محتوا و ماهیت آن به نوعی خیانت در امانت است که اسلام به شدت آن را نهی کرده است: « لاتخونوا الله والرسول وتخونوا اماناتکم» (سوره انفال، آیه ۲۷) به خدا و پیامبر خدا و امانت‌هایی که نزد شماست،‌ خیانت مکنید. در کنار تمامی اصول اخلاقی و حرفه‌ای رسانه‌ای، رسالت اصلی خبرنگار و رسانه؛ یعنی انعکاس مسائل و واقعیت‌های اجتماع، تلاش برای بهبود اوضاع جامعه و کمک به رشد پایدار اقتصادی و توسعه اجتماعی با در نظر گرفتن مصالح و منافع جامعه را نیز باید همواره مورد توجه قرار داد.

در نهایت آنچه واضح است، در این برهه زمانی ما باید بر اساس یک برنامه‌ریزی و تفکر جمعی، تهدیدها را به فرصتی برای رشد و شکوفایی کشور تبدیل کنیم. در این میان باید از قدرت جادویی هنر و رسانه به عنوان یکی از تاثیرگذارترین شیوه‌های جذب مخاطب برای توسعه کشورمان بهره جست تا آینده‌ای درخشان و پرامیدی را در به ثمر رسیدن زیرساخت‌های فکری، فرهنگی و اقتصادی شاهد باشیم.

در این عرصه گسترده اقتصادی و روند رو به فزونی رسانه‌هایی که در بخش اقتصاد مشغول به فعالیت هستند، می‌توان روزنامه «دنیای اقتصاد» را از جمله روزنامه‌هایی دانست که به لحاظ اصول حرفه‌ای سبک نوینی در ارائه اخبار و تحلیل‌های کارشناسی ایجاد کرده است و می‌تواند به عنوان یک رسانه پیشگام اقتصادی به شمار آید.