آزمونهای روانی؛ ضرورت یا ژست؟
فاطمه برزگر*
آزمونهای روانی که در ایران امروز توسط شرکتهای مدرن از متقاضیان گرفته میشود، میراث جنگ جهانی اول هستند. اوایل قرن بیستم مقارن با پروژههای ارتش در جنگ جهانی اول رابرت یرکز، روانشناس و رئیس وقت انجمن روانشناسی آمریکا، در هنگام پیوستن این کشور به جنگ جهانی اول تصمیم نوآورانهای در راستای ساماندهی سرمایه انسانی ارتش گرفت.میلیونها مرد جوان به ارتش فراخوانده شده بودند و ارتش نیاز به ابزار صنعتی سیستماتیک داشت تا هر سرباز بهطور بهینه در پست نظامی مناسب با خود بهکار گرفته شود. وی در این راستا از آزمون آلفا و بتا استفاده کرد که بیشتر متمرکز بر هوش و توانمندیهای شناختی بود؛ اما بهطور همزمان عضو دیگری از کمیته مشترک تحت نظر انجمن روانشناسی آمریکا به اسم رابرت وودورث اهمیت سنجش ثبات هیجانی سربازان را مطرح کرد تا به این ترتیب بتواند از فروپاشی روانی آنها در هنگام جنگ پیشگیری کند.
ارتش فقط به سرباز باهوش نیاز نداشت و به سرباز تابآور و با ثبات نیز نیازمند بود درست مثل شرکتها. درواقع همانجا بود که مدیران دریافتند افزایش بهرهوری صرفا در گرو تعداد بالای نفرات نیست، بلکه در گرو چیدمان آنها نیز است. هر مهره باید در جای درست خود قرار داده شود چنانچه میگویم هرکسی را بهر کاری ساختند. اما ایران از جنگ جهانی اول دست کم به ۴۰سال زمان احتیاج داشت تا از این ابزار سیستماتیک در سیستم بوروکراتیک خود استفاده کند. نسل اول روانشناسان در ایران مخصوصا پدر روانآزمایی ایران دکتر محمدنقی براهنی در این راستا نقش مهمی ایفا کردند. نیروی هوایی و نیروی زمینی ارتش، از اولین نمونههای اجرای این طرح در ایران هستند. دکتر محمود ساعتچی که در سالهای ۱۳۴۵-۱۳۴۴ در بخش تستینگ نیروی هوایی خدمت میکرد، آزمونهای روانشناسی را یک امر حیاتی در جذب و استخدام میدانست. پس از انقلاب نیز شرکت ملی نفت ایران و شرکت ملی پالایش و پخش، جزو نخستین سازمانهایی بودند که ضرورت این آزمونها را درک کرده و آن را اجرا کردند. اکنون سالها از این پروسه گذشته و آزمونهای هوش و شخصیت در شرکتها رواج یافتهاند؛ بهنحویکه استفاده از این آزمونها نشان میدهد تیم منابع انسانی تا چه اندازه در صیانت از فرهنگ سازمانی مجموعه خود توانایی دارد.
بهکارگیری آزمونهای روانی طبعا چالشها و ضعفهایی با خود به همراه دارد؛ ۲پرسش اصلی در این یادداشت مطرح است که به آن پاسخ داده میشود؛ نخست آنکه چالشهای پیش رو چیست، چگونه میتوان آنها را خنثی کرد و اصلا پروتکل گرفتن آزمونها به چه نحوی است و آیا روشهایی که امروزه در شرکتها پیریزی میشوند درست هستند؟ پرسش دوم، زمان بهکارگیری آزمونهای روانی در راستای آریستوکراسی است. آزمونهای روانی چه زمانی صرفا یک مد مدیریتی محسوب میشوند؟
انتخاب آزمون؛ شکست MBTI و DISC
کسی نمیداند نخستینبار چه کسی به سراغ این دو آزمون در پروسه جذب و استخدام رفت و کسی هم نمیداند چرا این مسیر را ادامه میدهد. آزمونهای دیسک و مایرز-بریگز بیشتر به طالعبینی و سرگرمی در فضای روانشناسی شباهت دارند تا ابزاری در جهت سنجش شخصیت.
این دو آزمون نمونههایی از یک مارکتینگ موفق هستند؛ ﺻﺎﺣﺒﺎن اﻣﺘﯿﺎز اﺻﻠﯽ اﯾﻦ ﺗﺴﺖﻫﺎ ﮐﻤﭙﺎﻧﯽthemyersbriggs و ﺷﺮﮐﺖﻫﺎﯾﯽ ﻣﺜﻞ Carlson وInscape هستند ﮐﻪ از ﻃﺮﯾﻖ ﻓﺮوش اﯾﻦ ﺗﺴﺖﻫﺎ ﺑﻪ ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎ و ﺷﺮﮐﺖﻫﺎی مختلف درآمد کسب میکنند. اﻣﺎ اگر بخواهیم نگاه ژرفتری داشته باشیم ﺧﺎﻟﻖ اﺻﻠﯽ آزﻣﻮن MBTI دو ﻓﺮد ﻏﯿﺮ رواﻧﺸﻨﺎس ﺑﻪ ﻧﺎم ﮐﺎﺗﺮﯾﻦ و اﯾﺰاﺑﻞ ﺑﺮﯾﮕﺰ هستند. آنها ﻧﯿﺰ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺴﯿﺎری از اﻓﺮادی ﮐﻪ ﺑﻪﻃﻮر ﺗﻔﻨﻨﯽ رواﻧﮑﺎوی را دﻧﺒﺎل ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ از ﻋﻼﻗﻤﻨﺪان ﺑﻪ ﮐﺎرل ﯾﻮﻧﮓ ﺑﻮدﻧﺪ؛ ﮐﻤﺎ اﯾﻨﮑﻪ درک رواﻧﮑﺎوی ﻧﯿﺰ ﺑﺮای ﻋﻤﺪه اﻓﺮاد ﺑﻪ آﺳاﻧﯽ ﻣﻤﮑﻦ ﻧﯿﺴﺖ. علاوه بر این رواﻧﮑﺎوی ذاﺗﺎ ﺑﺮای اﺳﺘﻔﺎده روزﻣﺮه ﻃﺮاﺣﯽ ﻧﺸﺪه اﺳﺖ. آنها ﺻﺮﻓﺎ ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻣﻄﺮحﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﯾﻮﻧﮓ از ﻗﺒﯿﻞ درونﮔﺮاﯾﯽ و ﺑﺮونگراﯾﯽ را دﺳﺘﻪﺑﻨﺪی کرده و ﺳﭙﺲ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﺸﺎﻫﺪات ﺧﻮد ﺳﻮاﻻﺗﯽ را ﻣﻄﺮح ﮐﺮدﻧﺪ ﮐﻪ بتوانند اﯾﻦ ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ را از ﻫﻢ ﺗﻔﮑﯿﮏ ﮐﻨﻨﺪ.
در اصل این ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻪ ﺗﻔﺎوت دﻧﯿﺎی ﺑﯿﺰﯾﻨﺲ و دﻧﯿﺎی آﮐﺎدﻣﯿﮏ ﻣﺮﺗﺒﻂ اﺳﺖ. دﻧﯿﺎی ﺑﯿﺰﯾﻨﺲ دنیایی ﻧﺘﯿﺠﻪﮔﺮا اﺳﺖ و رﺳﯿﺪن ﺑﻪ ﺑﺎﻻﺗﺮﯾﻦ ﺑﺎزدﻫﯽ در ﮐﻮﺗﺎهﺗﺮﯾﻦ ﻣﺪت در این حوزه ارجح است. ﻫﻤﯿﻦ اﻣﺮ نیز آﻧﺎن را ﻓﺮﯾﺐ ﻣﯽدﻫﺪ. ﻣﻔﺎﻫﯿﻢ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﯾﻮﻧﮓ برای مدیر شرکتی که غالبا در رشتههای مدیریتی یا صنعتی تحصیل کرده است، میتواند بسیار پیچیده باشد. ﯾﮏ پرسشنامه که فقط به ۲۰دقیقه زمان برای تکمیل نیاز داشته باشد در دﻧﯿﺎی تجارت ﮐﻪ ﺑﺮﺧﻼف فضای آﮐﺎدﻣﯿﮏ ﻧﺘﯿﺠﻪﮔﺮاﺗﺮ و ﺑﻪ دﻧﺒﺎل ﺑﺎزدﻫﯽ ﺳﺮﯾﻊﺗﺮ اﺳﺖ، ﺑﺴﯿﺎر ﻣﻄﻠﻮب ﺑﻮد.
اﮔﺮ ﻓﯿﻠﻢ Professor Marston & The Wonder Women ﺑﻪ ﮐﺎرﮔﺮداﻧﯽ Angela Robinson را ﺗﻤﺎﺷﺎ ﮐﺮده ﺑﺎﺷﯿﺪ، ﻣﺴﺘﻘﯿﻤﺎ ﺑﻪ زﻧﺪﮔﯽ وﯾﻠﯿﺎم ﻣﻮﻟﺘﻮن ﻣﺎرﺳﺘﻮن رواﻧﺸﻨﺎس آﻣﺮﯾﮑﺎﯾﯽ اﺷﺎره دارد. در این فیلم او بهعنوان مبدع آزمون دیسک معرفی میشود؛ اﻣﺎ در اصل مارستون سازنده این آزمون نبود. او صرفا ﻧﻈﺮﯾﻪای ﻣﺒﻨﯽ ﺑﺮ این اراﺋﻪ داد که رﻓﺘﺎر اﻧﺴﺎن در دو ﻣﺤﻮر کلی تعریف میشود. درواقع این واﻟﺘﺮ ﮐﻼرک ﺑﻮد ﮐﻪ ﻧﺨﺴﺘﯿﻦﺑﺎر در ﺳﺎل۱۳۱۸ از اﯾﻦ ﻧﻈﺮﯾﻪ ﯾﮏ ﺗﺴﺖ روانشناسی اﺳﺘﺨﺮاج ﮐﺮد ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﺪ برای مجموعه خود نیرو استخدام کند. ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺟﺎن ﮔﺎﯾﺮ و ﺷﺮﮐﺖﻫﺎﯾﯽ ﻣﺜﻞ Carlson و Inscape آزمون اولیه کلارک را استانداردسازی و نمرهگذاری کردند و سرانجام ﻧﺴﺨﻪﻫﺎی ﻣﻌﺮوف ﻣﺜﻞ DISC Classic و Everything DiSC خلق شد.
ﯾﮑﯽ از اﺻﻠﯽﺗﺮﯾﻦ اﯾﺮادات واردشده ﺑﻪ اﯾﻦ دو آزﻣﻮن، ﺗﻘﺴﯿﻢﺑﻨﺪی ﺳﺎدهاﻧﮕﺎراﻧﻪ اﻧﺴﺎنﻫﺎ ﺑﻪ دو دﺳﺘﻪ ﺑﺮونﮔﺮا و درونگرا است؛ ﺑﺮای ﻣﺜﺎل آزمون ﭘﻨﺞ ﻋﺎﻣﻠﯽ شخصیت ﻧﺌﻮ ﮐﻪ ﯾﮑﯽ از ﻣﻌﺘﺒﺮﺗﺮﯾﻦ و ﻣﻨﺎﺳﺐﺗﺮﯾﻦ آزﻣﻮنﻫﺎ در اﺳﺘﺨﺪام ﻧﯿﺮوی اﻧﺴﺎﻧﯽ اﺳﺖ از ﭘﻨﺞ ﻋﺎﻣﻞ ﺑﺰرگ ﺷﺨﺼﯿﺖ، از ﭼﻨﺪ ﺟﻨﺒﻪ ﯾﺎ ﺧﺮدهﻣﻘﯿﺎس ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ. چرایی این امر به سبب آن است که درونگرایی و ﺑﺮونگراﯾﯽ دارای اﺑﻌﺎد و طیف هستند. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ وﻗﺘﯽ ﻣﯽﮔﻮﯾﯿﻢ ﻓﺮدی در ﺑﺮونﮔﺮاﯾﯽ ﻧﻤﺮه ﺑﺎﻻﯾﯽ دارد، اﯾﻦ اﻟﺰاﻣﺎ ﺑﻪ اﯾﻦ ﻣﻌﻨﺎ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ او در ﻫﻤﻪ ﺟﻨﺒﻪﻫﺎی ﺑﺮونﮔﺮاﯾﯽ ﺑﻪ ﯾﮏ اﻧﺪازه ﻗﻮی اﺳﺖ.
در این زمینه میتوان بهطور مشخص به ﯾﮑﯽ از اﺷﺘﺒﺎﻫﺎت عدیدهای ﮐﻪ ﻣﺪﯾﺮان و ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻧﺴﺎﻧﯽ در اﺳﺘﺨﺪام ﮐﺎرﺷﻨﺎس ﻓﺮوش ﻣﮑﺮرا مرتکب میشوند، اشاره کرد. کارشناسان جذب و استخدام از طریق ۲پرسشنامه ذکرشده تلاش میکنند تا متقاضیان برونگرا را از متقاضیان درونگرا غربال کنند؛ اما با رﯾﺰش نیرو مواجه میشوند. علت آن است که کارشناسان نمیدانند ﺑﺮونگرایی ﯾﮏ ﺳﺎزه ﺗﮏﺑﻌﺪی ﻧﯿﺴﺖ و شامل اﺑﻌﺎد و اﻧﻮاع ﻣﺘﻌﺪدی ﻣﯽﺷﻮد. این افراد ممکن است ﺑﻪ راﺣﺘﯽ ﺑﺎ ﻣﺸﺘﺮی ارﺗﺒﺎط ﺑﺮﻗﺮار ﮐﻨﺪ، ﻓﻀﺎیی دوﺳﺘﺎﻧﻪ اﯾﺠﺎد کنند و در ﺗﻌﺎﻣﻼت روزﻣﺮه اﻧﺮژی و ﺧﻮشﺑﯿﻨﯽ ﻧﺸﺎن دهند و به این ترتیب ارتباطی باکیفیت با مشتری برقرار کنند. اﻣﺎ ﺷﻤﺎ ﺑﺮای ﻓﺮوش ﺑﻪ فرد برونگرایی ﮐﻪ ﺻﺮﻓﺎ ﺑﺘﻮاﻧﺪ ارﺗﺒﺎط ﺧﻮﺑﯽ ﺑﺮﻗﺮار ﮐﻨﺪ ﻧﯿﺎز ﻧﺪارﯾﺪ، ﺑﻠﮑﻪ ﺑﻪ ﻓﺮدی ﻧﯿﺎزمند هستید که برونگرایی خود را در قالب ﻗﺎﻃﻌﯿﺖ و ﺳﻤﺎﺟﺖ ابراز کند. ﭼﻨﯿﻦ ﻓﺮدی در ﭘﯿﮕﯿﺮی ﻣﺸﺘﺮی، ﺷﺮوع ﺗﻤﺎس، اراﺋﻪ ﭘﯿﺸﻨﻬﺎد ﻓﺮوش، ﻣﺬاﮐﺮه و دﻧﺒﺎل ﮐﺮدن اﻫﺪاف ﻓﺮوش ﻋﻤﻠﮑﺮد قویتری دارد؛ ﺣﺘﯽ اﮔﺮ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻓﺮد اول ﺑﺴﯿﺎر اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﻣﻌﺎﺷﺮﺗﯽ ﻧﺒﺎﺷﺪ. اﻣﺎ آزﻣﻮنﻫﺎی دﯾﺴﮏ و MBTI ﭼﻨﯿﻦ ﺟﺰﺋﯿﺎﺗﯽ درﺑﺎره ﺑﺮونگراﯾﯽ ﯾﺎ دﯾﮕﺮ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎ اراﺋﻪ ﻧﻤﯽدﻫﻨﺪ.
ﻣﻮرد ﺑﻌﺪی ﮐﻪ در ﺑﻪﮐﺎرﮔﯿﺮی ﺗﺴﺖﻫﺎ ﺑﺴﯿﺎر اﻫﻤﯿﺖ دارد رواﯾﯽ ﭘﯿﺶﺑﯿﻦ در آزﻣﻮنﻫﺎﺳﺖ. برای ارزیابی اینکه ﻋﻤﻠﮑﺮد واﻗﻌﯽ یک کارمند بهعنوان مثال ﻣﯿﺰان ﻓﺮوش یا دﻗﺖ او در ﮐﺎر، ﺗﺎ ﭼﻪ اﻧﺪازه ﺑﺎ ﻧﻤﺮه ﺣﺎﺻﻞ از آزﻣﻮن او ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ دارد، باید شاخص روایی پیشبین در آزمون را مورد بررسی قرار دهیم و رفتار کارکنان را در شرایط مختلف پیشبینی کنیم؛ بهعنوان ﻣﺜﺎل اﮔﺮ ﻓﺮدی در آزﻣﻮن ﻫﺎ ﺗﻤﺎﯾﻞ ﺷﺪﯾﺪی ﺑﻪ اﺳﺘﻘﻼل ﻣﻄﻠﻖ ﻧﺸﺎن دﻫﺪ در سازمانی که چارت ﺳﻠﺴﻠﻪﻣﺮاتبی و ﺳﺨﺖﮔﯿﺮاﻧﻪای دارد به احتمال زیاد در ﮐﻤﺘﺮ از ۶ﻣﺎه ﺳﺎزﻣﺎن را ﺗﺮک ﺧﻮاﻫﺪ. دو آزمون MBTI و دیسک به سبب غیرآکادمیک بودن فاقد چنین شاخصی هستند.
ﭼﺎﻟﺶ دوم؛ ﻣﻄﻠﻮب ﻧﻤﺎﯾﯽ و ﮔﻤﺮاه ﮐﺮدن ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن جذب و اﺳﺘﺨﺪام
ﭘﺪﯾﺪه ﺗﻈﺎﻫﺮ یا Faking Good ﭼﻨﺪی است ﮐﻪ ﻣﯿﺎن ﻣﺘﻘﺎﺿﯿﺎن اﺳﺘﺨﺪام رواج دارد؛ مسالهای ﮐﻪ در اﺻﻄﻼح ﻋﺎﻣﻪ از آن ﺑﺎ ﻋﻨﻮان ﻓﺮﻫﻨﮓ زرﻧﮓ ﺑﺎزی ﯾﺎد ﻣﯽﺷﻮد. ﭘﺪﯾﺪه ﺗﻈﺎﻫﺮ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﯽﺷﻮد ﺷﻤﺎ اﻓﺮاد را به شکلی ﺑﺒﯿﻨﯿﺪ ﮐﻪ ﺧﻮدﺷﺎن ﻣﯽﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﺒﯿﻨﯿﺪ ﻧﻪ آنﻃﻮر ﮐﻪ واﻗﻌﺎ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻫﺮ ﯾﮏ از ﻣﺘﻘﺎﺿﯿﺎن دﻻﯾﻞ ﺧﺎص ﺧﻮد را ﺑﺮای ارﺗﮑﺎب ﺑﻪ اﯾﻦ ﻋﻤﻞ دارﻧﺪ؛ اﻣﺎ راﯾﺞﺗﺮﯾﻦ ﻋﻠﺖ آن ﻧﯿﺎز ﺑﻪ اﻣﻨﯿﺖ ﺷﻐﻠﯽ و درآﻣﺪ اﺳﺖ. ﻓﺮد ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﻧﯿﺎزی ﮐﻪ ﺑﻪ آن ﺷﻐﻞ دارد ﺳﻌﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ ﺧﻮد را همانطور ﮐﻪ ﮐﺎرﻓﺮﻣﺎﯾﺎن اﻧﺘﻈﺎر دارﻧﺪ ﻧﺸﺎن دﻫﺪ و در اﯾﻦ راستا ﺑﻪﻃﻮر ﻧﺎﺷﯿﺎﻧﻪ دﺳﺖ ﺑﻪ ﻓﺮﯾﺐ ﻣﺪﯾﺮان ﻣﯽزﻧﺪ ﺗﺎ از ﻣﺎﻧﻊ آزﻣﻮنﻫﺎ ﻋﺒﻮر کند.
ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﺣﺘﯽ اﮔﺮ ﺷﻐﻞ ﻫﻢ ﺑﺮاﯾﺸﺎن ﺣﯿﺎﺗﯽ هم ﻧﺒﺎﺷﺪ، ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﻧﯿﺎز رواﻧﯽ ﺑﻪ ﺗﺎﯾﯿﺪ ﺷﺪن و ﺧﻮب ﺑﻪ ﻧﻈﺮ رﺳﯿﺪن در ﭼﺸﻢ دﯾﮕﺮان ﭘﺎﺳﺦﻫﺎی ﻣﻄﻠﻮب را اﻧﺘﺨﺎب ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﻣﻮرد ﻗﻀﺎوت ﻣﻨﻔﯽ دﯾﮕﺮان ﻗﺮار ﻧﮕﯿﺮﻧﺪ. روانشناسان ﺳﺎزﻣﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﺧﻮﺑﯽ ﻣﯽداﻧﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮای ﮐﻨﺎر زدن اﯾﻦ ﻣﺎﻧﻊ ﺑﺎﯾﺪ ﻧﻤﺮات آزﻣﻮن را در ﺑﺎﻓﺖ زﻧﺪﮔﯽ ﺷﺨﺺ فرد بررسی کنند و اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﺴﺘﻠﺰم درک و آﮔﺎﻫﯽ از ﻋﻠﯿﺖ چندمتغیری اعمال اﺳﺖ. ﯾﮑﯽ از اﯾﻦ روشﻫﺎی ﺳﺎﺧﺘﺎری ﮐﻪ آزﻣﻮنﮔﯿﺮﻧﺪه در آزﻣﻮنﻫﺎی رواﻧﯽ ﺑﻪ ﮐﺎر ﻣﯽﺑﺮد ﻃﺮاﺣﯽ ﺳﻮاﻻﺗﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ ادﻋﺎﻫﺎی ﻣﺘﻘﺎﺿﯽ را در ﻫﻤﺎن آزﻣﻮن ﺑﻪ ﺷﮑﻞ ﻧﺎﺧﻮدآﮔﺎه ﺑﻪ ﭼﺎﻟﺶ ﻣﯽﮐﺸﺪ. اﻣﺎ ﯾﮏ ﻣﺘﻘﺎﺿﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﺑﺎﻫﻮش، ﺑﺎ lQ ﺑﺎﻻ و ﺑﺎ دﻗﺖ ﺑﺴﯿﺎر زﯾﺎد ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ از اﯾﻦ ﺳﺪ ﻋﺒﻮر ﮐﻨﺪ در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺗﻮﺻﯿﻪ ﻣﯽﺷﻮد در ﮐﻨﺎر ﯾﮏ آزﻣﻮن رواﻧﯽ ﻋﯿﻨﯽ ﻣﺎﻧﻨﺪ ۵ ﻋﺎﻣﻠﯽ ﻧﺌﻮ از ﯾﮏ ﺗﺴﺖ ﻓﺮاﻓﮑﻦ ﻣﺎﻧﻨﺪ TAT ﻧﯿﺰ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﻮد ﺗﺎ ﻣﺘﻘﺎﺿﯽ ﺑﺎ ﻫﺮ ﺳﻄﺢ ﻫﻮﺷﯽ ﻧﺘﻮاﻧﺪ ﭘﺎﺳﺦﻫﺎی ﺟﻬﺘﻤﻨﺪاﻧﻪ ﺑﺪﻫﺪ. آزمونهای فرافکن با ضمیر ناخودآگاه آزمودنی ارتباط برقرار میکنند و بدین ترتیب از کنترل فرد خارج هستند. ﻓﺮد نمیداند ﻫﺪف دﻗﯿﻖ آزﻣﻮن ﭼﯿﺴﺖ در ﻧﺘﯿﺠﻪ زواﯾﺎی ﭘﻨﻬﺎن ﺧﻮد را آﺷﮑﺎر ﻣﯽﺳﺎزد.
ﭼﺎﻟﺶ ﺳﻮم؛ روش ﺻﺤﯿﺢ اﺟﺮای آزﻣﻮن ﻫﺎی رواﻧﯽ در اﺳﺘﺨﺪام
پرسش اصلی این است که ﭼﺮا ﺑﻪ روانﺷﻨﺎﺳﺎن در اﺗﺎق ﻣﺼﺎﺣﺒﻪ ﻧﯿﺎز دارﯾﻢ؟ ﻣﺪﯾﺮان ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﺮ روی ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪیﻫﺎی اﺟﺮاﯾﯽ ﺗﻤﺮﮐﺰ دارﻧﺪ. KSAOs ﯾﻌﻨﯽ ﺗﺮﮐﯿﺐ داﻧﺶ، ﻣﻬﺎرت، ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ و ﺳﺎﯾﺮ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎی ﻓﻨﯽ آن ﭼﯿﺰی اﺴﺖ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻣﺪﯾﺮ در ﻧﻬﺎﯾﺖ از ﭘﺮوﺳﻪ ﺟﺬب ﻧﯿﺮو ﻣﯽﺧﻮاﻫﺪ. اﻣﺎ روانشناس ﺑﻪ اﯾﻦ اﻣﺮ اﮐﺘﻔﺎ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ؛ او ﻓﺮدی ﻣﺘﺨﺼﺺ اﺳﺖ ﮐﻪ آﻣﻮزش دﯾﺪه ﺗﺎ زﯾﺮﺳﺎﺧﺖﻫﺎی ﺷﺨﺼﯿﺘﯽ، ﭘﺎﯾﺪاری رﻓﺘﺎری و ﺳﺎزﮔﺎری رواﻧﯽ ﮐﺎرﻣﻨﺪان را ﺑﺎ ﻓﺮﻫﻨﮓ و ﻧﯿﺎزﻫﺎی ﺑﻠﻨﺪ ﻣﺪت ﺳﺎزﻣﺎن ﺗﻄﺎﺑﻖﺳﻨﺠﯽ ﮐﻨﺪ. او ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯽﮐﻨﺪ آﯾﺎ ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪی ﯾﮏ ﮐﺎرﻣﻨﺪ ﺑﺮآﻣﺪه از ﯾﮏ ﭼﺎرﭼﻮب و ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻣﺤﮑﻢ اﺳﺖ ﯾﺎ ﺻﺮﻓﺎ ﯾﮏ ﻣﻬﺎرت اﮐﺘﺴﺎﺑﯽ اﺳﺖ ﮐﻪ در اوﻟﯿﻦ ﺑﺮﺧﻮرد ﺑﺎ اﺳﺘﺮس ﯾﺎ ﻓﺸﺎر ﮐﺎری ﻓﺮوﻣﯽرﯾﺰد. ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ، ﻣﺪﯾﺮان ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻓﻘﻂ ﻣﯽﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺮرﺳﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﯾﮏ ﻓﺮد ﺗﺎ ﭼﻪ اﻧﺪازه ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﯾﮏ ﭘﺮوژه ﮐﺎری را ﺑﻪ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ. درﺣﺎﻟﯽﮐﻪ ﯾﮏ روانشناس ﺳﺎزﻣﺎﻧﯽ ﻗﺎدر اﺳﺖ ﺗﺨﻤﯿﻦ ﺑﺰﻧﺪ اﯾﻦ ﻓﺮد در ۵ ﺳﺎل آﯾﻨﺪه ﺑﺎ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺷﺮاﯾﻂ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﺑﻪ ﭼﻪ ﻓﺮدی ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ؟
ﻣﻬﺎرت ﯾﮏ روانشناس در اﻣﺮ آزﻣﻮن ﺳﺎزی ﺗﺎ ﺣﺪ ﻣﻤﮑﻦ از ﻓﺮﯾﺐ و ﭘﺪﯾﺪه ﺗﻈﺎﻫﺮ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﺘﻘﺎﺿﯿﺎن ﺑﺎﻫﻮش ﺟﻠﻮﮔﯿﺮی ﻣﯽﮐﻨﺪ. ﻣﺪﯾﺮان ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻧﺴﺎﻧﯽ ﻓﺮض را ﺑﺮ اﯾﻦ ﻣﯽﮔﺬارﻧﺪ ﮐﻪ ﻫﺮ ﭘﺎﺳﺨﯽ ﮐﻪ اﻓﺮاد ﺑﻪ ﺳﻮاﻻت ﯾﮏ آزﻣﻮن ﻣﯽ دﻫﻨﺪ واﻗﻌﯿﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ و زﻣﺎن زﯾﺎدی ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان ﮐﺎر آزﻣﺎﯾﺸﯽ ﺻﺮف ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺪاﻧﻨﺪ ﻧﯿﺮو ﺗﺎ ﭼﻪ ﺣﺪ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻄﻠﻮب ﻋﻤﻞ ﮐﻨﺪ؛ اﻣﺎ روانشناس ﺑﻪ ﺗﻮزﯾﻊ ﻧﻤﺮات در اﺑﻌﺎد ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﻮﺟﻪ دارد و در اﯾﻦ زﻣﯿﻨﻪ زﻣﺎن ﮐﻤﺘﺮی ﺻﺮف ﻣﯽﮐﻨﺪ.
بسته به روش استفاده یک سازمان از آزمونهای روانی و میزان جدیتی که در انتخاب آنها بهکار میبرد بهکارگیری آزمونها میتواند یک خطمشی زیرکانه یا یک ژست مدیریتی باشد؛ چراکه فرآیند جذب و استخدام ستون فقرات کل یک سازمان است نه صرفا یک فرآیند اداری.
* دانشآموخته روانشناسی


