تنشی برای زنجیرههای تامین
نشانههای فاجعه
مورگان استنلی پیشبینی میکند که پیامدهای النینو مناطق، کالاها و انواع مختلف داراییها را تحت تاثیر قرار خواهد داد؛ از «شکر و کاکائو گرفته تا مس و اعتبارات مالی». در مرکز همه این تحولات، بازارهای انرژی قرار دارند که فشار بیشتری را متحمل خواهند شد. اختلال در بازار نفت و گاز همچنان در پی تهاجم آمریکا به ایران ادامه دارد. به گفته صندوق بینالمللی پول، بسته شدن تنگه هرمز در یک لحظه یکپنجم عرضه جهانی را از دسترس خارج کرد. قیمتها در نتیجه افزایش تولید خارج از منطقه خلیج فارس، کاهش ذخایر انبارشده و افت تقاضا تثبیت شدهاند، اما همچنان حدود ۳۰درصد بیشتر از یک سال قبل هستند. افزون بر این، ظرفیت مازاد در نظام عرضه کاهش یافته و ذخایر کمتری برای خنثی کردن شوکهای بعدی وجود دارد. هرگونه اختلال ناشی از شرایط جوی که در نتیجه النینو رخ دهد، میتواند به افزایش بیشتر قیمتها منجر شود.
پیامد این وضعیت در سراسر تجارت جهانی گسترش خواهد یافت. تورم ناشی از جنگ، قیمت کودهای شیمیایی را نیز افزایش داده است. این مساله طیف گستردهای از محصولات غذایی را تحت تاثیر قرار میدهد. خشکسالی در آسیا و استرالیا نیز میتواند عملکرد تولید برنج، ذرت و گندم را بیش از پیش کاهش دهد. قیمت بسیاری از اقلام اصلی غذایی، از گوشت گاو و شیر گرفته تا پیاز، همین حالا نیز تحت فشار شدیدی قرار دارد. پیشبینی میشود قیمت گوجهفرنگی، سیبزمینی و هویج در پی تاثیر النینو بر شرایط کشاورزی برزیل دو برابر شود. گرمای شدید در اروپا همین حالا تولید پنیر پارمزان و دیگر محصولات را مختل کرده است. البته تغییر شرایط میتواند در برخی موارد پیامدهای مثبتی نیز داشته باشد. برای مثال، یک سال پربارش در آمریکای جنوبی میتواند تولید سویا را افزایش دهد؛ اما در مجموع، پیامدهای منفی نگرانکنندهتر هستند.
سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد پیشبینی میکند که نظامهای شکننده جهانی تولید و عرضه نوشیدنیها، از جمله قهوه، چای و کاکائو، با فشار بیشتری مواجه شوند. شمار خریداران جهانی در حال افزایش است؛ درحالیکه تعداد تولیدکنندگان در حال کاهش و تمرکز آنها در کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط، در مناطقی است که احتمال دارد با فشار آبی ناشی از النینو، از سیلابهای شدید گرفته تا خشکسالی، مواجه شوند. بسیاری از این کشاورزان، مالکان مزارع کوچک هستند و به اندازه واسطهها و واحدهای فرآوری از افزایش قیمتها سود نمیبرند. آنها اغلب در زمره افرادی قرار میگیرند که از پوشش کافی بیمه برخوردار نیستند و ممکن است یک توفان شدید در یک فاجعه گرفتارشان کند. این مشکلات در بخشهای ابتدایی زنجیره تولید سرانجام به مصرفکنندگان در سراسر جهان منتقل میشوند. آمریکاییها همین حالا نیز از قیمتهای فروشگاههای مواد غذایی شوکه میشوند و بعید است این وضعیت در سال جاری بهبود پیدا کند.
النینوها احتمالا کشتیرانی جهانی را مختل میکند. این پدیده معمولا باعث افزایش شمار توفانهای حارهای در اقیانوس آرام و کاهش شمار توفانهای حارهای در اقیانوس اطلس میشود. در نتیجه، کشتیهایی که از آسیا به سمت قاره آمریکا حرکت میکنند، احتمالا در این مسیر پرتردد ناچار خواهند بود برای دور زدن توفانهای بیشتری مسیر خود را تغییر دهند. افزون بر این، ممکن است در طول مسیر به کمک بیشتری نیاز داشته باشند. بادهای بسامان که از شرق به غرب میوزند ممکن است ضعیف شوند. در این صورت، کشتیها برای طی کردن مسیر خود ناچار به مصرف سوخت بیشتری خواهند بود و هزینه هر سفر افزایش خواهد یافت. افزون بر این، کشتیهایی که بخواهند در جهت دیگری مسیر خود را تغییر دهند، ممکن است به دلیل ادامه بسته بودن تنگه هرمز نتوانند از آن مسیر عبور کنند. کانال سوئز هم در برابر سیلاب ساحلی و افزایش سطح آب دریا آسیبپذیر است.
پرهیز از وحشتزدگی
پیامدهای النینو تنها به بنادر و کشتیرانی محدود نخواهد شد و زیرساختهای دیگر را نیز تحت فشار قرار میدهد. در پی رونق هوش مصنوعی، تقاضا برای انرژی و برق بهشدت در حال افزایش است. زنجیره تامین فناوریهای نوظهور نیز از چند جهت تحت فشار قرار میگیرد. مراکز دادهای که برای پاسخگویی به این تقاضا مورد نیازند، برای خنکسازی به مقادیر بسیار زیادی آب نیاز دارند. موجهای گرمایی که بر اثر تغییرات اقلیمی تشدید شدهاند و شدت بیشتری پیدا میکنند، میتوانند همزمان منابع آب و اتصال به شبکه برق را تحت فشار قرار دهند. برای راهاندازی مولدهای برق پشتیبان نیز به سوختهای فسیلی گرانقیمت نیاز خواهد بود. تولید تراشههای سیلیکونی نیز به آب فراوان نیاز دارد و ممکن است با اختلال مواجه شود؛ اختلالی که پیامدهای زنجیرهای آن در سراسر اقتصاد گسترش خواهد یافت.
صنعت حیاتی تولید نیمهرسانا در تایوان، با وجود سرمایهگذاری برای ارتقای زیرساختها، از جمله احداث تاسیسات نمکزدایی و بازیافت آب، همچنان در برابر کمبود آب آسیبپذیر است. در بخشهای بالادستی زنجیره تامین نیز استخراج عناصر کمیاب و دیگر فلزات مورد نیاز برای ساخت این تراشهها ممکن است بر اثر سیلابهای ناگهانی مختل شود. بسیاری از عملیات معدنی به نیروی برقآبی متکی هستند؛ برای مثال، استخراج مس در شیلی. نیروگاهها و سدهای برقآبی ممکن است در اثر بارندگیهای شدید یا شرایط مشابه خشکسالی ناچار به کاهش تولید یا حتی توقف موقت فعالیت شوند. هرگونه توقف فعالیت میتواند کمبودهایی زنجیرهوار در سراسر زنجیرههای تامین کالاها و خدمات ایجاد کند.
چند نکته مهم برای تابآوری
متنوع کردن ترکیب منابع انرژی: لازم است دیگر منابعی در سبد انرژی کشورها گنجانده شود که نسبت به شوکهای قیمت نفت حساسیت کمتری دارند. مساله، امنیت عرضه است. خطرات توأمان ناشی از شرایط جوی شدید و تنشهای ژئوپلیتیک در آینده قابل پیشبینی همچنان به اختلال در عرضهها ادامه خواهند داد.
ایجاد ظرفیت احتیاطی برای محصولات و خدمات کلیدی: برای ایجاد ظرفیت احتیاطی، ذخیره اجزا و نهادههای ضروری لازم است. دوران تولید درستبهموقع، از زمان همهگیری کووید-۱۹ به پایان رسیده و قرار نیست بازگردد.
استفاده از نوآوری و ابزارهای جدید در مقیاس گستردهتر: این امر برای افزایش توان مقابله با این تهدیدها ضروری است. از هوش مصنوعی برای شناخت بهتر خطرهای خود بهره بگیرید؛ اما همزمان بدانید این فناوری در کدام بخشها سازمان شما را آسیبپذیرتر میکند و توان سازمان را برای واکنش در برابر حمله سایبری، قطعی برق یا اختلال در زنجیره تامین فناوری کاهش میدهد.
* همکار ارشد فوربس
