اوپک در تنگنا

از نمایی بالا، اوپک سازه‌ای عجیب است. اعضای آن، به رهبری عربستان سعودی، تولید نفت خود را تحت یک نظام سهمیه‌بندی محدود می‌کنند تا قیمت‌ها را به بالا هُل دهند و با این کار سهم خود را به رقبای غیراوپکی که هزینه تولید نفت‌شان بالاتر است، واگذار می‌کنند. مفروض ضمنی این کار آن است که منفعت قیمتی بر هزینه فروش بشکه‌های کمتر می‌چربد. اما تولیدکنندگان غیراوپک هم از قیمت‌های بالاتر بهره می‌برند و هم آزادی دارند تا هرچقدر خواستند پمپاژ کنند، بنابراین تا زمانی که این سازمان سرپاست، همواره بیرون بودن بهتر از داخل بودن است.

پس چرا امارات که نزدیک به ۶۰ سال عضو بوده، تصمیم گرفته که اکنون زمان اقدام است؟ سیاست احتمالا بی‌تاثیر نیست: امارات و عربستان سعودی برای جذب سرمایه‌گذاری بین‌المللی با یکدیگر رقابت می‌کنند و برای هر عضوی که در فکر جدایی است، خروج از اوپک در شرایطی که تولید جهانی به‌شدت تحت‌تاثیر جنگ آمریکا علیه ایران کاهش یافته، راه بدی برای به حداقل رساندن تاثیرات نیست.

اما خروج امارات بازتاب‌دهنده دو روند بلندمدت‌تر است. سهم بازار اوپک در طول زمان کاهش یافته، بنابراین منفعت کاهش تولید خودش نیز کمرنگ شده است و گذار انرژی همچنان رو به جلو حرکت می‌کند، هرچند با سرعتی کمتر از حد امید. از آنجا که امارات معتقد است بشکه‌هایی که اکنون تولید نشوند ممکن است هرگز فرصت تولید نیابند، انگیزه بیشتری برای بیرون کشیدن آنها از زمین وجود دارد.

چنین ملاحظاتی برای همه اعضای کارتل مصداق دارد و همان‌طور که تحلیلگران حوزه انرژی اشاره می‌کنند، شرایط را برای یک «دوراهی زندانی» {در نظریه بازی‌ها} فراهم می‌کند: اگر کسی باور داشته باشد که دیگران جدا خواهند شد، بهتر است زودتر از آنها دست به کار شود. با این حال، سایر اعضا به جز عربستان سعودی، منفعت کمتری از کنار گذاشتن محدودیت‌هایشان می‌برند، زیرا حتی اگر آزاد باشند تا دلشان بخواهد پمپاژ کنند، توانایی‌شان برای افزایش تولید محدود است. هزینه تولید نفت ونزوئلا بالاست، بنابراین این کشور می‌خواهد از هر اقدامی که قدرت اوپک را بیش از پیش فرسایش دهد، پرهیز کند.

پرسش واقعی برای اوپک و جهان این است که ریاض چگونه ممکن است به خروج امارات واکنش نشان دهد. برای حفظ انسجام سازمان، عربستان احتمالا ناچار خواهد بود با کاهش تولید خود، برای افزایش تولید شریک سابقش فضا باز کند. تلاش برای واداشتن همه به پذیرش سهم خود از این درد، ممکن است به جدایی‌های بیشتر دامن بزند.

اگر محمد بن‌سلمان، ولیعهد عربستان، صرفا بر کسب بیشترین ارزش از منابع عظیم نفتی کشورش متمرکز بود، منطقی می‌بود که همچنان بخش عمده بار کاهش‌های اوپک را به دوش بکشد. اما سایر تولیدکنندگان، از جمله امارات، باید به خاطر داشته باشند که عربستان سعودی از منابع نفتی بی‌نظیری با احتمالا پایین‌ترین هزینه تولید در جهان برخوردار است. در یک جنگ قیمتی تمام‌عیار، بدون هیچ اوپکی، این پادشاهی دردی بسیار بیشتر از آنچه متحمل شود، وارد خواهد کرد.

* هیات‌تحریریه