بازیگران برتر تولید ثروت از تولید علم
بنیاد ملی علوم آمریکا
بررسی‌‌‌های به عمل آمده در زمینه داده‌‌‌های اقتصاد جهان نشان می‌دهد که ظرفیت نوآوری یک‌کشور نه‌‌فقط با توسعه نیروی کار مجهز برای انجام فعالیت‌های فناورانه پیشرفته، بلکه با سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه نیز ارتباط دارد و از آن تاثیر می‌‌‌پذیرد. آمارها بیانگر این است که هزینههای جهانی تحقیق و توسعه از ۷۲۶میلیارد دلار در سال ۲۰۰۰ به ۴/ ۲تریلیون دلار در سال ۲۰۱۹ افزایش یافته است.
ایالات‌متحده بیش از هر کشور دیگری در سال ۲۰۱۹ در زمینه تحقیق و توسعه هزینه کرد؛ اما سهم آن از کل مخارج جهان در این زمینه کاهش یافته است که علت این امر به رشد قابل‌توجه تحقیق و توسعه در چند کشور با درآمد سرانه متوسط بازمی‌گردد. بیشترین رشد این حوزه به بخش تجاری مربوط می‌شود. از این‌رو با توجه به جایگاه دولت آمریکا در تجارت جهانی، ایالات‌متحده دومین سرمایه‌گذار بزرگ تحقیق و توسعه حوزه تجارت است، اما نسبت آن از کل تحقیق و توسعه کاهش یافته است.
در سال ۲۰۱۹، ایالات‌متحده با ۶۵۶میلیارد دلار (۲۷درصد) و چین با ۵۲۶میلیارد دلار (۲۲درصد) حدود نیمی از مخارج تحقیق و توسعه جهانی را به خود اختصاص دادند. در این میان ژاپن (با ۷درصد)، آلمان (با ۶درصد) و کرهجنوبی (با ۴درصد) نیز عملکرد قابل‌توجهی داشتند. سایر کشورهای دارای عملکرد چشمگیر در بخش تحقیق و توسعه -به‌عنوان مثال، فرانسه، هند و بریتانیا- هریک حدود ۲ تا ۳درصد از سهم این بخش را در کل جهان به خود اختصاص می‌دهند. پیرامون این بحث باید به این نکته نیز اشاره کرد که مناطق دیگر هم در تحقیق و توسعه مشارکت دارند؛ اما سهم آنها در برابر کشورهای نامبرده ناچیز است.
یک روند قابل‌توجه در دهه گذشته، رشد هزینههای تحقیق و توسعه در مناطق شرق، جنوب‌شرقی و جنوب آسیا در مقایسه با سایر مناطق اصلی انجام تحقیق و توسعه بوده است. ایالات‌متحده در سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۹، ۲۳درصد در رشد عملکرد جهانی تحقیق و توسعه مشارکت داشته است، در حالی که کشورهای مناطق شرق، جنوب‌شرقی و جنوب آسیا، از جمله چین، ژاپن، مالزی، سنگاپور، کرهجنوبی، تایوان و هند ۴۶درصد سهم داشته‌اند. ذکر این نکته هم ضروری است که چین به‌تنهایی ۲۹درصد در رشد تحقیق و توسعه جهانی نقش داشته است.
در این میان باید گفت، افزایش سالانه تحقیق و توسعه چین که از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۹ به طور متوسط سالانه ۶/ ۱۰درصد بوده است، همچنان از ایالات‌متحده با میانگین سالانه ۴/ ۵درصد از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۹ بیشتر است. بنابراین سهم تحقیق و توسعه ایالات‌متحده از ۲۹درصد در سال ۲۰۱۰ به ۲۷درصد در سال ۲۰۱۹ تنزل یافت. در مقابل رشد تحقیق و توسعه در چین در روند صعودی قرار گرفت و سبب شد سهم تحقیق و توسعه این منطقه از ۱۵درصد به ۲۲درصد افزایش یابد. شواهد گویای آن است که با پیشرفت تکنولوژی و افزایش رقابت میان کشورها، اقتصادهای کوچک‌تر، از جمله فلسطین اشغالی، کرهجنوبی و تایوان، میزان تحقیق و توسعه بیشتری را در سال‌های اخیر به نام خود ثبت کردهاند. البته در این میان نباید از تاثیر تولید ناخالص داخلی بر روند توسعه و تحقیق غافل شد.
میزان تحقیق و توسعه ایالات‌متحده از ۵/ ۲درصد تا کمی کمتر از ۰/ ۳درصد برای نزدیک به دودهه در نوسان بوده است. با این حال آخرین برآوردها در سال ۲۰۱۹ نشان می‌دهد که کل هزینههای تحقیق و توسعه ایالات‌متحده از ۰/ ۳درصد فراتر رفت و از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۹، کرهجنوبی و چین به ترتیب از ۱/ ۲درصد به ۶/ ۴درصد و از ۹/ ۰درصد به ۲/ ۲درصد بیشترین رشد را در زمینه تحقیق و توسعه داشته‌اند. از سوی دیگر سهم تحقیق و توسعه در آلمان از ۴/ ۲درصد به ۲/ ۳درصد افزایش یافته است. کشورها از نظر میزان هزینههای تحقیق و توسعه برای تحقیقات پایه، تحقیقات کاربردی و توسعه تجربی متفاوت هستند.
به‌عنوان مثال، ایالات‌متحده نسبت به چین، سهم بیشتری از بودجه تحقیق و توسعه را صرف تحقیقات پایه می‌کند. چین نیز نسبت به ایالات‌متحده، سهم بیشتری از بودجه تحقیق و توسعه را صرف توسعه تجربی می‌کند. در سال ۲۰۱۸، چین ۸۳درصد از هزینههای تحقیق و توسعه خود را صرف توسعه تجربی کرد، در حالی که این رقم در ایالات‌متحده ۶۴درصد بود. سهم صرف‌شده برای توسعه تجربی متفاوت بود؛ اما باید گفت که ایالات‌متحده (۶/ ۳۸۸میلیارد دلار) و چین (۹/ ۳۸۷میلیارد دلار) مقادیر مشابهی را خرج کردند. به‌طور کلی، ۱/ ۱۰۱میلیارد دلار (۱۷درصد) از مخارج تحقیق و توسعه سالانه آمریکا صرف تحقیقات پایه شده است. چین نیز ۲۶میلیارد دلار (۶درصد) از هزینههای تحقیق و توسعه سالانه را صرف تحقیقات پایه کرده است.
کشورهای دیگر مانند فرانسه، نسبت بیشتری از بودجه تحقیق و توسعه را صرف تحقیقات پایه کردهاند. اما باید به این موضوع اشاره کرد که هیچ‌یک از کشورها بیش از چین یا ایالات‌متحده در مقادیر مطلق هزینه نمی‌کنند. این امر به آن معناست که نسبت تحقیق و توسعه فناورانه به تولید ناخالص داخلی این دو منطقه از کشورهایی که در صدر جدول قرار دارند پایین‌تر است؛ اما باید به این نکته نیز توجه کرد که حجم مخارجی که این کشورها صرف تحقیق و توسعه می‌کنند از کشوری مانند کرهجنوبی بسیار بیشتر است.
در میان کشورهای برتر در حوزه تحقیق و توسعه، کسب‌وکارها به‌عنوان تامین‌کننده اصلی بودجه تحقیق و توسعه ایفای نقش می‌کنند. داده‌ها بیانگر این است که این سهم در کل جهان در سال ۲۰۱۸ حدود ۶۰درصد به ثبت رسیده است. از سوی دیگر در هریک از کشورهای پیشرو آسیایی -ژاپن، چین و کرهجنوبی- سهم کسب‌وکارها از تامین مالی تحقیق و توسعه به بیش از ۷۵درصد رسیده است. کسب‌وکارها در آلمان و آمریکا نیز بیش از ۶۰درصد بودجه تحقیق و توسعه را تامین کردهاند.
