چرا فساد در ایران پابرجاست؟
«ظرفیت مداخله»، «فدرالیسم»، «نابرابری»، «تجارت» و «محدودیتهای سیاسی»؛ اینها مهمترین عوامل بروز فساد در بسیاری از اقتصادهای ناکارآمد دنیا به شمار میروند. از میان این پنج متغیر «ظرفیت مداخله» بیشترین تاثیر را بر بروز فساد دارد (منظور از ظرفیت مداخله، توانایی دولت برای تنظیم وضعیت اقتصادی و مداخله در قالب قانونگذاری است). پدیده فساد بیش از همه در میان کشورهای فقیر و در حال توسعه رواج دارد و مانعی عمده بر سر راه توسعه در این کشورهاست. ایران کشوری در حال توسعه است و به دلیل مشخصاتی که برای کشورهای مستعد فساد برشمرده شده، در زمره محیطهای مناسب برای بروز فساد است.
طبق بررسیهای صورتگرفته، در بیشتر کشورهای در حال توسعه، ناکارآیی و فساد دستگاه دولتی بیش از ۲۰درصد بودجه عمومی را به هدر میدهد. حتی صورتهای بسیار خرد فساد که تصور میشود بهطور مستقیم بر متغیرهای کلان توسعه تاثیر نداشته باشند، سبب مهیا شدن زمینههای فساد بزرگ و منحرف شدن منابع مالی شده و در مسیر توسعه، اختلال ایجاد میکند. بانک جهانی چند سال پیش تحقیقی انجام داد و در آن از صاحبان صنایع درباره ۱۴عاملی که سبب ممانعت از توسعه کسبوکار در کشور آنها شدند پرسوجو کرد. از این افراد خواسته شد تا پنجعامل را به ترتیب تاثیرگذاری بر رشد اقتصادی مشخص کنند. براساس نتایج این تحقیق، در همه مناطق جهان بهاستثنای کشورهای تازه صنعتیشده جنوبشرق آسیا که توسعهیافتهترین کشورهای جهان به شمار میروند، نقش فساد در ممانعت از توسعه کسبوکار، مهمتر از نقش مالیاتهای دولتی ارزیابی شد. همه این شواهد نشان میدهد که لازم است با سنجش و بهخصوص مشخص کردن کانونهای عمده فساد، راههایی برای مبارزه با آن یافت. در پرونده امروز «باشگاه اقتصاددانان» از تحلیلگران و اقتصاددانان پرسیدهایم که چرا فساد در ایران به خط پایان نمیرسد و دلیل اینکه این پدیده هر روز بزرگتر میشود چیست؟ همچنین در این پرونده راههای مقابله با فساد در اقتصاد ایران مورد ارزیابی قرار گرفته است.