فرصت‌سوزی در جنگ اوکراین
دنیای‌اقتصاد : جنگ اوکراین فرصتی را در اختیار کشورها قرار داد تا کمبودهای اتحادیه اروپا را جبران کنند. اما آمارها نشان می‌دهد ایران نتوانسته است از این فرصت بهره چندانی ببرد؛ حال آنکه عربستان، تجارت خود با این اتحادیه را به ارقام قابل توجهی رسانده است. صادرات ایران اگرچه در هفت‌ماه امسال نسبت به مدت مشابه سال قبل رشد پیدا کرده، اما ارزش صادرات بسیار ناچیز است.
واکاوی تجارت ایران با اتحادیه اروپا در مقایسه با کشورهای درحال توسعه‌ای همچون ترکیه و عربستان در هفت‌ماهه نخست سال۲۰۲۲ نشان می‌دهد، ایران نتوانسته از فرصت‌های خود در جریان بحران اوکراین به‌خوبی استفاده کند. البته دراین مدت تجارت ایران با اتحادیه اروپا نسبت به مدت مشابه سال‌میلادی گذشته، اگرچه رشد داشته اما این رشد بسیار اندک بوده است.
در مدت مورد بررسی صادرات ایران به اتحادیه اروپا ۳۴درصد و واردات از آن ۱۱درصد رشد داشته است. این درحالی که منطقه اتحادیه اروپا یکی از بازارهای جذاب جهان برای تجارت است. این منطقه از ۲۷اقتصاد تشکیل شده است. براساس مطالعه معاونت بررسی‌های اقتصادی اتاق تهران، ارزش واردات کالایی این منطقه اقتصادی طی هفت‌ماهه نخست سال۲۰۲۲ حدود ۲هزار و ۳۴۱میلیارد یورو بوده که نسبت به مدت مشابه سال‌قبل حدود ۲۳درصد افزایش داشته است. در همین مدت صادرات این اتحادیه نیز حدود ۲هزار و ۴۰۸میلیارد یورو اعلام‌شده که با رشد ۲۴درصدی نسبت به مدت مشابه سال۲۰۲۱ همراه بوده است.
به‌دنبال بروز بحران ناشی از جنگ روسیه و اوکراین و افزایش بهای کالاهای اساسی به‌ویژه نفت و گاز طبیعی، اختلالاتی در زنجیره تامین جهانی از جمله درمنطقه اروپا از حیث تامین انرژی اتفاق افتاد. واردات گروه کالایی سوختهای معدنی و روان‌کننده‌های اتحادیه اروپا از خارج از این منطقه طی هفت‌ماهه ۲۰۲۲ حدود ۴۵۷میلیارد یورو بوده که نسبت به دوره مشابه سال‌قبل، ۲۰۵ برابر شده که البته بخشی از این ناشی از افزایش قابل‌توجه بهای اقلام انرژی است. برخی اقتصادهای درحال‌توسعه از این فرصت برای تقویت تجارت میان کشورهای خود با اتحادیه اروپا به‌خصوص در راستای افزایش صادرات کالایی استفاده کردند که اقتصادهای عربستان و ترکیه نیز از جمله این کشورها محسوب می‌شوند. متاسفانه عملکرد اقتصاد ایران در تجارت با اتحادیه اروپا به‌ویژه درحوزه صادرات کالایی، قابل‌توجه و معنادار نیست.
تجارت اروپا با جهان
براساس داده‌های موجود، طی هفت‌ماهه نخست سال۲۰۲۲ میانگین واردات و صادرات ماهانه اتحادیه اروپا به ترتیب با افزایش ۲۳ و ۲۴درصدی نسبت به مدت مشابه سال‌قبل، همراه بود. این گزارش نشان می‌دهد، ۷۲درصد از واردات ۲هزار و ۳۴۱میلیارد یورویی اتحادیه اروپا در این مدت، از اقتصادهای خارج از این منطقه تامین شده است. ۴۳درصد از حدود ۷/ ۱هزار‌میلیارد یورو واردات این اتحادیه از خارج از آن، از منطقه آسیا و ۴۹درصد از این رقم هم از مبدا چین که رتبه نخست را در مبادی وارداتی اتحادیه داراست، صورت‌گرفته است. این گزارش می‌افزاید؛ اقتصادهای ترکیه و عربستان‌سعودی به ترتیب رتبه‌های هفتم و چهاردهم را در واردات کالایی اتحادیه اروپا از کشورهای جهان در مدت مورد بررسی دارا هستند.
تجارت کوچک ایران با اتحادیه اروپا
این گزارش، خلاصه وضعیت تجارت کالایی ایران، ترکیه و عربستان با اتحادیه اروپا نشان می‌دهد. صادرات کالایی ترکیه و عربستان به اتحادیه اروپا در هفت‌ماهه نخست ۲۰۲۲ به ترتیب ۹۰ برابر و ۳۵ برابر رقم صادرات ایران به این اتحادیه در همین مدت برآورد شده است. در این بازه زمانی صادرات عربستان به اتحادیه اروپا در مقایسه با مدت مشابه سال۲۰۲۱ رشد ۱۰۵درصدی داشته است. درضمن در این دوره تراز تجاری مثبت ۵/ ۲میلیارد یورویی ترکیه و ۳/ ۵میلیارد یورویی عربستان در مقابل تراز منفی ۷/ ۱میلیارد یورویی ایران در تجارت با اتحادیه اروپا اعلام‌شده است. واکاوی داده‌های موجود نشان می‌دهد؛ در هفت‌ماهه ۲۰۲۱ صادرات ترکیه به اتحادیه اروپا ۴۳میلیارد و ۵۷۹میلیون یورو و وارداتش ۴۴میلیارد و ۹۹۰میلیون یورو بوده است.
روندی که در هفت‌ماهه نخست سال‌جاری میلادی رشد داشته است. در هفت‌ماهه سال۲۰۲۲ صادرات ترکیه به اتحادیه اروپا ۵۷میلیارد و ۷۱۹میلیون یورو بوده و واردات از این اتحادیه ۵۵میلیارد و ۲۱۱میلیون یورو بوده است. بر اساس این داده‌ها صادرات ترکیه به اتحادیه اروپا ۳۳درصد و واردات از این اتحادیه ۲۳درصد رشد داشته است. در این مقطع زمانی مبادلات تجاری عربستان با اتحادیه اروپا نیز رشد داشته است. در هفت‌ماهه نخست سال۲۰۲۱ صادرات عربستان به اتحادیه اروپا ۱۰میلیارد و ۸۱۱میلیون یورو و واردات آن از این اتحادیه ۱۴میلیارد و ۷۰۲میلیون یورو گزارش شده است.
طبق داده‌های موجود واردات این کشور از اتحادیه اروپا در هفت‌ماهه نخست ۲۰۲۲ معادل ۱۶میلیارد و ۸۹۴میلیون یورو و صادرات آن معادل۲۲میلیارد و ۱۸۳میلیون یورو بوده است. براساس این داده‌ها صادرات عربستان به اتحادیه اروپا در هفت‌ماهه امسال نسبت به مدت مشابه سال‌گذشته ۱۰۵درصد و واردات از این اتحادیه ۱۵درصد رشد داشته است. در این مقطع اگرچه تجارت ایران با اتحادیه اروپا نیز رشد داشته اما چندان چشمگیر نیست. صادرات ایران در هفت‌ماهه نخست سال۲۰۲۱ معادل ۴۴۷میلیون یورو گزارش شده؛ این رقم در هفت‌ماهه سال‌جاری میلادی ۶۴۰میلیون یورو است. درمقابل واردات از این اتحادیه در این بازه زمانی ۲میلیاردو ۳۵۶میلیون یورو برآورد شده است. در هفت‌ماهه نخست سال‌میلادی گذشته واردات ایران از اتحادیه اروپا ۲میلیارد و ۱۱۵میلیون دلار اعلام‌شده است. بدین ترتیب در مدت مورد‌بررسی صادرات ایران به اتحادیه ۳۴درصد و واردات از آن ۱۱درصد رشد داشته است.
رشد صعودی تجارت عربستان با اتحادیه اروپا
روند ماهانه تجارت کالایی ایران، ترکیه و عربستان با اتحادیه اروپا نشان می‌دهد؛ صادرات ۸۶میلیون یورویی ایران به این اتحادیه در مقابل صادرات ۲/ ۸میلیارد یورویی ترکیه و ۷/ ۴میلیارد یورویی عربستان به اتحادیه اروپا درماه ژوئیه ۲۰۲۲ بسیار اندک است. همچنین داده‌های موجود نشان می‌دهد؛ استمرار روند افزایشی صادرات کالایی عربستان به اتحادیه اروپا و افت صادرات ایران و ترکیه در ماه ژوئیه ۲۰۲۲ نسبت به ماه ژوئن همین سال‌نشان‌دهنده شتابی به مراتب بیشتر در صادرات عربستان به این اتحادیه است. براساس این گزارش روند ماهانه صادرات نفتی عربستان به اتحادیه اروپا یعنی صادرات سوختهای معدنی و روان‌کننده‌ها به‌شدت رشد داشته که بخش قابل‌توجهی از این رشد ناشی از بحران اوکراین و عدم‌صادرات نفت و مشتقات آن از روسیه به اتحادیه اروپاست.
براساس داده‌های موجود درماه ژوئیه۲۰۲۲ درمقایسه با ماه مشابه سال‌قبل صادرات اقلام نفتی عربستان‌سعودی به اتحادیه اروپا به لحاظ ارزشی ۷/ ۲برابر شده است. در ضمن در هفت‌ماهه نخست سال۲۰۲۲ درمقایسه با مدت مشابه سال‌قبل ارزش صادرات نفتی عربستان به این اتحادیه ۳/ ۲برابر شده است. به‌این‌ترتیب در این بازه زمانی سهم اقلام نفتی از کل صادرات عربستان به اتحادیه اروپا ۸۰درصد است.
