محل اقامت سرمایه‌داران رفاقتی
دنیای‌اقتصاد-گروه اقتصاد بین‌الملل : کشورها با دولت‌های خودکامه، بهشت سرمایه‌گذاران رفاقتی هستند و کشورهایی نظیر روسیه، جمهوری چک و مالزی بیشترین میزان سرمایه‌داران رفاقتی را نسبت به تولید ناخالص داخلی خود دارند. ثروت سرمایه‌داران وابسته از ۳۱۵میلیارد دلار، به میزان یک‌درصد تولید ناخالص داخلی جهان، در ۲۵سال گذشته به ۳هزار میلیارد دلار رسیده یا تقریبا ۳درصد از تولید ناخالص داخلی جهانی رشد کرده است.
براساس تازه‌ترین گزارش از «شاخص سرمایه‌داری رفاقتی» که توسط نشریه اکونومیست محاسبه می‌شود، ثروت سرمایه‌داران وابسته از ۳۱۵میلیارد دلار یا یک‌درصد تولید ناخالص داخلی جهانی در ۲۵سال گذشته به ۳تریلیون دلار یا تقریبا ۳ درصد از تولید ناخالص داخلی جهانی افزایش یافته است. سهم کشورهای آمریکا، چین، هند و روسیه از این رشد فزاینده ۶۵درصد بوده است. به‌طور کلی ۴۰درصد از ثروت مربوط به سرمایه‌داری رفاقتی ریشه در کشورهایی با دولت خودکامه دارد و ۹درصد از تولید ناخالص داخلی این کشورها را تشکیل می‌دهد. در حدود ۳۱۱میلیاردر در سرتاسر جهان وجود دارند که تصور می‌شود عمده ثروت آنها از روابط فسادآلود با دولت‌ها نشأت می‌گیرد.
اکونومیست به کمک داده‌های مجله فوربس محاسبات خود را صورت داده است. این نشریه در طول چهار دهه گذشته به شکلی منظم اقدام به جمع‌آوری و انتشار فهرست سالانه ثروتمندان جهان کرده است. در ۱۹۹۸ تخمین زده شد که ۲۰۹میلیاردر با ثروتی برابر یک تریلیون دلار، معادل ۳ درصد تولید ناخالص داخلی جهانی وجود دارد. در گزارش جدید فوربس اما شمار ابرثروتمندان به ۲۶۴۰میلیاردر با ثروتی معادل ۱۲تریلیون دلار رسیده است که ۱۲درصد تولید ناخالص داخلی کشورها را تشکیل می‌دهند.
اکونومیست منبع ثروت فهرست‌شده هر میلیاردر را به بخش‌های رانت‌جو و غیر رانت‌جو طبقه‌بندی کرده است. رانت‌خواری در بخش‌های نزدیک به دولت از جمله بانکداری، ساخت‌وساز، املاک و منابع طبیعی رایج است و رانت‌خواران از این امکان برخوردارند که با تصاحب زمین، مجوزها و منابع، درآمد خود را افزایش دهند. دور از ذهن نیست که آنها ممکن است برای محدود کردن رقابت یا برای لابی کردن با دولت برای دور زدن قوانین، کارتل‌هایی را تشکیل دهند. این گروه‌ها عمدتا قوانین را زیرپا نمی‌گذارند، بلکه در تلاشند با دور زدن قوانین به اهداف خود دستیابند.
از منظر این نشریه، جای تعجبی ندارد روسیه بار دیگر، به‌عنوان الیگارش‌دوست‌ترین کشور در شاخص سرمایه‌داری رفاقتی اکونومیست شناخته شود. ثروت میلیاردرها از منابع وابسته به ۱۹درصد تولید ناخالص داخلی می‌رسد. البته پیامد درگیری‌ها در اوکراین روشن است؛ به‌طوری‌که ثروت رفقای روسی از ۴۵۶میلیارد دلار در ۲۰۲۱ به ۳۸۷میلیارد دلار در سال جاری کاهش یافته است. تنها حدود ۲۰درصد ثروت میلیاردرهای روسی مربوط به بخش‌های غیر وابسته است که می‌تواند به خوبی نشانگر وخامت اوضاع باشد.
در مارس سال گذشته، کشورهای عضو گروه هفت، اتحادیه اروپا و استرالیا کارگروهی ویژه با تمرکز بر نخبگان، دست نشانده‌ها و الیگارش‌های روسی راه‌اندازی کردند تا به منزوی ساختن و اعمال فشار بی‌سابقه بر افراد تحریم‌شده روسی بپردازد. در گزارش سالانه این کارگروه آمده است آنها موفق شده‌اند دارایی‌هایی به ارزش ۵۸میلیارد دلار را مسدود کنند.
با این وجود، الیگارش‌های روسی تنها قربانیان سیل ضرر ابرثروتمندان نبوده‌اند. بسیاری از ۷۳۵میلیاردر آمریکا از سقوط سهام فناوری در سال گذشته آسیب دیده‌اند. در حدود ۶۰درصد از ثروت میلیاردرهای فناوری جهان از صنعت فناوری سرچشمه می‌گیرد. «نزدک آمریکایی»، شاخصی مبتنی بر فناوری، حدود یک‌سوم از ارزش خود را بین نوامبر ۲۰۲۱ و دسامبر۲۰۲۲ از دست داد. گفته می‌شود غول‌های فناوری آمریکایی شاهد کاهش ۱۸درصدی از ارزش دارایی‌های خود بوده‌اند.
دارایی سرمایه‌داران وابسته تنها حدود ۲درصد از تولید ناخالص داخلی در آمریکا را تشکیل می‌دهد؛ درحالی‌که سهم ابرثروتمندان غیر وابسته ۱۵درصد است. ۲۰شرکت بزرگ فناوری آمریکا نیمی از کل فروش این صنعت را در ۲۰۱۷داشتند؛ به‌طوری‌که این صنعت را به متمرکزترین بخش آمریکا تبدیل کردند. شرکت‌های فناوری یکی از بزرگ‌ترین لابی‌گران در واشنگتن دی‌سی هستند و فناوری به‌عنوان یک صنعت انحصاری در شاخص اکونومیست طبقه‌بندی شده است. به این ترتیب سهم دارایی سرمایه‌داری رفاقتی در آمریکا به ۶درصد از تولید ناخالص داخلی افزایش می‌یابد.
در همین حین، میلیاردرهای چینی نیز هنوز به مبارزه با خصومت دولت خود ادامه می‌دهند. از زمانی که شی جین‌پینگ سرکوب سرمایه خصوصی را آغاز کرد، دارایی سرمایه‌داران وابسته به‌شدت کاهش یافته است و از اوج ۴/ ۴درصد تولید ناخالص داخلی در ۲۰۱۸ به ۵/ ۲درصد رسیده است. سرمایه‌گذاران چینی تنها در سایه رضایت دولت می‌توانند فعالیت کنند. در ۱۹۹۸ تنها هشت میلیاردر در چین، هنگ‌کنگ و ماکائو با ارزش کل ۵۰میلیارد دلار وجود داشت؛ اما اکنون ۵۶۲میلیاردر با ثروتی معادل ۲تریلیون دلار در این کشور فعالیت می‌کنند. براساس شاخص سرمایه‌داری رفاقتی اکونومیست، سرمایه‌داران وابسته در حدود ۲۵درصد نوسرمایه‌داران را تشکیل می‌دهند. داده‌هایی از مقاله‌ای که اخیرا توسط دانشگاه نیویورک منتشر شده است، نشان می‌دهد که ۹۱درصد از مقامات فاسد به‌دلیل درآمدهای غیرقانونی خود در یک‌درصد بالایی توزیع درآمدی قرار دارند.
از زمان به قدرت رسیدن شی جین‌پینگ در ۲۰۱۲، بیش از ۵/ ۱میلیون نفر در جریان مبارزه با فساد مجازات و ابرثروتمندان چینی با موازین نظارت سختگیرانه‌تری روبه‌رو شده‌اند. جک ما، یکی از بنیان‌گذاران غول فناوری علی‌بابا که در اواخر۲۰۲۰ پس از انتقاد از مقامات ناپدید شد، نزدیک به ۵۰میلیارد دلار ارزش داشت. حال پس از آنکه بازگشته است ارزش دارایی‌های او معادل نیمی از آنچه قبلا بوده است، برآورد می‌شود.
در مقابل به نظر می‌رسد نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، به رهبران سرمایه‌داری در هند نزدیک است و با آنان رفاقتی دیرینه دارد. در دهه گذشته، ثروت بخش‌های سرمایه‌داری وابسته در هند از ۵درصد به نزدیک ۸درصد تولید ناخالص داخلی این کشور افزایش یافته است. گوتام آدانی، مالک گروه بازرگانی آدانی برای مدت کوتاهی در سپتامبر گذشته جایگاه سومین فرد ثروتمند جهان را در اختیار داشت. در ژانویه گذشته شرکت او از سوی کارشناسان مالی آمریکایی به کلاهبرداری و دستکاری در بازار سهام متهم شد. اگرچه آدانی با تمامی قوا تمامی اتهامات را رد می‌کند، ثروت او از ۹۰میلیارد دلار به ۴۷میلیارد دلار کاهش یافته است. استانیسلاو آندرسکی، جامعه‌شناس لهستانی معتقد است اگر قشر سرمایه‌دار چنان خود را غنی کنند که کشوری را فقیر کنند، آغاز راه «دزدسالاری» خواهد بود. آندرسکی در اواخر دهه ۱۹۶۰ نسبت به ظهور چنین حکومت‌هایی هشدار داده بود. بیش از ۵۰سال طول کشیده است تا توجه کشورهای غربی به هشدارهای او جلب شود.
