تقویت تقاضا با افت کرونا

تعداد تراکنش‌‌های شاپرک

در این گزارش عملکرد شاپرک به لحاظ تعدادی و رشد اسمی و حقیقی بررسی شده است. در بهمن ماه سال جاری بالغ بر ۳۲۲۴میلیون تراکنش در شبکه پرداخت الکترونیک پردازش شده است که نسبت به دی‌ماه رشد ۱۶/ ۴درصدی داشته است. این عدد نشان‌دهنده افزایش تعداد تراکنش‌‌ها در ماه‌های آخرسال است که با توجه به افزایش خرید مردم در این ماه‌ها، امری طبیعی است. تعداد تراکنش‌‌های بهمن ماه سال جاری نسبت به سال گذشته رشد حدودا ۷۲/ ۹درصدی داشته است. یعنی تعداد تراکنش‌‌ها در بهمن‌ماه سال گذشته حدودا ۳۰۹۴میلیون بوده است. این رشد نشان می‌‌دهد که وضعیت خرید در سال جاری نسبت به سال‌‌ گذشته بهبود یافته است. یکی از عوامل این رشد می‌‌تواند مربوط به همه‌‌گیری بیماری کرونا و مساله واکسیناسیون باشد. ازآنجاکه تعداد قابل توجهی از مردم در بهمن امسال واکسینه شده‌اند و آمار مرگ‌ومیر نسبت به سال گذشته کاهش یافته است، این امر می‌تواند یکی از عوامل افزایش تعداد تراکنش‌‌ها در سال جاری باشد. بنابراین رشد تعداد تراکنش‌‌ها می‌‌تواند بیانگر آن باشد که تقاضا رو به افزایش است.

ارزش اسمی و ارزش حقیقی

براساس آمارهای این گزارش ارزش تراکنش‌‌های بهمن ماه سال جاری به بیش از ۶۳۶هزار میلیارد تومان بالغ شده است. مبلغ این تراکنش‌‌ها در دی ماه امسال ۶۲۶هزارمیلیارد تومان به ثبت رسیده بود؛ یعنی مبلغ تراکنش‌‌ها با رشد ۵/ ۱درصدی همراه بوده است. مقایسه مبلغ تراکنش‌‌های بهمن سال جاری با بهمن سال گذشته نشان می‌‌دهد که مبلغ این تراکنش‌‌ها با رشد حدود ۲۵درصدی روبه‌رو شده است. یعنی مبلغ تراکنش‌‌های بهمن سال گذشته بالغ بر ۵۰۹هزارمیلیارد تومان بوده است. اما با وجود عامل تورم، برای ارائه تحلیل‌‌های قابل اتکا، متغیرهای ارزشی و مبلغی به صورت حقیقی نیز بررسی می‌‌شوند. این به آن معنا است که از متغیر اسمی تورم‌زدایی‌شده تا تورم موجب برداشت‌‌های اشتباه و انحراف در تشخیص و تصمیم‌‌گیری نشود. بنابراین رشد حقیقی و تورم‌زدایی‌شده شاخص مناسب‌‌تری برای بیان رشد تراکنش‌‌ها است. بر همین اساس ارزش حقیقی تراکنش‌‌ها در بهمن ماه سال‌جاری نسبت به دی‌ماه رشد منفی۶/ ۰ را تجربه کرده است. این ارزش حقیقی در واقع ارزش تراکنش شاپرکی بدون در نظر گرفتن اثر تورم است و نسبت به نرخ تورم خالص‌سازی شده است. ارزش حقیقی تراکنش‌‌ها در سال بهمن سال جاری نسبت به بهمن ماه سال گذشته رشد منفی ۷۱/ ۷درصدی داشته است. شکاف موجود بین رشد اسمی و رشد حقیقی به خوبی عامل تورم را نشان می‌‌دهد. در این محاسبات نرخ تورم ۳/ ۳۵ در نظر گرفته شده است.

سهم ابزار پذیرش در تراکنش‌ها

در میان ابزار پذیرش مختلف، کارت‌خوان فروشگاهی با سهم ۷۰/ ۹۱درصدی بیشترین تعداد تراکنش را در بین سایر ابزار پذیرش داشته است و ابزار پذیرش اینترنتی و ابزار پذیرش موبایلی به ترتیب در جایگاه‌های بعدی قرار گرفته‌‌اند. براساس آمارهای این گزارش، بیشترین سهم بازار تراکنش‌‌های شاپرکی در اختیار ابزار کارت‌خوان فروشگاهی است. این در حالی است که عواملی مانند وجود محدودیت انجام تراکنش روی ابزار پذیرش موبایلی، تعداد بالای ابزار کارت‌خوان فروشگاهی، فراگیر بودن این ابزار، عدم نیاز این ابزار به تجهیزات مکمل دیگر نظیر کامپیوتر یا گوشی موبایل و عواملی از این دست می‌توانند از جمله عوامل تاثیرگذار بر تعداد تراکنش‌‌های ابزارپذیرش کارت‌خوان فروشگاهی باشند. این در حالی است که برای استفاده از ابزار پذیرش اینترنتی، به بستر اینترنتی امن و در استفاده از ابزار پذیرش موبایل به وجود دستگاه گوشی تلفن همراه نیاز است که ممکن است در هنگام خرید در اختیار همگان قرار نداشته باشد. متوسط مبلغ کارکرد هر ابزار کارت‌خوان فروشگاهی نیز برابر ۵/ ۵۹میلیون تومان است که این میزان نیز نسبت به ماه گذشته ۱/ ۴میلیون تومان افزایش رشد داشته است.

نوع خدمات

گزارش شاپرک یه خدمت خرید کالا و خدمات، پرداخت قبض و خرید شارژ و مانده‌گیری را به جامعه ارائه می‌‌دهد. این گزارش نشان می‌‌دهد در بهمن سال جاری، ۷۹/ ۸۷درصد خدمات ارائه‌شده توسط شبکه از نوع خدمت خرید کالا و خدمات بوده که نسبت به ماه گذشته ۰۵/ ۰درصد کاهش یافته است. همچنین مانده‌گیری با سهم ۷/ ۴درصدی کمترین سهم از کل خدمات در بین خدمات ارائه‌شده را داشته است.

ارزش تراکنش‌‌های شاپرک و تولید ناخالص داخلی

بر اساس انتظارات و در حالت عمومی، رابطه مستقیمی بین تقاضا در دوره مشخص و مبلغ پرداخت‌‌های صورت‌گرفته در آن وجود دارد. دلیل آن است که بهای کالای مورد تقاضا به صورت الکترونیکی یا نقدی پرداخت می‌‌شود. از سوی دیگر عوملی مانند تورم، نرخ بهره، رکود و رونق اقتصادی، اوضاع سیاسی و سایر عوامل بر تقاضا، عادات و رفتار مصرفی آحاد جامعه اثر می‌‌گذارد. برای مثال در یک اقتصاد رکودی با کاهش تقاضا و خرید کالاها و خدمات، انتظار بر آن است که پرداخت وجوه چه به‌صورت نقدی و چه به‌صورت الکترونیکی در مجموع کاهش یابد. نسبت ارزش تراکنش‌‌های شبکه پرداخت الکترونیک کارتی به تولید ناخالص داخلی از سال ۱۳۹۷ تا سال ۱۴۰۰ روند صعودی داشته است که این روند نشان‌دهنده عملکرد مثبت شاپرک و افزایش سطح آن با توجه به اندازه اقتصاد کشور است.

دهک‌‌های تراکنشی شاپرک

محاسبه نسبت متوسط ارزش دهک دهم به دهک اول تراکنش‌‌ها بیانگر توزیع نابرابر مبلغی تراکنش‌‌های پرداخت کارت الکترونیک است. روند غیر متمرکز آن بیانگر تغییر ارزش تراکنش‌‌های این شبکه همراه با تغییراقتصادی جامعه است. روند نسبت متوسط مبالغ دهک دهم به دهک اول قیمتی نشان می‌‌دهد که در دورانی که قیمت ارز افزایشی بوده است، تراکنش‌‌های کلان بیشتری انجام شده است. یعنی افراد برای حفظ ارزش پول خود، آن را به کالاها یا ارز تبدیل کرده‌اند. همچنین این روند نشان‌دهنده آن است که زمانی که قیمت ارز با ثبات همراه شده، این نسبت نیز به سمت ثبات حرکت کرده است.