سه علامت از معاملات چک

کاهش چک‌های مبادله‌ای

بانک مرکزی در گزارشی آمار چک‌های مبادله‌ای دی‌ماه سال جاری را منتشر کرد. چک به‌عنوان یکی از ابزارهای مهم نظام پرداخت، همواره نقش قابل توجهی در تسویه مبادلات خرد و کلان جامعه داشته است. با این وجود طی دو دهه اخیر به‌دلیل تداوم توسعه سامانه‌ها و تجهیزات پرداخت الکترونیکی، تراکنش‌های پردازش‌شده از طریق این ابزارها و سامانه‌ها رشد متناسبی داشته و ابزارهای پرداخت الکترونیکی به مرور زمان جایگزین ابزارهای پرداخت سنتی نظیر اسکناس و مسکوک و انواع چک شده است. با این تفاسیر به‌دلیل اهمیت کارکرد و امتیاز چک و به‌ویژه جایگاه اعتباری چک در مبادلات کشور، این ابزار پرداخت هنوز هم از مهم‌ترین ابزارهای نظام پرداخت کشور محسوب می‌شود. موضوع دیگر اینکه گزارش مذکور مربوط به چک‌های بین بانکی است و چک‌های درون بـانکی را شامل نمی‌شود. چک‌های مبادله‌ای به مجموع چک‌های وصولی و برگشتی بین بانکی تقسیم‌بندی می‌شوند. چک وصولی، چکی است که صحت آن مورد تایید بانک بوده و بانک نسبت به پرداخت آن اقدام کرده است. اما اگر به علتی، چک برگشتی قابل وصول نباشد، در تقسیم‌بندی چک‌های برگشتی قرار می‌گیرد.

بنا بر آمارهای رسمی در دی‌ماه سال جاری در کشور به میزان حدود ۵/ ۶میلیون فقره چک به ارزشی بالغ بر ۲۷۰هزار میلیارد تومان مبادله شده که نسبت به ماه قبل از نظر تعداد و مبلغ به ترتیب برابر ۲/ ۰درصـد و ۴/ ۴درصد افزایش داشته است. افزون بر این تغییرات نقطه‌ای چک‌های مبادله‌ای حاکی از کاهش ۲۳درصدی در تعداد و رشد ۴۳درصدی در مبلغ این چک‌ها دارد. رشد مبلغی این چک‌ها می‌تواند به‌دلیل رشد تورم باشد. بنابراین می‌توان بیان کرد که کاهش در تعداد چک‌های مبادله‌ای در دی‌ماه سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل نشان از رکود فعالیت‌های اقتصادی در سال جاری است؛ زیرا در زمانی که فعالیت‌های اقتصادی روند بهبودی داشته باشد، انتظار بر این است که تعداد چک‌ها نیز رشد کند. کاهش استفاده از چک نشان استفاده از ابزارهای دیگر در معاملات یا کاهش حجم کلی معاملات در بازه مورد نظر دارد.

کاهش چک‌های برگشتی

از جمله شاخص‌هایی که منعکس‌کننده وضعیت فعالیت‌های اقتصادی است، تعداد و میزان چک‌های برگشتی و مقایسه آن با چک‌های مبادله‌ای است؛ به‌نحوی‌که اگر چک‌های برگشتی و همچنین نسبت چک‌های برگشتی به مبادله‌ای روند کاهشی داشته باشند، دلالت بر بهبود در روند فعالیت‌های اقتصادی دارد. این میزان چک‌ها به دلایل کسری یا فقدان موجودی برگشت داده شده‌اند. بررسی آمارهای رسمی نشان می‌دهد در دی‌ماه سال‌جاری در کل کشور حدود ۵۵۳هزار فقره چک به ارزشی حدود ۵/ ۳۰هزار میلیارد تومان برگشت داده شده که نسبت به ماه گذشته از نظر تعداد ۶/ ۱درصد و از نظر مبلغ ۶/ ۱۹درصد رشد داشته است. بررسی نقطه‌ای تغییرات چک‌های برگشتی حاکی از کاهش ۱۹درصدی این ابزار است.   افزون بر این در ماه مذکور از کل تعداد و مبلغ چک‌های مبادلـه‌شـده بـه ترتیب ۴/ ۸درصـد و ۳/ ۱۱درصد برگشت داده شده است. درصد تعداد و مبلغ چک‌های برگشت داده‌شـده در آذرماه ۱۴۰۰ به ترتیب معادل ۳/ ۸درصد و ۹/ ۹درصد و در دی مـاه سـال۱۳۹۹ بـه ترتیب برابر ۸درصد و ۱/ ۱۱درصد بوده است.

رشد چک‌های برگشتی به مبادله‌ای

یکی دیگر از مواردی که در این گزارش به آن اشاره شده، نسبت چک‌های برگشتی به مبادله‌ای است. بنا بر آمارهای رسمی شاخص مذکور در دی ماه در تعداد و مبلغ با رشد مواجه بوده است. این موضوع بیانگر بدتر شدن روند فعالیت‌های اقتصادی است. بررسی آمارهای رسمی برای روند نقطه‌ای نسبت‌ مبلغ چک‌های برگشتی به مبادله‌ای در کل کشور نشان می‌دهد این نسبت از دی۹۹ تا پایان سال مذکور روندی صعودی به خود گرفت؛ به‌طوری‌که از ۱/ ۱۱درصد در دی به ۱/ ۱۲درصد در اسفند رسید. در ادامه و با وقفه‌ای یک‌ماهه در سال جاری روند صعودی این شاخص دوباره از سرگرفته شد؛ به‌نحوی‌که از ۷/ ۱۰درصد در فروردین به ۸/ ۱۴درصد در مرداد ماه رسید. در نهایت این شاخص به‌صورت پله‌ای کاهش داشت؛ به‌طوری‌که در آذر ماه به پایین‌ترین میزان خود در سال جاری (۹/ ۹درصد) رسید. این روند نزولی در دی ماه ادامه نیافت و این شاخص با رشدی ۴/ ۱واحد درصدی به سطح ۳/ ۱۱درصد رسید.