پایان بحران دیزل آمریکا؟
دنیای اقتصاد: گازوئیل، سوخت چرخهای اقتصاد است: کامیون، قطار، کشتی، تراکتور و ماشینآلات ساختوساز با آن کار میکنند و به همین دلیل جهش قیمت آن بهسرعت به قیمت کالاها و تورم میرسد. قیمت امسال دو شوک همزمان را در خود داشت: جنگ آمریکا علیه ایران جریان نفت را مختل کرد و حملات منظم اوکراین به پالایشگاههای روسیه تولید فرآوردهها را محدود کرد. شوک دوم اهمیت ویژه دارد؛ چون دیزل فقط به قیمت نفت خام وابسته نیست و به ظرفیت پالایش هم بستگی دارد. وقتی هر دو ضلع زیر فشار باشند، قیمت از مسیر عادی خود خارج میشود. نتیجه این فشار ۲ماه عبور از مرز ۶دلار در گالن بود. قیمت در ۱۰سپتامبر از این مرز گذشت و در ۲۲سپتامبر به رکورد ۶.۵دلار در گالن رسید.
در کالیفرنیا، بهدلیل ظرفیت پالایش محدود و استانداردهای سختگیرانهتر، قیمت موقتا از ۱۰دلار در گالن هم عبور کرد. اکنون میانگین ملی ۵.۹دلار در گالن است؛ حدود ۸درصد پایینتر از اوج. این کاهش حاصل همزمانی دو عامل است: افت ۱۸درصدی برنت در ۲هفته گذشته و ضعف فصلی تقاضا. به گفته پاتریک دیهان از موسسهGasBuddy، در پاییز رانندگی کم، فصل توفان تمام و خطر اختلال در پالایشگاههای ساحل خلیج مکزیک کاهش و تعمیرات پالایشگاهها تا نوامبر عمدتا پایان مییابد.
ریشه ادامهدار مشکل
نکته کلیدی، فاصله میان دو عدد است: برنت در ۲هفته گذشته حدود ۱۸درصد افت کرده، اما دیزل از اوج خود فقط حدود ۸درصد پایین آمده است. این فاصله دو توضیح محتمل دارد یا قیمت پمپها دیرتر از بازار عمده تعدیل میشود و کاهش بیشتری در راه است یا حاشیه سود پالایش دیزل همچنان بالاست و مشکل از نفت خام به ظرفیت تولید فرآورده منتقل شده است. در حالت دوم، ارزانی نفت بهتنهایی دیزل را به سطح پیش از بحران برنمیگرداند. روند قیمت عمده نسبت به خردهفروشی در هفتههای آینده نشان خواهد داد کدام توضیح درست است. مداخلههای دولت هم همین تصویر را تایید میکنند.
دولت ترامپ مالیات فدرال دیزل رنگی را موقتا برداشته، تحریمهای سوخت روسیه را تعدیل و برنامه ۸میلیارد دلاری برای کمک به کشاورزان در فصل برداشت را اجرایی کرده، اما به گزارش رویترز این اقدامها تسکین محدودی آوردند و نگرانیهای عرضه ناشی از جنگ با ایران بر بازار غالب ماند. هزینه سیاسی جنگ سنگین بود: سوخت گران یکی از عوامل مهم پیروزی دموکراتها در هر دو مجلس کنگره در انتخابات میاندورهای این ماه شد. همین پیروزی مسوولیت تازهای هم ایجاد میکند؛ چون اگر قیمت دوباره بالا برود، بار سیاسی آن فقط بر دوش جمهوریخواهان نخواهد بود.
مسیرهای پیش رو
از نگاه ناظرانی که بر عوامل فصلی تکیه میکنند، محتملترین مسیر کوتاهمدت عادیسازی تدریجی است: اگر تنشها فروکش کند و بهای نفت پایین بماند، قیمتها آرامآرام کم میشوند. اما این مسیر به یک فرض تکیه دارد: نبودن شوک عرضه تازه. گروه دیگری از تحلیلگران یادآوری میکنند که با شروع سرما و افزایش مصرف فرآوردههای میانتقطیر، اگر حاشیه پالایش بالا مانده باشد، قیمت میتواند حتی با نفت ارزان دوباره از ۶دلار بالاتر برود و در سومین مسیر، تشدید جنگ با ایران یا ادامه حملات به پالایشگاههای روسیه میتواند قیمت را به محدوده رکورد برگرداند. این سناریو بیش از ۲مسیر دیگر به اخبار منطقه وابسته و کمتر قابلپیشبینی است. در پشت این مسیرها چند پیامد کمدیده نیز وجود دارد.
نخست اینکه تورم دیرتر از قیمت سوخت برمیگردد؛ چون هزینه دیزل از قراردادهای حملونقل و قیمت کالا عبور و کاهش قیمت پمپ فورا به قفسه فروشگاه نمیرسد. دوم اینکه با گذشتن انتخابات و کاهش قیمت، انگیزه سیاسی برای تمدید حمایتهای موقت ضعیف و اگر قیمت دوباره بالا برود، سیاستگذار ابزار کمتری خواهد داشت. سوم، تعدیل تحریمهای روسیه یک مصالحه پرهزینه بود: دولتی که با تحریم به دنبال تضعیف روسیه است، برای ارزان نگه داشتن سوخت آمریکاییها راه فروش سوخت روسیه را باز کرد.چهارم، ماندن قیمت بالای ۶دلار برای ۲ماه قراردادها و بودجه شرکتها را با سطح جدید تنظیم کرده و ۵.۹دلار هنوز بسیار بالاتر از سطح عادی پیش از بحران است و پنجم، برنامه ۸میلیارد دلاری فقط فصل برداشت پاییز را پوشش میدهد؛ اگر سوخت تا بهار گران بماند، فشار به هزینه کاشت و قیمت محصولات سال آینده منتقل میشود.
پرسش پایانی
افت بهای دیزل به زیر ۶دلار خبر خوبی برای آمریکاست، اما برای اعلام پایان بحران کافی نیست. دلیل اصلی آن عوامل فصلی و ارزانی نفت است، نه حل ریشهها یعنی جنگ با ایران و آسیبپذیری پالایش. پرسش اصلی این است: اگر دیزل بدون حل مساله عرضه و فقط با کمک فصل و ارزانی نفت پایین آمده باشد، آیا آمریکا به ثبات رسیده، یا فقط تا اولین سرمای زمستان و اولین خبر ژئوپلیتیک مهلت گرفته است؟


