تقاضای جهانی برای گاز طبیعی مایع تا سال ۲۰۵۰ حدود ۶۵ درصد افزایش خواهد یافت
عطش جهانی برای LNG
ایران از منظر منابع هیدروکربوری ظرفیت تبدیل شدن به یکی از بازیگران مهم بازار LNG را دارد
این گزارش نشان میدهد که برخلاف نگرانیهای اولیه، صنعت LNG توانسته خود را با شرایط بحرانی تطبیق دهد و چشمانداز بلندمدت این بازار همچنان صعودی باقی مانده است؛ بهگونهایکه رشد تقاضا در آسیا، توسعه مراکز داده، گسترش هوش مصنوعی و حرکت کشورها به سمت سوختهای کمکربن، موتور محرک بازار جهانی گاز مایع در دهههای آینده خواهد بود. به بیان دیگر، اگرچه جنگ خاورمیانه مسیر تجارت جهانی LNG را با چالشهای کوتاهمدت مواجه کرده، اما نتوانسته روند بلندمدت رشد این صنعت را متوقف کند.
بر اساس گزارش سالانه چشمانداز LNG ۲۰۲۶ شرکت شل، تجارت جهانی گاز طبیعی مایع که در سال ۲۰۲۵ به حدود ۴۰۰میلیون تن رسید تا سال ۲۰۵۰ با رشدی حدود ۶۵درصدی به نزدیک ۷۰۰میلیون تن در سال افزایش خواهد یافت؛ رشدی که عمدتا از سوی اقتصادهای آسیایی و افزایش تقاضا برای سوختهای کمکربن هدایت میشود. این برآورد در شرایطی منتشر میشود که بازار LNG طی ماههای گذشته تحتتاثیر جنگ در خاورمیانه و اختلال در کشتیرانی از مسیر تنگه هرمز، یکی از حساسترین دورههای خود را پشت سر گذاشته است. به گفته شل، آغاز درگیریها موجب شد حدود یکپنجم عرضه ماهانه LNG جهان که از این گذرگاه راهبردی عبور میکند، بهطور موقت از بازار خارج شود و زنجیره تامین جهانی با فشار بیسابقهای مواجه شود. با این حال، این شرکت معتقد است انعطافپذیری صنعت LNG مانع از تبدیل این بحران به یک شوک پایدار شد. توسعه ظرفیت پایانههای دریافت و بازگازسازی، افزایش تولید در آمریکای شمالی، بهبود عملکرد واحدهای مایعسازی و همچنین کاهش موقت واردات آسیایی، بخش مهمی از کاهش عرضه خاورمیانه را جبران کرد و اجازه نداد بازار با کمبود گسترده مواجه شود. شل پیشبینی کرده که اگر تردد کشتیها از تنگه هرمز در ماههای آینده به شرایط عادی بازگردد، حجم تجارت جهانی LNG در سال۲۰۲۶ تقریبا در سطح سال گذشته باقی خواهد ماند و از سال۲۰۲۷ بار دیگر مسیر رشد خود را از سر خواهد گرفت.
جایگاه ژئوپلیتیک ایران
برای ایران، این تحولات تنها یک رویداد بینالمللی نیست، بلکه مستقیما با جایگاه ژئوپلیتیک کشور در بازار انرژی گره خورده است. تنگه هرمز همچنان مهمترین شاهراه صادرات نفت و گاز مایع جهان محسوب میشود و هرگونه تنش نظامی یا محدودیت در تردد کشتیها، بلافاصله بر قیمت حاملهای انرژی، هزینه حملونقل و تصمیمات سرمایهگذاران اثر میگذارد. جنگ اخیر نشان داد که حتی بدون توقف کامل صادرات، صرف افزایش ریسک در این آبراه میتواند مسیر تجارت LNG را دستخوش تغییر کند. افزایش هزینههای بیمه، تغییر مسیر برخی کشتیها و تاخیر در تحویل محمولهها، بخشی از پیامدهایی بود که بازار جهانی در هفتههای گذشته تجربه کرد. در همین حال، آسیب وارد شده به بخشی از زیرساختهای صادراتی قطر و تاخیر در عرضه پروژههای جدید، موجب شد نگرانیها درباره امنیت تامین گاز مایع افزایش یابد؛ هرچند ورود ظرفیتهای جدید از آمریکای شمالی مانع از تشدید بحران شد.
آسیا؛ موتور محرک بازار LNG
بر اساس پیشبینی شل، آینده بازار LNG بیش از هر زمان دیگری به آسیا وابسته خواهد بود. انتظار میرود کشورهای جنوب و جنوب شرق آسیا تا سال۲۰۵۰ حدود ۴۰درصد واردات جهانی LNG را به خود اختصاص دهند؛ زیرا این کشورها برای پاسخگویی به رشد سریع تقاضای انرژی، به دنبال جایگزینی زغالسنگ با سوختهای پاکتر هستند. در اقتصادهای پیشرفتهتر آسیا نیز عامل تازهای به معادلات انرژی اضافه شده است. رشد سریع مراکز داده، توسعه فناوریهای هوش مصنوعی و افزایش مصرف برق در زیرساختهای دیجیتال، به یکی از محرکهای اصلی تقاضای گاز طبیعی تبدیل شده است؛ موضوعی که اهمیت LNG را در سبد انرژی جهان بیش از پیش افزایش میدهد.
مقایسه دو بحران بزرگ
مقایسه دو بحران بزرگ انرژی در سالهای اخیر نشان میدهد بازار جهانی LNG امروز نسبت به گذشته تابآوری بیشتری پیدا کرده است. پس از حمله روسیه به اوکراین در سال۲۰۲۲، قیمت نقدی LNG در آسیا از سطوح حدود ۲۵ تا ۳۰دلار به رکورد تاریخی بیش از ۷۰دلار به ازای هرمیلیون واحد حرارتی بریتانیا (MMBtu) رسید؛ زیرا اروپا برای جایگزینی گاز روسیه رقابت گستردهای برای خرید محمولههای LNG آغاز کرد. اما در جریان بحران اخیر خاورمیانه و اختلال در تردد کشتیها از تنگه هرمز، قیمتهای نقدی LNG آسیا از حدود ۱۱ تا ۱۲دلار پیش از آغاز بحران به بیش از ۲۰دلار در اوج تنشها افزایش یافت و اکنون با کاهش تنشها دوباره به حدود ۱۵دلار بازگشته است. این تفاوت نشان میدهد که توسعه ظرفیتهای جدید تولید LNG، بهویژه در آمریکا، و گسترش زیرساختهای واردات و ذخیرهسازی، انعطافپذیری بازار جهانی گاز مایع را در برابر شوکهای ژئوپلیتیک بهطور محسوسی افزایش داده است.
فرصتی که نباید از دست برود
چشمانداز ترسیمشده از سوی شل، یک پیام روشن برای کشورهای دارای ذخایر عظیم گاز، بهویژه ایران، دارد؛ اینکه تقاضای جهانی برای LNG نه تنها در دهههای آینده کاهش نخواهد یافت، بلکه برای پاسخگویی به نیاز بازار، سرمایهگذاریهای گستردهای در پروژههای مایعسازی، پایانههای صادراتی و زیرساختهای انتقال گاز مورد نیاز خواهد بود. ایران که دومین دارنده ذخایر گاز طبیعی جهان است، از منظر منابع هیدروکربوری ظرفیت تبدیل شدن به یکی از بازیگران مهم بازار LNG را دارد؛ اما تحقق این ظرفیت مستلزم جذب سرمایه، دسترسی به فناوریهای پیشرفته و توسعه زیرساختهایی است که طی سالهای گذشته بهدلیل تحریمها و محدودیتهای بینالمللی با کندی پیش رفتهاند. در عین حال، تجربه جنگ اخیر بار دیگر نشان داد که امنیت تنگه هرمز و ثبات ژئوپلیتیک خلیجفارس همچنان از مهمترین عوامل تعیینکننده آینده تجارت جهانی گاز مایع است. از این رو، هرچند بازار جهانی LNG امروز نسبت به گذشته انعطافپذیرتر و مقاومتر شده، اما معادلات آن همچنان با تحولات سیاسی و امنیتی منطقه گره خورده است؛ معادلاتی که میتواند برای ایران، در صورت فراهم شدن شرایط لازم، هم فرصتهای تازه صادراتی ایجاد کند و هم نقش این کشور را در امنیت انرژی منطقه و جهان پررنگتر سازد.
