شوک روسی به سوخت جت

دولت روسیه روز دوشنبه یکم ژوئن اعلام کرد: صادرات سوخت هوانوردی را تا ۳۰نوامبر متوقف می‌کند؛ اقدامی که به گفته مقامات این کشور با هدف تضمین ثبات بازار داخلی و جلوگیری از کمبود سوخت در فرودگاه‌های روسیه اتخاذ شده است. این تصمیم در شرایطی گرفته می‌شود که حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌ها و زیرساخت‌های انرژی روسیه طی ماه‌های اخیر بخشی از ظرفیت تولید فرآورده‌های نفتی این کشور را از مدار خارج کرده است. هرچند روسیه سهم تعیین‌کننده‌ای در تجارت جهانی سوخت جت ندارد؛ اما یکی از تامین‌کنندگان مهم کشورهای آسیای مرکزی محسوب می‌شود و توقف صادرات آن می‌تواند بخشی از تقاضا را به سمت سایر بازارها هدایت کرده و رقابت بر سر محموله‌های موجود را تشدید کند.

اهمیت این تصمیم زمانی بیشتر آشکار می‌شود که وضعیت شکننده بازار سوخت جت در ماه‌های اخیر مورد توجه قرار گیرد. برخلاف نفت خام که همچنان از ذخایر راهبردی و انعطاف‌پذیری بیشتری برخوردار است، بازار سوخت هوانوردی به شدت به ظرفیت پالایشگاهی و مسیرهای حمل‌ونقل وابسته است. همین موضوع باعث شده است تنش‌های ژئوپلیتیک تاثیر عمیق‌تری بر این بازار داشته باشند. از زمان اعمال محدودیت‌ها در تنگه هرمز، یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال فرآورده‌های نفتی جهان با اختلال مواجه شد. پیش از بحران، روزانه حدود ۴۰۰هزار بشکه سوخت جت از این مسیر راهبردی جابه‌جا می‌شد. محدود شدن این جریان عرضه، به‌ویژه در بازار اروپا، شوک قابل‌توجهی ایجاد کرد و قیمت سوخت جت در این قاره را در ماه آوریل به بیش از ۲۰۰دلار در هر بشکه رساند؛ سطحی بی‌سابقه که رکورد جدیدی در بازار این فرآورده به ثبت رساند.

اگرچه اروپا در ماه‌های بعد توانست بخش بزرگی از کمبود عرضه خاورمیانه را از طریق واردات بیشتر از آمریکا، هند و نیجریه جبران کند، اما این تغییر مسیرها هزینه‌های حمل‌ونقل را به شدت افزایش داد و فشار مضاعفی بر زنجیره تامین وارد کرد. در عمل، بازار توانست از وقوع کمبود گسترده جلوگیری کند، اما بهای این موضوع افزایش قابل‌توجه هزینه‌های لجستیک و رشد قیمت نهایی سوخت بود. در چنین فضایی، ممنوعیت صادرات روسیه بیش از آنکه به دلیل حجم صادرات این کشور اهمیت داشته باشد، از منظر روانی و ساختاری برای بازار نگران‌کننده است. معامله‌گران اکنون با بازاری مواجه هستند که همزمان از دو جبهه تحت فشار قرار دارد؛ از یک‌سو محدودیت‌های تنگه هرمز همچنان جریان تجارت جهانی سوخت جت را مختل کرده و از سوی دیگر بخشی از ظرفیت صادراتی روسیه نیز از بازار حذف شده است.

برآوردهای آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد تقاضای جهانی سوخت جت در سال جاری به‌طور متوسط به حدود ۸‌میلیون بشکه در روز خواهد رسید؛ رقمی که تفاوت چندانی با سال گذشته ندارد. این موضوع نشان می‌دهد برخلاف بسیاری از بخش‌های اقتصادی، صنعت هوانوردی هنوز کاهش محسوسی در مصرف سوخت تجربه نکرده و تقاضا همچنان در سطوح بالایی باقی مانده است. در واقع، رشد سفرهای هوایی و بازگشت کامل تقاضا پس از سال‌های رکود ناشی از همه‌گیری کرونا باعث شده بازار سوخت جت با وجود قیمت‌های بالا همچنان از پشتوانه تقاضای قدرتمندی برخوردار باشد. همین مساله موجب شده هرگونه اختلال در عرضه، تاثیر سریع و قابل‌توجهی بر قیمت‌ها داشته باشد. بر اساس محاسبات صنعت هوانوردی، شرکت‌های هواپیمایی جهان در سال۲۰۲۶ با حدود ۱۴‌میلیارد دلار هزینه اضافی سوخت روبه‌رو خواهند شد.