نسل زد شبکههای اجتماعی!
دنیای اقتصاد-حامد اناری: نسل زد برق شبکههای اجتماعی را کشیده است؟ این نسل قصد دارد خود را از چاه اسکرولهای آخرالزمانی در شبکههای اجتماعی نجات دهد؟ آیا این نسل خلاف پیشبینیهای جامعهشناسان و سیاستمداران رفتار میکند؟ چندین تحقیق در این زمینه صورت گرفته است که به این پرسشها پاسخ میدهند. در یکی از این تحقیقها، ۶۹درصد کاربران ماهانه پینترست میگویند استفاده از این شبکه اجتماعی به تصمیمهایی واقعی در زندگی روزمره منجر میشود. این شرکت با تکیه بر همین الگوی رفتاری، از برندها میخواهد بهجای طولانیتر کردن زمان حضور کاربران در فید، آنها را به سمت تجربههای بیرون از فضای مجازی هدایت کنند. پینترست این رویکرد را طراحی خروج مینامد. الگویی که قرار است فاصله میان مشاهده تبلیغ و خرید محصول را کوتاه کند.
شبکههای اجتماعی سالها برای نگهداشتن کاربران در فیدهای بیپایان رقابت کردهاند. پینترست اکنون به برندها توصیه میکند کاربران را زودتر از این فضا خارج کنند. این شرکت با اشاره به رشد جستوجوهای مرتبط با فاصلهگرفتن از اسکرول، از تغییر سلیقه بخشی از نسل زد سخن میگوید. پیشنهاد پینترست، تغییر معیار موفقیت تبلیغات از زمان حضور مخاطب به تصمیمی است که پس از مشاهده تبلیغ در زندگی واقعی میگیرد.
کاربران خسته شدهاند!
نشانههای خستگی از شبکههای اجتماعی در برخی نظرسنجیهای آمریکا هم دیده میشود. بر اساس نظرسنجی Harris Poll که در اوت ۲۰۲۴ میان هزار و ۶نفر از بزرگسالان آمریکایی نسل زد انجام شد، ۴۰درصد پاسخگویان با این گزاره موافق بودند که آرزو میکنند شبکههای اجتماعی هرگز اختراع نشده بودند. این پاسخ لزوما به معنای تمایل به ترک شبکههای اجتماعی نیست، اما از نارضایتی بخشی از این گروه سنی از وضعیت موجود حکایت دارد. در نظرسنجی دیگری که Talker Research در ژانویه ۲۰۲۶به سفارش کتابفروشی آنلاین ThriftBooks انجام داد، ۶۳درصد پاسخگویان نسل زد گفتند عمدا از فضای آنلاین فاصله میگیرند.
پینترست برای توضیح این تغییر، دو وضعیت متفاوت از حضور کاربران در اینترنت را از هم جدا میکند. حلقه اسکرول و حالت اقدام. در وضعیت نخست، کاربر بدون هدف مشخص و محدودیت زمانی، محتوای یک فید پیوسته را مرور میکند. تبلیغات نیز در میان همین محتوا قرار میگیرند و احتمال دارد بدون جلب توجه موثر کاربر از مقابل او عبور کنند. در حالت دوم، کاربر با هدف مشخصی سراغ اینترنت میرود. برای مثال، مقصد سفرش را انتخاب میکند، دستور پختی را جستوجو میکند یا برای خرید یک محصول تصمیم میگیرد. پینترست معتقد است در چنین موقعیتی، احتمال توجه به تبلیغات و تبدیل آن به خرید بیشتر است.
این شرکت برای توضیح وضعیت نخست به پژوهشی استناد میکند که طبق آن، در ۴۴درصد مواقعی که افراد وارد فضای آنلاین میشوند، درگیر اسکرول میشوند و سر از محتوایی درمیآورند که در ابتدا قصد دیدنش را نداشتهاند. پینترست این وضعیت را حلقه مینامد. با این حال، مشخصات پژوهش مورد استناد، از جمله حجم نمونه، جغرافیای بررسی و روش اندازهگیری، در متن منتشرشده روشن نیست. بنابراین این عدد را باید در جایگاه ادعای پینترست خواند.
استدلال تجاری شرکت بر تفاوت میان دیدهشدن و اثرگذاری تبلیغ استوار است. در فضای فیدهای بیپایان، برندها برای چند ثانیه جلبتوجه کاربر رقابت میکنند. الگوریتمها نیز سهم زیادی در تعیین محتوای قابل مشاهده دارند. پینترست میگوید افزایش دسترسی به مخاطب لزوما به معنای افزایش تمایل او به خرید نیست. از نگاه این شرکت، تبلیغ زمانی ارزش بیشتری پیدا میکند که در مسیر یک تصمیم واقعی قرار بگیرد.
راهحل از اسکرولینگ به دست نمیآید
آمارهای جستوجوی داخلی پینترست بخشی از شواهدی هستند که این شرکت برای توضیح تغییر رفتار کاربران ارائه میکند. در مقایسه سالانهای که در اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد، جستوجوی عبارت «کارهایی برای انجام بهجای اسکرولکردن» ۳۶۵درصد افزایش یافته است. جستوجوی «زیباییشناسی آنالوگ» ۲۶۰درصد و عبارت «گوشی ساده» ۱۵۰درصد رشد داشته است.
در دسته جستوجوهای مرتبط با فعالیتهای بیرون از فضای مجازی نیز عبارت «ایدههایی برای نمایش مجموعه برچسبهای سفر» ۷۴ درصد، «ایدههای ایستگاه قهوه برای مهمانی» ۶۲۴درصد و «تزئین هدفون» یکهزار و ۲۳۳درصد افزایش داشتهاند.
این ارقام از دادههای داخلی پینترست استخراج شدهاند. شرکت حجم اولیه جستوجوها، محدوده جغرافیایی و جزئیات دوره محاسبه را اعلام نکرده است. در نتیجه، رشد هزاردرصدی یک عبارت بهتنهایی اندازه تقاضای آن را مشخص نمیکند. با این حال، کنار هم قرار گرفتن جستوجوهایی درباره فعالیتهای خارج از اینترنت و ابزارهای کاهش استفاده از گوشی، تصویری از موضوعاتی به دست میدهد که کاربران این پلتفرم دنبال میکنند.
پینترست برای تبدیل این تغییر رفتاری به دستورالعمل بازاریابی، سه مرحله پیشنهاد میکند. مرحله نخست، باز کردن درهای تجربهای است که برند میتواند برای مخاطب فراهم کند. در این روش، تبلیغ بهجای تمرکز مستقیم بر محصول، تصویری مشخص از تجربه استفاده از آن ارائه میدهد. نمونهای که شرکت مطرح میکند، همکاری با شرکت هواپیمایی ویرجین استرالیا است. این شرکت برای تبلیغ سفرهای خود مجموعهای از ویدئوهای تبلیغاتی ساخت که تجربه رسیدن به مقصد را پیش از آغاز سفر به مخاطب منتقل میکرد. عبارت دعوت به اقدام نیز «زندگیاش کن» بود، نه «رزرو کن». هدف، پیوند دادن تبلیغ سفر با تجربهای بود که مسافر میتوانست در مقصد داشته باشد.
مرحله دوم، تبدیل علاقه به تصمیم است. پینترست این بخش را دشوارترین قسمت مسیر خرید میداند. فاصلهای که میان دیدن یک ایده و انتخاب محصول یا خدمت وجود دارد. توصیه شرکت به برندها این است که اطلاعات لازم برای رسیدن به تصمیم را در اختیار کاربر بگذارند. برای مثال، تبلیغ یک دستور غذا میتواند فهرست مواد اولیه و اقلام مورد نیاز خرید را هم ارائه کند. در حوزه پوشاک، نمایش یک مجموعه کامل لباس همراه با لینک محصولات میتواند مسیر انتخاب را کوتاهتر کند. در تبلیغات دکوراسیون نیز ارائه نقشه مرحلهبهمرحله چیدمان اتاق، کاربرد بیشتری از نمایش یک تصویر الهامبخش دارد.
مرحله سوم به خروج کاربر از محیط تبلیغاتی مربوط است. پینترست از برندها میخواهد پس از ارائه اطلاعات مورد نیاز، کاربر را در چرخه بازدید و مشاهده محتوای بیشتر نگه ندارند. نمونه این رویکرد را در کمپین استارباکس مکزیک پیش از فصل تعطیلات سال ۲۰۲۵ میتوان دید. این شرکت با طراحی قابلیتی برای افزودن رویداد به تقویم، دعوتنامهای آماده در اختیار کاربران قرار داد تا بتوانند زمان و مکان دیدار با دوستان یا اعضای خانواده را مشخص کنند. کاربر پس از مشاهده تبلیغ، امکان داشت مستقیما برای یک قرار واقعی برنامهریزی کند.
این شرکت برای اثبات جایگاه خود در چنین مدلی به ترکیب کاربرانش اشاره میکند. طبق اعلام پینترست در اکتبر ۲۰۲۶، نسل زد بیش از نیمی از کاربران این پلتفرم را تشکیل میدهد و بزرگترین گروه جمعیتی آن است. پینترست همچنین مدعی است ۶۹درصد کاربران ماهانهاش میگویند استفاده از این پلتفرم به تصمیمهای واقعی در زندگی روزمره منجر میشود. تعداد کاربران ماهانه شرکت نیز ۶۴۰میلیون نفر اعلام شده است. جزئیات نمونه و روش محاسبه رقم ۶۹درصد در مقاله منتشر نشده است.
با این ارقام، پینترست میکوشد خود را در جایگاه پلتفرمی معرفی کند که کاربران برای یافتن ایده و اجرای آن به سراغش میروند. در این روایت، معیار موفقیت تبلیغ مدت زمانی نیست که مخاطب مقابل صفحه میماند؛ نتیجهای است که پس از خروج از صفحه به دست میآورد. پرسش اقتصادی این است که آیا برندها حاضرند بخشی از توجه و زمان حضور کاربر را به نفع تصمیمگیری سریعتر او کنار بگذارند؟ پاسخ به این پرسش به یک موضوع وابسته است. آیا خروج سریعتر کاربر از فید، در عمل به خرید بیشتر و بازده بالاتر تبلیغات منجر میشود؟


