سبزها؛ حامیان پنهان غول‌های پرمصرف؟
دنیای اقتصاد: سازمان‌های محیط‌زیستی در سراسر جهان به‌طور فزاینده‌ای از هوش مصنوعی برای تحلیل داده‌های اقلیمی، ردیابی آتش‌سوزی جنگل‌ها و شمارش گونه‌های در معرض انقراض استفاده می‌کنند. با این حال، همین سازمان‌ها نسبت به پیامدهای زیست‌محیطی فناوری‌ای هشدار می‌دهند که مصرف برق، آب و انتشار گازهای گلخانه‌ای را افزایش می‌دهد.
به گزارش رویترز، این تناقض، سازمان‌هایی را که ماموریت اصلی‌شان مقابله با تغییرات اقلیمی و حفاظت از منابع طبیعی است، با پرسشی دشوار روبه‌رو کرده است: چگونه می‌توان از فناوری‌ای برای حفاظت از محیط‌زیست استفاده کرد که زیرساخت‌های آن خود به یکی از عوامل فشار بر طبیعت تبدیل شده‌اند؟
علی سوانسون، مسوول هوش مصنوعی در سازمان غیرانتفاعی آمریکایی «conservation international»، می‌گوید این سازمان از هزینه‌های زیست‌محیطی هوش مصنوعی آگاه است و باید در استفاده از آن دقت کند. با این حال، به اعتقاد او، در شرایطی که بحران اقلیم و تنوع زیستی با سرعت بیشتری تشدید می‌شود، هوش مصنوعی می‌تواند به تسریع اقدامات حفاظتی و استفاده بهتر از اطلاعات جمع‌آوری‌شده کمک کند.
این سازمان اخیرا استفاده از هوش مصنوعی را برای ارزیابی نقاط پرخطر شناسایی‌شده توسط ماهواره‌ها آغاز کرده است. هدف این برنامه، ارسال هشدارهای لحظه‌ای درباره احتمال وقوع آتش‌سوزی به گروه‌های محلی گشت جنگل در مناطق دورافتاده و حساس کامبوج است.
خبرگزاری رویترز در گفت‌وگو با ۱۵ سازمان بزرگ فعال در حوزه محیط‌زیست، حفاظت از طبیعت و توسعه دریافت که همه آنها به شکلی از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، اما هم‌زمان درباره آثار زیست‌محیطی مراکز داده‌ای که این فناوری را پشتیبانی می‌کنند، ابراز نگرانی دارند. این مراکز که مملو از سرورها هستند، به حجم عظیمی از برق و آب برای خنک‌سازی تجهیزات نیاز دارند.
این چالش در آستانه نشست اقلیمی سازمان ملل متحد (COP۳۱) اهمیت بیشتری پیدا کرده است. ترکیه، میزبان این نشست، قصد دارد دولت‌ها، شرکت‌ها و نهادهای مختلف را به امضای تعهدنامه‌ای درباره اصول توسعه و استفاده پایدار از هوش مصنوعی ترغیب کند. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، نیز خواستار آن شده است که شرکت‌های بزرگ هوش مصنوعی آثار زیست‌محیطی سامانه‌های خود را به‌صورت عمومی اعلام کنند.
رشد نگران‌کننده مصرف منابع
برآوردهای بین‌المللی نشان می‌دهد گسترش مراکز داده می‌تواند فشار قابل‌توجهی بر منابع طبیعی وارد کند. پژوهشگران موسسه دانشگاه ملل متحد برای آب، محیط‌زیست و سلامت تخمین زده‌اند که ردپای جهانی مراکز داده تا سال ۲۰۳۰ ممکن است بیش از دو برابر شود و به مساحتی معادل دو برابر جاکارتا، کلان‌شهر اندونزی، برسد.
آژانس بین‌المللی انرژی نیز پیش‌بینی کرده است مصرف سالانه برق مراکز داده جهان تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۹۴۵تراوات‌ساعت برسد؛ رقمی که تقریبا دو برابر میزان مصرف کنونی است و از نظر انتشار کربن، معادل بیش از ۳۰۰میلیون تن دی‌اکسیدکربن خواهد بود. این میزان برق با مصرف سالانه ژاپن برابری می‌کند.
مصرف آب نیز در همین دوره روندی صعودی خواهد داشت. برآورد آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد مصرف آب مراکز داده جهان از حدود ۵۶۰میلیارد لیتر در سال ۲۰۲۳ به نزدیک یک‌هزار و ۲۰۰میلیارد لیتر در سال ۲۰۳۰ افزایش می‌یابد.
شرکت‌های بزرگی مانند مایکروسافت، آمازون و آلفابت، شرکت مادر گوگل، نیز از افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای خود خبر داده‌اند؛ افزایشی که بخشی از آن به توسعه مراکز داده مربوط می‌شود و دستیابی آنها به اهداف بلندمدت اقلیمی را با پرسش‌هایی مواجه کرده است.
آمازون در پاسخ به رویترز اعلام کرده است محصولات هوش مصنوعی این شرکت از جمله پایدارترین خدمات آن هستند؛ زیرا آمازون در انرژی کم‌کربن سرمایه‌گذاری می‌کند و برای بهره‌وری بیشتر مصرف برق و آب تلاش دارد. مایکروسافت و گوگل به درخواست رویترز برای اظهارنظر پاسخی ندادند.
دستاوردهایی که پیش‌تر غیرممکن به نظر می‌رسیدند
با وجود نگرانی‌ها، بسیاری از سازمان‌های محیط‌زیستی معتقدند در شرایط کنونی مزایای هوش مصنوعی از هزینه‌های آن بیشتر است. دلیل اصلی این ارزیابی، توانایی این فناوری در انجام فعالیت‌هایی است که پیش‌تر دشوار، پرهزینه یا حتی غیرممکن بودند.
سازمان «فیل‌ها را نجات دهید» (Save the Elephants) در کنیا که با شبکه حفاظت از حیات‌وحش همکاری می‌کند، از یادگیری ماشین برای بهبود سرشماری جمعیت فیل‌ها و مطالعه شیوه ارتباطی آنها بهره می‌گیرد.
فرانک پوپ، مدیر اجرایی این سازمان، می‌گوید بررسی هوایی بزرگ‌ترین منطقه حفاظت‌شده کنیا در سال گذشته حدود ۲۰۰ هزار تصویر تولید کرد. بررسی دستی این تصاویر به کمک ۹ نفر، حدود ۹ ماه زمان برد؛ اما مدل‌های هوش مصنوعی که با استفاده از پردازنده‌های گرافیکی سری GeForce انویدیا آموزش دیده‌اند، اکنون می‌توانند تحلیل مشابهی را در چند ساعت انجام دهند.
نتایج این بررسی‌ها نیز قابل‌توجه بوده است. به گفته پوپ، سرشماری‌های انسانی پیشین حدود یک‌سوم فیل‌ها، نیمی از گورخرها و زرافه‌ها و سه‌چهارم جمعیت گوزن‌های اوریکس را شناسایی نکرده بودند.
او معتقد است اطلاعات دقیق‌تر درباره جمعیت گونه‌های جانوری می‌تواند جذب منابع مالی برای حفاظت از حیات‌وحش را تسهیل کند. به گفته او، این ابزارها طبیعت را به موضوعی قابل‌اندازه‌گیری و در نتیجه قابل‌سرمایه‌گذاری تبدیل می‌کنند؛ تحولی که برای حفاظت گسترده از تنوع زیستی اهمیت اساسی دارد. در موسسه جین گودال که به نام پژوهشگر فقید و شناخته‌شده حوزه حفاظت از شامپانزه‌ها نام‌گذاری شده است، محققان از هوش مصنوعی برای دیجیتالی‌کردن دهه‌ها یادداشت میدانی درباره رفتار شامپانزه‌ها در پارک ملی گومبه تانزانیا استفاده می‌کنند.
این پروژه در ابتدا قرار بود ۱۳ تا ۱۵ سال طول بکشد؛ زیرا یادداشت‌ها به‌صورت دست‌نویس، با استفاده از زبان محلی کیها و اصطلاحات تخصصی علمی ثبت شده بودند. اما با کمک ابزاری که با همکاری خدمات وب آمازون توسعه‌یافته، اکنون امکان اسکن، ترجمه و سازمان‌دهی این یادداشت‌ها در چند دقیقه فراهم شده است. در نتیجه، زمان مورد نیاز برای تکمیل پروژه به حدود دو سال کاهش یافته است.
لیلیان پینتیا، معاون علوم حفاظت از طبیعت در موسسه جین گودال، می‌گوید جین گودال در دوران حیات خود از استفاده از هوش مصنوعی برای پیشبرد علوم حفاظت از طبیعت حمایت می‌کرد؛ البته به شرط آنکه کنترل نحوه استفاده از این فناوری همچنان در دست انسان باقی بماند.
تلاش برای کاهش ردپای زیست‌محیطی هوش مصنوعی
برخی سازمان‌ها به‌جای کنارگذاشتن هوش مصنوعی، در تلاش‌اند روش استفاده از آن را تغییر دهند تا فشار کمتری بر منابع طبیعی وارد شود.
موسسه منابع جهانی (WRI)، یکی از نهادهای پژوهشی فعال در حوزه اقلیم و محیط‌زیست، از هوش مصنوعی برای تسریع تحلیل‌های خود استفاده می‌کند. با این حال، این موسسه کاربردهای پرمصرف مانند تولید ویدئو و تصویر را محدود کرده است. همچنین نتایج درخواست‌های هوش مصنوعی را ذخیره می‌کند تا پرس‌وجوهای تکراری دوباره پردازش نشوند. سازمان آمریکایی «Nature Conservancy» نیز رویکرد مشابهی دارد. این نهاد از هوش مصنوعی برای تحلیل ویدئوهای ضبط‌شده در کشتی‌های ماهیگیری تجاری استفاده می‌کند تا تعداد و گونه ماهی‌های صیدشده را مشخص کند.
به‌جای ارسال حجم عظیمی از ویدئوها به مراکز داده متمرکز، دوربین‌های دیجیتال مجهز به هوش مصنوعی روی کشتی‌ها نصب شده‌اند تا اطلاعات همان‌جا پردازش شود. وینا ساکامانو، دانشمند ارشد این سازمان، می‌گوید این روش مصرف انرژی و نیاز به انتقال داده را کاهش می‌دهد. او البته تاکید می‌کند که فراهم‌کردن امکان پردازش محلی به مهندسی قابل‌توجهی نیاز دارد، اما این سرمایه‌گذاری برای کاهش ردپای کربنی و دستیابی به اطلاعات محیط‌زیستی ارزشمند بوده است.
کارزار صلح سبز؛ هوش مصنوعی یا مراکز داده؟
کارزار گرین پیس بین‌الملل «Greenpeace International» نیز اعلام کرده است که از برخی ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کند؛ عمدتا به این دلیل که قابلیت‌های هوش مصنوعی در نرم‌افزارهایی که این سازمان به آنها متکی است، گنجانده شده‌اند. این سازمان دستورالعمل‌های داخلی خود را بر شفافیت، نظارت انسانی و استفاده هدفمند از هوش مصنوعی متمرکز کرده است. با این حال، به دلیل نگرانی از آثار زیست‌محیطی این فناوری، ترجیح می‌دهد تا حد امکان از آن فاصله بگیرد و مخالفت جدی خود را با توسعه گسترده مراکز داده اعلام کرده است.
کاترین ژوئینگ وو، فعال حوزه اقلیم و انرژی در گرین‌پیس، می‌گوید درحالی‌که بسیاری از سازمان‌ها درباره نحوه استفاده مسوولانه از هوش مصنوعی بحث می‌کنند، پرسش اصلی گرین‌پیس این است که آیا اساسا ساخت این تعداد مرکز داده عظیم ضروری است؟ در مقابل، برخی سازمان‌ها هوش مصنوعی را به ابزاری ضروری برای فعالیت‌های محیط‌زیستی تبدیل‌شده می‌دانند. استوارت بوچارت، دانشمند ارشد سازمان بین‌المللی «بردلایف» در بریتانیا، معتقد است اگر هوش مصنوعی بتواند با منابع محدود موجود، فعالیت‌های حفاظت از سیاره زمین را موثرتر و کارآمدتر کند، سازمان‌های محیط‌زیستی وظیفه دارند این امکان را جدی بگیرند. به گفته او، نادیده‌گرفتن چنین فرصتی به معنای کوتاهی در انجام مسوولیت این سازمان‌هاست.
در نهایت، گسترش هوش مصنوعی یک تناقض جدی را پیش روی فعالان محیط‌زیست قرار داده است: فناوری‌ای که می‌تواند به حفاظت از گونه‌های جانوری، جنگل‌ها و منابع طبیعی کمک کند، هم‌زمان با افزایش تقاضا برای برق و آب، فشار تازه‌ای بر محیط‌زیست وارد می‌کند. چالش اصلی دیگر صرفا استفاده یا عدم استفاده از هوش مصنوعی نیست؛ بلکه یافتن راهی برای بهره‌گیری از توان این فناوری بدون تحمیل هزینه‌های سنگین به طبیعت است.
