قیمت موبایل در یک ماه ۲۰ تا ۳۰ درصد افزایش داشته است؛
رکود معاملاتی در بازار موبایل
افزایش قیمتها در بازار موبایل شتاب گرفته، اما تب خرید بالا نرفته است. درحالیکه طی یک ماه گذشته بهای بسیاری از مدلها بین ۲۰ تا ۳۰ درصد رشد کرده و برخی گوشیهای پرتقاضا حتی تا ۵۰ درصد گرانتر شدهاند، بازار با کاهش محسوس معاملات روبهروست. همچنین این افزایش قیمت در گوشیهای پرچمدار نیز محسوس بوده و اکنون قیمت برخی از مدلهای آیفون به بیش از نیم میلیارد تومان رسیده است.این افزایش قیمت بهگونهای بوده است که خرید این مدلها حتی از طریق لندتکها نیز ممکن نیست. روایت فروشندگان از کف بازار نشان میدهد همزمان با جهش قیمتها توان خرید مصرفکنندگان افت کرده و جریان تامین نیز با محدودیتهایی همراه است؛ ترکیبی که بازار تلفن همراه را در موقعیتی کمتحرک و پرابهام قرار داده است.
بازار کمرمق
بازار تلفن همراه این روزها بیش از آنکه شبیه یک بازار پرتحرک دیجیتال باشد به ویترینی آرام با برچسبهای قیمتی متغیر تبدیل شده است. بررسیهای میدانی از مراکز اصلی فروش موبایل نشان میدهد در یک ماه گذشته قیمت بسیاری از مدلها بین ۲۰ تا ۳۰درصد افزایش یافته و در برخی مدلهای پرتقاضا این رشد حتی به ۵۰ درصد نیز رسیده است. این در حالی است که همزمان با جهش قیمتها حجم معاملات کاهش یافته و فروشندگان از افت محسوس تقاضا سخن میگویند؛ وضعیتی که فعالان بازار از آن با عنوان «رکود تورمی موبایل» یاد میکنند.
راهروهای پاساژهای تخصصی موبایل در میانه روز خلوتتر از ماههای گذشته است. مشتریان برای استعلام قیمت میآیند، اما بسیاری از آنها دست خالی بازمیگردند. یکی از فروشندگان باسابقه میگوید: «تقریبا هر هفته قیمتها تغییر میکند. مدلهایی داشتیم که ظرف سه هفته حدود ۳۰ درصد بالا رفتند. بعضی گوشیهای پرفروش حتی نزدیک ۵۰ درصد رشد داشتند.» به گفته او خریداران بیشتر در حال مقایسه قیمت هستند و خرید را به تعویق میاندازند. افزایش قیمتها در شرایطی رخ داده که توان خرید مصرفکنندگان به شکل محسوسی کاهش یافته است. فروشندگان میگویند بخش قابلتوجهی از مشتریان با شنیدن قیمتها از خرید منصرف میشوند یا به سراغ گزینههای ارزانتر میروند. یکی از فعالان بازار توضیح میدهد: «مردم دیگر سراغ پرچمدار نمیروند. اگر هم خریدی انجام شود بیشتر میانرده و پایینرده است. خیلیها فقط میخواهند یک گوشی کارراهانداز داشته باشند.»
همین جابهجایی تقاضا به سمت مدلهای اقتصادی الگوی افزایش قیمت را نیز تغییر داده است. به گفته فروشندگان رشد قیمت در برخی مدلهای میانرده و پایینرده حتی شدیدتر از مدلهای گرانقیمت بوده است. یکی از فروشندگان میگوید: «چون تقاضا روی گوشیهای ارزانتر متمرکز شده با هر کمبود یا نوسان ارزی قیمت این مدلها سریعتر بالا میرود. بعضی از همین میانردهها در یک ماه اخیر افزایش ۳۰ تا ۵۰ درصدی داشتهاند.» به این ترتیب فشار گرانی بیشتر متوجه همان بخشی شده که بیشترین تقاضا را دارد. بررسی قیمتها در بازار نشان میدهد افزایشها محدود به یک برند یا یک رده قیمتی خاص نیست، اما شدت آن در مدلهای پرتقاضا محسوستر است. فروشنده دیگری میگوید: «وقتی مردم فقط توان خرید یک بازه قیمتی مشخص را دارند، تقاضا در همان محدوده فشرده میشود. اگر عرضه کم شود یا دلار بالا برود قیمت همان گوشیها بیشتر جهش میکند.»
اما اکنون آنچه این وضعیت را پیچیدهتر کرده، همزمانی افزایش قیمت با افت تقاضاست. در سالهای گذشته افزایش نرخ ارز معمولا با موجی از خریدهای هیجانی همراه میشد؛ خریدارانی که برای پیشگیری از گرانی بیشتر خرید را جلو میانداختند. این بار اما بازار چنین واکنشی نشان نداده است. فروشندگان میگویند قدرت خرید خانوارها به اندازهای کاهش یافته که حتی نگرانی از افزایش بیشتر قیمت نیز نتوانسته تقاضا را تحریک کند. در نتیجه بازار با نوعی فشردگی تقاضا مواجه شده است؛ خریدار کم است، اما همان خریدار محدود نیز روی یک بازه قیمتی خاص متمرکز شده است. این تمرکز باعث شده مدلهای میانرده و پایینرده بیشترین نوسان قیمتی را تجربه کنند. در مقابل برخی مدلهای گرانتر با وجود افزایش قیمت به دلیل کاهش تقاضا رشد ملایمتری داشتهاند یا حتی با رکود کامل مواجه شدهاند.
هزینه برای فروشندگان
این شرایط برای فروشندگان نیز هزینهزا بوده است. افزایش قیمتها به معنای نیاز به سرمایه در گردش بیشتر است، درحالیکه سرعت فروش کاهش یافته است. به گفته یکی از فعالان بازار اکنون سرمایه بیشتری باید برای خرید همان تعداد گوشی قبلی بگذاریم، اما فروش کمتر است. این یعنی فشار مضاعف روی مغازهدار. در سطح کلان بازار موبایل از ترکیب عوامل اقتصادی تاثیر میپذیرد؛ از نوسان ارز و سیاستهای ارزی گرفته تا مقررات واردات و تعرفهها. هرگونه بیثباتی در این حوزهها به سرعت در قیمت نهایی منعکس میشود. در عین حال کاهش قدرت خرید خانوارها باعث شده کشش بازار برای پذیرش افزایش قیمت محدود شود و رشد قیمتها به جای رونق، رکود عمیقتری ایجاد کند. حسین روزبه، فعال بازار موبایل در این باره میگوید بازار، بازار خوبی نیست. به گفته او خریدار بسیار کم شده و خروجی فروش پایین آمده است؛ آن هم در شرایطی که قیمتها به شکل محسوسی افزایش یافتهاند. او تاکید میکند رکود فعلی فقط ناشی از افت تقاضا نیست، بلکه مجموعهای از عوامل در سمت تامین نیز بر وضعیت اثر گذاشته است.
به گفته او بهینهسازی یا همان امکان ویرایش ثبتسفارش مدت قابلتوجهی عملا متوقف بود و همین موضوع مشکلاتی برای بازرگانان ایجاد کرد. هرچند اکنون این امکان دوباره برقرار شده، اما همچنان با محدودیتهایی همراه است و به گفته فعالان بازار بهطور کامل گره کار را باز نکرده است. او در توضیح مفهوم بهینهسازی میگوید زمانی که بازرگان یک کالا را ثبتسفارش میکند از زمان ثبت تا تایید نهایی و سپس خرید ارز فاصله زمانی وجود دارد. در این بازه ممکن است کالای ثبتشده در مبدا موجود نباشد یا شرایط بازار تغییر کند. در حالت عادی بازرگان باید این امکان را داشته باشد که ثبتسفارش خود را ویرایش کرده و کالای دیگری را جایگزین کند. اما زمانی که بهینهسازی متوقف میشود واردکننده ناچار است دقیقا همان کالای ثبتشده اولیه را وارد کند؛ چه در بازار مبدا موجود باشد و چه نباشد. همین مساله باعث میشود فرآیند تامین کالا متوقف یا طولانی شود و بازرگان عملا در انتظار تامین همان کالا بماند.
به گفته روزبه در دورهای که بهینهسازی انجام نمیشد، بسیاری از واردکنندگان با مشکل مواجه شدند و روند تامین کالا به تعویق افتاد. اکنون این امکان دوباره فعال شده، اما بر اساس سقف و سابقه هر بازرگان. به این معنا که اگر برای یک واردکننده سقف مشخصی بر اساس سابقه واردات تعیین شده باشد تنها درصدی از آن سقف امکان ویرایش یا بهینهسازی دارد. یعنی اگر بازرگان بخواهد کالای ثبتشده را تغییر دهد، فقط در همان محدوده مجاز میتواند اصلاح انجام دهد. به گفته او این اقدام تا حدی مشکل را کاهش داده، اما به طور کامل آن را برطرف نکرده است.
این فعال بازار همچنین به وضعیت تامین ارز اشاره میکند و میگوید شرایط تالار دوم نیز چندان مساعد نیست. به گفته او بسیاری از واردکنندگان در صف تخصیص ارز قرار دارند و عملا جابهجایی ارز به کندی انجام میشود. در چنین شرایطی واردات از محل ارز در مقابل صادرات نقش پررنگتری پیدا کرده است؛ به این معنا که واردکننده باید صادراتی انجام داده باشد تا بتواند در مقابل آن ارز دریافت کرده و واردات انجام دهد. او تاکید میکند سرعت عمل در این مسیر بیشتر برای کسانی است که صادرات داشتهاند و از محل ارز حاصل از صادرات خود اقدام به واردات میکنند.
به گفته این فعال بازار موبایل اگر در بازار مشاهده میشود که بخشی از کالاها در حال جابهجایی است، عمدتا مربوط به واردکنندگانی است که صادرات انجام دادهاند و از محل ارز صادراتی خود توانستهاند کالا وارد کنند. در مقابل سایر فعالان بازار که به این امکان دسترسی ندارند، همچنان در صف تخصیص ارز باقی ماندهاند و روند واردات آنها کند است. او در جمعبندی وضعیت بازار میگوید مجموعه این عوامل از افزایش قیمتها و کاهش قدرت خرید گرفته تا محدودیتهای بهینهسازی و کندی تخصیص ارز باعث شده بدهبستان سابق در بازار شکل نگیرد و جریان عادی جابهجایی کالا مختل شود. به گفته او هرچند برخی گرهها تا حدی باز شده، اما در مجموع وضعیت بازار موبایل همچنان مطلوب نیست و فعالان این حوزه با احتیاط و نگرانی فعالیت میکنند.
در مجموع بازار موبایل امروز در نقطهای ایستاده که نه از سمت تقاضا موتور محرکی دارد و نه از سمت تامین، با ثبات و پیشبینیپذیری روبهروست. افزایش قیمتها، کاهش توان خرید، محدودیتهای ثبتسفارش و کندی تخصیص ارز زنجیرهای از نااطمینانی ایجاد کرده که نتیجه آن کاهش معاملات و احتیاط همزمان خریدار و فروشنده است. فعالان بازار معتقدند تا زمانی که ثبات نسبی در سیاستهای ارزی و روند تامین ایجاد نشود، نه قیمتها آرام خواهد گرفت و نه بازار به رونق بازخواهد گشت؛ بازاری که فعلا بیش از هر چیز در انتظار یک سیگنال روشن برای خروج از رکود است.
