گوگل و جیمیل به شکل بسیار محدود در دسترس عموم قرار گرفت
آغاز بازگشایی اینترنت؟
خاموشی مطلق
اکنون بیش از ۱۱ روز از خاموشی اینترنت در ایران میگذرد؛ وضعیتی که به گفته کارشناسان پیش از این تا این عمق اتفاق نیفتاده بود. در روزهای ابتدایی استفاده از تمام پلتفرمها برای مردم ناممکن شد و شبکه ملی و اینترنت بینالملل نیز کامل از دسترس خارج شدند. این شرایط در حالی بود که مردم امکان ارسال پیامک را نیز نداشتند و حتی در ساعتهای ناآرامی نمیتوانستند از طریق تلفن همراه خود تماس برقرار کنند.
البته این وضعیت به درازا نکشید و در همان روزهای ابتدایی دسترسی به پلتفرمهای تاکسی اینترنتی و اپلیکیشنهای بانکی برای کاربران فراهم شد. پس از آن نیز مردم از طریق دامنه ir به سایتهای داخلی دسترسی داشتند. در مرحله بعد پیامکهای بانکی دوباره ارسال شدند و امکان ارسال پیامک از طریق تلفن همراه نیز دوباره از روز جمعه فعال شده است.
روز شنبه نتبلاکس گزارشی منتشر کرد که نشان میداد تا آن روز تنها افزایشی جزئی در میزان اتصال اینترنت کشور ثبت شده است. با این حال این افزایش ناچیز تاثیری معنادار بر وضعیت کلی نداشته و سطح اتصال اینترنت همچنان در حدود ۲ درصد از میزان عادی باقی مانده است. بر اساس گزارشها مطابق دادههای منتشر شده از سوی نتبلاکس پیش از هفته گذشته، سطح اتصال اینترنت کشور در محدوده طبیعی خود قرار داشت. از آن تاریخ به بعد و طی یک هفته اخیر افتی ناگهانی و شدید رخ داده که منجر به سقوط اتصال به نزدیک صفر شده است.
در روزهای بعد، این وضعیت تقریبا بدون تغییر ادامه یافته و تنها در مقاطعی، اتصالات در کشور به عنوان یک درصد اعلام شده بود. نتبلاکس این بازه را بهطور مشخص با عنوان SHUTDOWN(خاموشی) مشخص کرده است که نشاندهنده ماهیت ساختاری و هدفمند این اختلال است. کارشناسان معتقدند چنین سطحی از اتصال، نهتنها پاسخگوی نیازهای روزمره شهروندان نیست، بلکه امکان فعالیت پایدار برای تجارت الکترونیک، ارتباطات حرفهای، رسانهها و حتی خدمات حیاتی وابسته به اینترنت را نیز سلب میکند.
دسترسی به پیامرسانهای داخلی
در حالی که از همان ساعات ابتدایی قطع اینترنت امکان ارسال پیام در پیامرسانهای داخلی نیز از دسترس خارج شده بود، از روز جمعه ۲۶ دیماه، قابلیت چت شخصی و گروهی در «روبیکا» هم فعال شد. این قابلیت در پیامرسان آیگپ هم فعال است. با بازگشت قابلیت ارسال پیام شخصی در بله و سروشپلاس، اکنون امکان ارسال پیام در چهار پیامرسان ایرانی فراهم شده است. این قابلیت صرفا برای پیامهای شخصی و متنی فراهم است و امکان ارسال فایل و تصویر وجود ندارد. همچنین امکان ارسال پیام گروهی هم فراهم نیست. آنگونه که خبرگزاری فارس در گزارش خود نوشته بود، آزادسازی اینترنت مرحلهای خواهد بود و تکمیل شبکه ملی مرحله دوم خواهد بود. احتمالا این آزادسازیها در راستای مرحله دوم است.
همچنین خبرها حاکی از آن است که پیامرسان ایتا پنجمین پیامرسان داخلی است که امکان ارسال پیام در آن فعال شده است. این پیامرسان مجددا قابلیت ارسال پیام شخصی را فعال کرده است، اما مثل سایر پیامرسانهای داخلی امکان ارسال پیام گروهی هنوز مقدور نیست. مانند سایر شبکههای اجتماعی بومی، ویراستی نیز اعلام کرده است بهزودی پس از احراز هویت، امکان فعالیت کاربران در این شبکه میسر خواهد شد.
قابلیت سرچ در گوگل
پس از برداشته شدن محدودیت ارسال پیامک و فعال شدن مجدد امکان ارسال پیام شخصی در پیامرسانهای داخلی، از روز یکشنبه نیز گوگل و سرویسهایش در دسترس قرار گرفتهاند و بررسیها نشان میدهد از طریق اینترنت همراه و ثابت امکان دسترسی به آن وجود دارد. البته مردم در کامنتهای رسانهها دسترسی دوباره به گوگل را به ویترینی تشبیه کردهاند که امکان دسترسی به اجناس آن وجود ندارد، زیرا جستوجو در گوگل تنها به صفحه اول آن محدود است و در این بین فقط میتوان وارد صفحههای سایتهای داخلی شد و سرچ عبارات در گوگل برای کاربران زیادی همچنان ممکن نیست. این در حالی است که کاربران از وابستگی خود به جستوجو در گوگل میگویند و معتقدند عدم دسترسی به جستوجوی گوگل عملا آنها را در ابعاد مختلف فلج کرده است. همچنین با وجود اینکه بررسیها نشان میدهد دسترسی به جیمیل برای برخی کاربران امکانپذیر شده است، همچنان قابلیت ارسال و دریافت پیام وجود ندارد.
گمانهزنیها از دسترسی دوباره به اینترنت
با توجه به در دسترس قرار گرفتن پله به پله پیامرسانها و گوگل برخی گمانهزنیها حاکی از آن است که طی روزهای آینده به مرور دسترسی دوباره به اینترنت بینالملل نیز فراهم خواهد شد؛ ماجرایی که اظهارات رئیسجمهور و مسوولان نیز طی روزهای گذشته به آن دامن میزند. مسعود پزشکیان در جلسه روز یکشنبه هیات دولت با اشاره به برگزاری نشست با فعالان حوزه اقتصاد دیجیتال اعلام کرد: «با توجه به ضرورت تسهیل امور کسبوکارهای اینترنتی و کاهش محدودیتهای ارتباطاتی به لاریجانی (دبیر شورای عالی امنیت ملی) توصیه کردم که در اسرع وقت، محدودیتهای اینترنتی برطرف شود.»
در نشست شورای مرکزی حزب جمهوریت ایران اسلامی نیز اعضای این حزب خواستار آزاد شدن دسترسی به اینترنت شدند و قطع بودن آن را بهضرر اقتصاد کشور دانستند. در نشست شورای مرکزی حزب جمهوریت ایران اسلامی، بعضی از اعضای این حزب موضوع قطع اینترنت را به ضرر کشور دانستند و گفتند در شرایطی که شبکههای ماهوارهای همچنان فعال هستند و اینترنت ماهوارهای وجود دارد، قطع دسترسی به اینترنت تنها مردم عادی و اقتصاد کشور را هدف قرار داده و هیچ دستاوردی ندارد.
محمد سراج، نماینده تهران و عضو کمیسیون اجتماعی مجلس نیز گفته است: «بر اساس اطلاع دولت، پلتفرمها به زودی باز میشوند و اینترنت نیز فعال میشود.» او در پاسخ به این پرسش که آیا زمان دقیقی برای وصل شدن اینترنت تعیین شده است، گفت: «حداکثر تا روز سهشنبه(امروز) اینترنت وصل میشود.»
قطع اینترنت بینالملل و شبکه ملی در حالی است که کارشناسان ضرر آن را نجومی ارزیابی میکنند. بر اساس گزارشها، احسان چیتساز، معاون سیاستگذاری و برنامهریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات، با اشاره به نبود آمار رسمی درباره خسارات ناشی از اختلال اینترنت در کشور اعلام کرده است: «در حال حاضر، هیچ برآورد رسمی درباره کل خسارات اقتصادی ناشی از اختلال یا قطعی اینترنت وجود ندارد. با این حال، گزارشهای کارشناسی مستقل و برآوردهای پژوهشگران این معاونت نشان میدهد که هر روز اختلال اینترنتی میتواند زیان میلیاردی به اقتصاد دیجیتال کشور وارد کند. اگرچه این رقم بسته بهشدت اختلال و نوع محدودیت متغیر است، اما بهطور متوسط روزانه بین ۴۰۰ تا ۶۰۰ میلیارد تومان تخمین زده میشود.»
انجمن تجارت الکترونیک در این باره نوشته است: «اختلال در زندگی روزمره مردم، توقف دسترسی افراد به کیف پولها و داراییهای دیجیتال، بیاعتمادی به کسبوکارهای دیجیتال و به تبع آن کاهش انگیزه برای کارآفرینان، سرمایهگذاران و متخصصان این حوزه، افزایش بیکاری، افزایش مهاجرت، گسترش استفاده از ابزارهای ناامن و به تبع آن کاهش امنیت داده، تنها بخشی از پیامدهای جبرانناپذیر چنین اقدامی است.»
پیشتر نیز ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در حاشیه جلسه هیات دولت در ۱۰ دی ماه و پیش از این قضایا اعلام کرده بود سیاستهای مرتبط با محدودسازی و مسوولسازی اینترنت، طی سالهای اخیر آسیب قابلتوجهی به زیرساختهای ارتباطی کشور وارد کرده و موجب از دست رفتن منابعی شده است که قرار بود صرف توسعه این حوزه شود. به گفته هاشمی، بر اساس گزارشهای موجود این سیاستها بیش از ۲۰ هزار میلیارد تومان عدمالنفع به همراه داشتهاند و این منابع عملا به بازاری غیرشفاف منتقل شده است؛ بازاری که به گفته وزیر ارتباطات نه پاسخگویی مشخصی دارد و نه تحت نظارت موثری قرار گرفته و از نظر حجم مالی، قابل مقایسه با بودجه چند وزارتخانه است.
