آیا منابع انصراف دهندگان باید «شفاف» هزینه شوند؟
سید امیررضا خسروشاهی جواب این سوال این است: بله و خیر. بله از این جهت که اگر قرار باشد یارانه‌های انصرافی در جایی هزینه شوند باید شفاف هزینه شوند، اما خیر از آن جهت که دلیلی ندارد یارانه‌های انصرافی لزوما در جایی هزینه شوند که حال شفافیت این هزینه‌ها مساله باشد.
چرا دلیلی ندارد؟ زیرا انگیزه اصلی تجدید نظر دولت در پرداخت یارانه به همه جمعیت کسری بودجه ناشی از آن بوده است. باید بپرسیم آیا اساسا قرار است درآمدی از محل این انصراف‌ها آزاد شود، یا تنها کسری کاهش پیدا خواهد کرد؟ و سپس به سراغ نحوه هزینه آن برویم. برای مقایسه، اگر اعداد و ارقام سال ۱۳۹۲ را مبنا قرار دهیم، در آن سال هزینه پرداخت یارانه نقدی در قالب طرح هدفمندی یارانه‌ها ۴۲ تریلیون تومان بود در حالی که درآمد ایجاد شده از افزایش قیمت انرژی از این طرح تنها ۳۰ تریلیون تومان بود. این یعنی ۱۲ تریلیون تومان کسری بودجه ناشی از اجرای این طرح (که خود یکی از عوامل به وجود آورنده تورم فزاینده سال گذشته بوده و هزینه‌های آن پرواضح است).
برای از بین بردن شکاف کسری بودجه، با فرض ادامه پرداخت یارانه ۴۵ هزار تومانی و رشد ۲۵ درصدی درآمد حاصل از افزایش قیمت انرژی و با فرض پایبندی به قانون اصلی هدفمندی یارانه‌ها که نیمی از این درآمد را برای پرداخت نقدی منظور کرده است، دولت تنها می‌تواند حداکثر حدود ۲۰تریلیون تومان به پرداخت نقدی اختصاص دهد که کمتر از نصف ۴۲ تریلیون تومان سال گذشته است؛ یعنی پرداخت یارانه به بیشتر از نیمی از جمعیت باید متوقف شود (مگر آنکه دولت در طرحی جدید سهم خانوارها را از ۵۰ درصد تعیین شده در قانون افزایش دهد). پس از توقف پرداخت یارانه به این تعداد از جمعیت تنها کسری بودجه حاضر از بین خواهد رفت و اساسا منابعی برای هزینه کرد آزاد نخواهد شد، چه شفاف و چه غیرشفاف.
بنابراین به نظر نویسنده بجا است که دولت در موضوع پرداخت یارانه نقدی با مردم رو راست باشد: در حال حاضر منابع کمتر از مصارف است. راهی جز این وجود ندارد که پرداخت یارانه دست‌کم به بخشی از جمعیت متوقف شود، چون در غیر این صورت دور باطل کسریِ بودجه- تورم ادامه پیدا خواهد کرد. اگر این هدف به صورت داوطلبانه و با انصراف خود دریافت‌کنندگان یارانه صورت پذیرد که البته بهترین حالت است.
اما دولت نباید تنها بر انصراف داوطلبانه متکی باشد و نباید چنین نیز وعده بدهد، بلکه جا دارد با یک روش تشخیصی مناسب رأسا پرداخت یارانه را به بخشی از جمعیت که نیازمند به آن نیستند، متوقف کند. دولت باید به صورت صادقانه و «شفاف» این واقعیت را با مردم در میان بگذارد که یارانه جزو حقوق فردی آنها نیست و در هیچ کجای دنیا به تمام جمعیت یارانه نقدی پرداخت نمی‌شود.
تاکید بر اینکه یارانه‌های انصرافی باید در جایی به صورت شفاف هزینه شوند، حداقل دو اثر مخرب دارد. اولا این به معنای بی‌توجهی به مشکل اصلی (یعنی کسری بودجه) است که اساسا برای آن قرار است یارانه‌ها محدود شود و این نوعی گمراه کردن افکار عمومی است. اثر منفی دوم ایجاد یا تقویت این تصور غلط در میان مردم است که دریافت یارانه جزو حقوق تک‌تک آحاد جامعه است و دولت باید با اجازه و تحت نظارت دریافت‌کنندگان پولی را که حق آنان است، هزینه کند.
تعریف کردن یارانه به صورت یک «حق» جدید می‌تواند به‌عنوان جایگزینی برای کم‌توجهی به سایر حقوق اصیل و حقیقی شهروندان مورد استفاده قرار بگیرد که ایفای آنها ضروری است، اما متاسفانه نهادها معمولا به سادگی از کنار آنها می‌گذرند.
در نهایت، تاکید بر شفاف بودن هزینه‌کرد نباید منحصر به یارانه‌های انصرافی باشد. بلکه کل بودجه دولت و نحوه هزینه کردن آن باید شفاف گزارش شود - این جزو حقوق مردم است. در تمام بودجه می‌توان انواع هزینه‌های ریز و درشت را یافت که تنها گروهی خاص از آنها نفع می‌برند، اما هزینه آنها بر دوش کل جامعه است. صداقت حکم می‌کند تا دولت درباره تمام هزینه‌های بودجه‌ای شفاف و حساس باشد و به مردم پاسخ بدهد، نه تنها در مورد بودجه طرح هدفمندی یارانه؛ آن هم از ترس نارضایتی‌های احتمالی افرادی که یارانه«شان» را نخواهند گرفت (و نیازی هم به آن ندارند) و نه از روی دغدغه‌ای اصیل برای شفافیت.

آیا منابع انصراف دهندگان باید «شفاف» هزینه شوند؟