سیامک خرمی* قسمت پانزدهم در هفته گذشته، نمایندگان خوزستان در مجلس شورای اسلامی به‌طور دسته‌جمعی در اعتراض به ناعادلانه بودن بودجه سال ۱۳۹۳ استان خود استعفای خود را از نمایندگی اعلام کردند. در این نوشتار کوتاه، قضاوتی در مورد این اقدام نخواهم داشت، اما بجا است تا اشاره‌ای شود به ثروت هنگفت این استان و عدم توجه دولت‌های مختلف در صد سال اخیر به منابع طبیعی و سرمایه انسانی این خطه. خوزستان استانی است که نزدیک به یک‌چهارم منابع آبی کشور را دارا است. عمده منابع کشور در خاک این استان نهفته است. زمین‌های کشاورزی آن سالانه بخش قابل توجهی از نیاز غذایی کشور را تامین می‌کنند.
سیامک خرمی* قسمت پانزدهم در هفته گذشته، نمایندگان خوزستان در مجلس شورای اسلامی به‌طور دسته‌جمعی در اعتراض به ناعادلانه بودن بودجه سال 1393 استان خود استعفای خود را از نمایندگی اعلام کردند. در این نوشتار کوتاه، قضاوتی در مورد این اقدام نخواهم داشت، اما بجا است تا اشاره‌ای شود به ثروت هنگفت این استان و عدم توجه دولت‌های مختلف در صد سال اخیر به منابع طبیعی و سرمایه انسانی این خطه.
خوزستان استانی است که نزدیک به یک‌چهارم منابع آبی کشور را دارا است. عمده منابع کشور در خاک این استان نهفته است. زمین‌های کشاورزی آن سالانه بخش قابل توجهی از نیاز غذایی کشور را تامین می‌کنند. از نظر جاذبه‌های توریستی، منحصربه‌فردترین آثار باستانی و طبیعی را در خود جای داده است. در کنار خلیج‌فارس قرار گرفته دارای بنادر مهم تجاری است. به دلیل سابقه صنعت نفت و حضور دانشگاه صنعت نفت، مهندسین، قطعه‌سازان و پیمانکاران توانمندی در این نقطه از کشور مشغول به فعالیت هستند و شاید بتوان چندین مورد دیگر از توانمندی‌های این استان را نوشت.
اما متاسفانه این سرمایه عظیم منطقه‌ای کمتر موردتوجه دولت‌های گذشته بوده است. به استان خوزستان بیشتر به منطقه‌ای نگاه شده است که باید تامین‌کننده منابع و مواد اولیه سایر استان‌ها باشد. نه تنها این نگرش وجود داشته، بلکه شاهد آلودگی شدید این استان و اثرات منفی آن روی سلامت هموطنان خوزستانی‌مان هستیم.
برای شفاف تر شدن موضوع بهتر است، این سوالات را بپرسیم. حضور بیش از صد سال شرکت‌های
چند ملیتی نفتی در این منطقه چه ثمرات پایداری را برای جامعه و اقتصاد آن شده است؟ چرا سطح توانمندی تکنولوژیک دانشگاه صنعت نفت طی سالیان سال چندان ارتقا نیافته است؟ آیا در جهت تنوع سازی اقتصاد منطقه برنامه خاصی تدوین و اجرا شده است؟ چرا در حوزه گردشگری هنوز استان خوزستان به عنوان یک منطقه درجه دو یا سه چه از نظر گردشگری خارجی و چه از نظر گردشگری داخلی محسوب می‌شود؟ (طبق داده‌های مرکز آمار در سال ۱۳۹۱، هیچ یک از شهرستان‌های استان در میان ۲۰ شهرستان برتر بازدیده‌شده کشور نبودند) آیا توانسته‌ایم منابع طبیعی استان، آب، انرژی و محصولات کشاورزی را به محصولات دارای ارزش افزوده با قابلیت صادراتی بالا و رقابت‌پذیر در بازارهای بین‌المللی تبدیل کنیم؟ تا چه میزان از ثروت حاصل از صنعت نفت این منطقه به مردمان بومی آن رسیده است؟ برای حفظ و سلامت محیط‌زیست منطقه چه برنامه‌ای تدوین و اجرا شده است؟ چرا به‌رغم چنین پتانسیل‌هایی برای فعالیت اقتصادی، در بهار گذشته استان خوزستان با نرخ ۸/۲۰ درصد بالاترین نرخ بیکاری را در کشور داشته است؟ آیا به این معنا نیست که شغل‌های پایداری در این منطقه ایجاد نشده است؟
به سوالات فوق ده‌ها سوال دیگر نیز می‌توان اضافه کرد. تمامی آمار و حقایق فوق نشان از این دارد که این استان به‌رغم داشته‌های فراوانش چندان، مورد توجه سیاست‌گذاران قرار نگرفته و امروزه به عنوان یکی از استان‌های محروم و شدیدا آلوده کشور شناخته می‌شوند. مردم این استان نفت را در کنار خود می‌بینند، اما از آن فقط آلودگی را برای همیشه به ارث دارند. مردم این استان پرآب‌ترین رود کشور را دارند، اما تنها شاهد سدسازی‌ها و پروژه‌های انتقال آب هستند. مردم این استان وارث بزرگ‌ترین و درآمدزاترین صنعت کشور یعنی صنعت نفت هستند، اما عنوان بیکارترین استان کشور را نیز یدک می‌کشند. متاسفانه این سرنوشت تنها استان خوزستان نیست. بسیاری از استان‌های کشور نیز از نبود برنامه‌های توسعه منطقه‌ای منسجم و «پایدار» رنج می‌برند.
جمعیت چند میلیونی استان‌های مرکزی چون تهران، البرز و اصفهان منابع طبیعی بسیاری از استان‌ها را می‌بلعند، بدون آنکه نفع قابل توجهی به استان‌های دارنده منابع برسد. وضعیت امروز استان خوزستان انباشته شده نتایج سیاست‌های غلط تمامی دولت‌های صد سال گذشته است و طبیعتا این مشکلات ظرف یک سال و دوسال برطرف نمی‌شود. من نمی‌دانم استعفای نمایندگان محترم مجلس آیا در کوتاه‌مدت به نفع مردم استان خوزستان خواهد بود، یا خیر. اما قطعا در بلندمدت آنچه نیاز است، تغییر نگرش اساسی دولت مرکزی و نیز مجلس در تدوین برنامه‌های توسعه منطقه‌ای است تا شکوفایی اقتصادی و اجتماعی هر یک از مناطق سیاسی یا اقتصادی کشور به طور جداگانه در نظر گرفته شود.
* دانشجوی ارشد اقتصاد محیط‌زیست دانشگاه واترلو (siamak.khorrami@gmail.com)
