امکان‌سنجی روش‌های اعتراض به تحریم
تهیه و تنظیم: محمد صادق کریمی موضوع تحریم ایران و شدت گرفتن آن در سال‌های اخیر، موضوعی است که همه ایرانیان را چه در داخل و چه در خارج ایران تحت تاثیر قرار می‌دهد. تلاش آمریکا و کشورهای غربی دیگر برای منزوی نمودن، فلج کردن اقتصاد و محروم نمودن ایران از یک توسعه متوازن و درازمدت باعث گردیده که بخش‌های اقتصادی، اجتماعی و بهداشتی ایران از عوارض مستقیم و غیرمستقیم تحریم و بایکوت آسیب‌دیده و راه بر ارتقای رشد نیروی انسانی ایران در درازمدت بسته شود. تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران، که عموما متوجه بخش‌های کلیدی نظیر امور دفاعی، اقتصادی، مالی و فروش نفت است، در سال‌های اخیر ظاهرا با این هدف شدت گرفته که تهران را به انصراف از برنامه اتمی‌اش وادارد.
تهیه و تنظیم: محمد صادق کریمی موضوع تحریم ایران و شدت گرفتن آن در سال‌های اخیر، موضوعی است که همه ایرانیان را چه در داخل و چه در خارج ایران تحت تاثیر قرار می‌دهد.
تلاش آمریکا و کشورهای غربی دیگر برای منزوی نمودن، فلج کردن اقتصاد و محروم نمودن ایران از یک توسعه متوازن و درازمدت باعث گردیده که بخش‌های اقتصادی، اجتماعی و بهداشتی ایران از عوارض مستقیم و غیرمستقیم تحریم و بایکوت آسیب‌دیده و راه بر ارتقای رشد نیروی انسانی ایران در درازمدت بسته شود. 
تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران، که عموما متوجه بخش‌های کلیدی نظیر امور دفاعی، اقتصادی، مالی و فروش نفت است، در سال‌های اخیر ظاهرا با این هدف شدت گرفته که تهران را به انصراف از برنامه اتمی‌اش وادارد. اما پژوهش‌های علمی نشان‌دهنده این است که طبقات مختلف جامعه ایران به‌خصوص اقشار کم‌درآمد از تحریم بیشتر آسیب می‌بینند تا بخش‌های مختلف حکومت ایران. در کارگاهی که به همت جامعه اسلامی دانشگاهیان صنعتی شریف برگزار شد، هدف آن بود که کاوش بیشتری در حوزه وسیع روش‌های اعتراض به تحریم‌ها به‌خصوص در جنبه‌های مدنی و اجتماعی صورت گیرد. آنچه در پی می‌آید گزارش مختصری است از مطالب ارائه شده در این کارگاه یک روزه.
دکتر عباس ملکیرفتارهای آمریکا با ایران در چارچوب نظریه اقدامات قهرآمیز قابل تفسیر و توجیه استدر این جلسه دکتر عباس ملکی به عنوان سخنران نخست به بیان چرایی شکل‌گیری جلسه پرداخت و با بیان اینکه هر گونه اقدام عملی برای مقابله با تحریم نیازمند شناخت تحریم‌ها، ابعاد آن، سازوکار تصویب و اثرگذاری آن است، هدف این جلسه را آشنایی با این موضوعات برای امکان‌سنجی اقدام اجتماعی استادان برای مقابله با تحریم بیان کرد. وی در ارائه خود مقدمه‌ای از تحریم‌ها و ادبیات علمی این موضوع را تشریح کرد و گفت رفتارهای آمریکا با ایران در چارچوب نظریه اقدام قهرآمیز قابل توجیه و تفسیر است. دکتر ملکی همچنین با بیان تاریخچه‌ای از تحریم‌ها علیه ایران مجموعه اقدامات ممکن برای مقابله با تحریم را به چهار دسته اقدامات سیاسی، حقوقی، اقتصادی و مدنی تقسیم کرد و نمونه‌هایی از اقدامات اجتماعی انجام شده علیه تحریم را تشریح کرد.
مهندس حسین داجمرهدف تحریم‌ها نابودی ناوگان تجاری ایران استمهندس حسین داجمر در سخنرانی خود با عنوان اثرات و سوابق تحریم در بخش کشتیرانی و حمل‌و‌نقل دریایی با بیان اینکه حمل‌و‌نقل شریان اقتصاد کشور است و کشتیرانی ۹۰ درصد حمل‌و‌نقل جهانی را تشکیل می‌دهد، ادامه داد که در ایران هم بیشترین درصد حمل ونقل به عهده بخش دریایی است. ما به دنبال آن بودیم که ۵۰ درصد از ناوگان کشتیرانی ایران در اختیار گروه کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران باشد تا محدودیت‌های جهانی کمتر ما را اذیت کند. وی افزود: حمل‌و‌نقل کشتیرانی و نفتکش هدف اول تحریم‌ها هستند.مهندس داجمر در ادامه گفت: تحریم‌های وضع شده علیه ما از زمان گروگان گیری، جنگ ایران و عراق، دوره بازسازی، ۱۱ سپتامبر و هسته‌ای وجود داشته است. قطعنامه‌های شورای امنیت روی مباحث هسته‌ای و موشکی تمرکز داشته است. بیانیه‌های شورای امنیت سازمان ملل شامل: بیانیه‌های ۱۶۹۶ و قطعنامه‌های ۱۷۳۷، ۱۷۴۷، ۱۸۰۳، ۱۹۲۹ می‌شود. در قطعنامه ۱۹۲۹ مفصل‌ترین بخش به کشتیرانی اختصاص داشت و در آن مکانیزمی درست شد که به دولت‌ها اجازه می‌داد در چارچوب این قطعنامه محدودیت‌هایی را اعمال کنند. وی افزود: آمریکا از سال ۲۰۰۸ کشتیرانی را به دو دلیل حمل تجهیزات دفاعی و موشک‌ها و همچنین کمک به فعالیت‌های هسته‌ای تحریم کرد. اداره کنترل سرمایه‌های خارجی آمریکا (OFAC) ۲۰ بار کشتیرانی را تحریم کرد که ۱۸ مورد آن بعد از تصویب قطعنامه ۱۹۲۹ است. تا به حال OFAC ۱۳۱ شرکت کشتیرانی و ۱۳ نفر از مدیران کشتیرانی را شناسایی و تحریم کرده است. اتحادیه اروپا از نوامبر ۲۰۰۸ در ۸ مورد کشتیرانی را تحریم کرده است. کانادا، استرالیا، کره‌جنوبی و ژاپن هم تحریم‌هایی اعمال کرده‌اند. وی در ادامه با بیان سیر تشدید تحریم‌ها گفت: نقل و انتقالات پولی، بیمه‌ای و سایر خدمات محدود شد. در ابتدا قطعنامه‌ها نام شرکت و نام کشتیرانی را ذکر و آنها را تحریم می‌کردند، اما بعدتر پرچم ایرانی و سپس کشتی‌هایی که مالکیت ایرانی داشتند تحریم شدند. در ادامه اینکه چه کسی مدیریت کشتی را به عهده دارد و بعد چه کسی از این کشتی استفاده می‌کند نیز معیاری برای تحریم کشتی‌ها شد. در آخرین اقدام شماره ویژه کشتی را که سازمان دریانوردی جهانی (IMO) به هرکشتی اختصاص می‌دهد مد‌نظر قرار دادند تا از تغییرات نام و مالکیت توسط ایران جلوگیری کنند.مهندس داجمر سپس گفت: آنها در مقطعی برای واردات بنزین، گازوئیل، سوخت هواپیما و نفت سفید ممانعت ایجاد کردند. سپس با بازرسی کشتی‌های به مقصد ایران توسط کشورهای دیگر، ورود کشتی‌های تانکر را به بنادر ایران محدود کردند، مثلا ما در زمینه کشتی‌های گازبر و کشتی‌های مواد شیمیایی به کشتی‌های خارجی متکی بودیم. در این شرایط اعلام شد ورود هر کشتی‌ای که از ایران این مواد را صادرکند به بنادر غربی ممنوع است. وی افزود: در ادامه بیمه P&I که ۱۳ شرکت بزرگ عضو آن هستند نیز ایران را تحریم کرد و این باعث شد که کشتی‌ها به ایران نیایند. آنها همچنین برای کشتی‌های باری، تامین قطعات، روغن و سوخت محدودیت ایجاد کردند. تعمیرات زیرآبی برای کشتی‌های ایرانی نیز مورد تحریم قرار گرفت. تا جایی که انگلیس طرح محاصره دریایی ایران را پیشنهاد کرد، اما ایران در همان موقع عکس‌العمل نشان داد که یا خلیج فارس برای همه امن است یا برای هیچ کس. مهندس داجمر در مورد بازرسی کشتی‌ها هم گفت: به کشتی‌های ما ایست توقف دادند، اما با اقدام مشابه ایران این کار دیگر انجام نشد. وی افزود آنها با سیستم‌های اطلاعاتی از مبدا اطلاعات را گرفته و در دبی، کانتینرهای حساس را پیاده می‌کنند و به این ترتیب بار زیادی از ایران را در دبی حبس کرده‌اند. به این ترتیب اکنون عملا محاصره دریایی ایران اتفاق افتاده است. وی با اشاره به فرصت‌هایی که تحریم برای ایران ایجاد کرده است، گفت: یکی از تحریم‌ها این بود که ۱۳ کلوب بین‌المللی دیگر نمی‌توانند کشتی‌های ایرانی را پوشش بیمه‌ای دهند. تحریم فرصت‌هایی را به وجود آورد، مثلا کلوب P&I ایرانی به وجود آمد. این بیمه هم کشتی‌های ما را پوشش می‌دهد و هم شرکت نفتکش را. مثال دیگر اینکه گروه اتحاد علیه ایران هسته‌ای (UANI)، کلاس‌های طبقه‌بندی کشتی را هدف قرار داد. کلاس به معنای این است که هر کشتی باید استاندارد‌های جهانی را داشته باشد. حمل‌و‌نقلی اعطای کلاس از بازار ایران بیرون رفتند و ما کلاس ایرانیان را ایجاد کردیم و اکنون اکثر کشورها این کلاس را قبول کرده‌اند. مهندس داجمر به باقی تحریم‌های اعمال شده در این بخش اشاره کرد و گفت: ما از پرچم کشورهای دیگر برای تردد استفاده می‌کردیم. (مانند مالت، لیبریا، مغولستان و ...) آنها به این کشورها فشار آوردند و همه را محدود کردند. اپراتورهای بندری اعم از جرثقیل، مانند شرکت تایدواتر را نیز تحریم کردند. خطوط کشتیرانی خارجی و اعزام به ایران را نیز متوقف کردند. در گذشته ظرفیت کشتیرانی به صورت مساوی به سه بخش صادرات، واردات و تجارت بین کشورهای دیگر اختصاص می‌یافت، اما اکنون خطوط ما به اروپا و مدیترانه لغو شده، ولی خطوط به مقصد به آسیای دور برقرار هستند. شرکت نفتکش هم فقط نسبت به صادرات نفت ایران اقدام می‌کند. وی با بیان اینکه ۹۰ درصد تجارت ایران با کشتیرانی جابه‌جا می‌شود، گفت: ما به عنوان فعالان در حمل‌و‌نقل باید مراقب می‌بودیم که اهداف آنها محقق نشود. اگر هدف آنها زمینگیر کردن ناوگان تجاری کشور باشد این محقق نشد، اما به هر حال تحریم‌ها موثر بوده و خسارتی معادل ۵/۱ میلیارد دلار به ما وارد شده است. وی در تشریح بیشتر ابعاد تحریم افزود: ۳۰ فروند کشتی جدید را به ما تحویل ندادند و به این ترتیب توسعه ناوگان ما و شرکت نفتکش که با بانک‌های خارجی بود، متوقف شد. همچنین ۵/۱ سال است که بسیاری از امکانات صادرات پتروشیمی ایران متوقف شده است.مهندس داجمر در ادامه، بخش دیگری از اثرات سوء‌تحریم را تبیین کرد و گفت: اکنون در شرایطی قرار گرفته ایم که قیمت اجناس چینی بالاتر از قیمت اروپایی‌ها است. چینی‌ها مقادیر قابل توجهی پول برای خدمات مالی از ما می‌گیرند. پول نفت ما را به ارز خودشان یعنی یوآن نگاه داشته‌اند و از ۶ تا ۱۷ درصد از پول ما به عنوان ارزش افزوده می‌گیرند. هزینه مبادله ایران با کره، چین و هند افزایش یافته است و مبالغی که به ارز ملی این کشورها هستند در صورتی که بخواهد برای خرید از کشورهای دیگر استفاده شود تا ۱۵ درصد هزینه خواهد داشت. به این ترتیب هزینه سیالیت خدمات مالی ایران تا ۷۰ درصد افزایش یافته است. وی افزود: اما ما باید جلوی خسارت‌های وارد شده را بگیریم. در وزارت نفت برآوردی از خسارت‌های تحریم در بخش نفت به ویژه میادین مشترک شد که این خسارت‌ها را معادل خسارت جنگ تحمیلی ارزیابی می‌کرد. مهندس داجمر در پایان با اشاره به اینکه تحریم‌ها توجیه خاص و هدف دیگری دارد، گفت: به عنوان نمونه شرکت ایران و هند کشتی‌های فله‌بر و نفتکش داشت که نمی‌توانست در بخش هسته‌ای و موشکی مورد استفاده قرار گیرد، اما این شرکت وارد لیست تحریم شده است و قرار است منحل شود. این هدف آنها نابودی ناوگان تجاری ایران است.
دکتر مصطفی زهرانیکنگره آمریکا خود را نسبت به جنبش‌های مدنی پاسخگو میدانددکتر مصطفی زهرانی در سخنرانی خود با موضوع سازوکار تصمیم‌گیری در آمریکا گفت لازم است سطح تحلیل ما داخلی و ملی نباشد بلکه باید تحریم را بین‌المللی تحلیل کنیم. در این صورت خواهیم دید که برای مقابله با تحریم، باید آمریکا را هدف بگیریم. نقطه اصلی اعمال فشارهای اقتصادی و ایجاد اجماع جهانی، آمریکا است. در آمریکا هم مخاطب ما کنگره است زیرا پس از جنگ سرد دولت آمریکا تضعیف شده و کنگره نقش اساسی‌تری در سیاست خارجی یافته است.وی در ادامه به باورهای خطای ایرانیان در مورد دشمن اشاره کرد و برخی از این باورهای خطا را اینگونه شرح داد: دشمن ما یک کل واحد نیست. در خود کنگره گاهی آنقدر اختلاف زیاد است که یک مساله فقط با حمایت چند نفر اصلی پیش می‌رود. تشتت در آمریکا فراوان است. نکته دیگر اینکه نباید دشمن را همیشه منطقی فرض کرد. اگر قرار بود همیشه منطق بر سیاست‌های آمریکا باشد، فرآیند تصمیم‌گیری برای جنگ عراق بسیار طولانی می‌شد. اما جنگ اول آمریکا با عراق حاصل تصمیم‌گیری دو نفر یعنی جورج بوش پدر و ژنرال اسکوکرافت بود. وی دیگرآزاری یا سادیسم برخی نمایندگان آمریکایی را نیز یکی از مصادیق غیرمنطقی بودن آمریکایی‌ها دانست و افزود به عنوان نمونه یکی از نمایندگان کنگره در گفت‌وگو با من گفت: محال است که بگذاریم خط لوله باکو-جیحان از ایران بگذرد، در حالی که عبور این خط از ایران کاملا اقتصادی و به‌صرفه‌تر از مسیر آذربایجان و گرجستان و ترکیه بود. برخی از آمریکایی‌ها معتقدند که ایرانی‌ها حاکمیت ملی آمریکا را زیر سوال برده‌اند به همین دلیل هر طور شده با ایران مقابله می‌کنند ولو اینکه منطقی و عقلانی نباشد.دکتر زهرانی اختلاف نظر در مورد اهداف تحریم را نیز یکی دیگر از اختلافات اصلی بین مسوولان آمریکایی دانست و معلوم نبودن هدف تحریم را یکی از اشکالات و نواقص نظریه تحریم‌ها برشمرد. وی افزود: معلوم نبودن هدف باعث می‌شود آنها نتوانند تحقق اهداف تحریم را ارزیابی کنند و اینجا پای تفاسیر پیش می‌آید. به همین دلیل است که برخی معتقدند تحریم‌ها موفق نبوده و باید به ایران حمله نظامی کرد (مانند جان بولتون و نتانیاهو) اما برخی دیگر تحریم‌ها را اثربخش دانسته‌اند.نکته مهم دیگر از نظر دکتر زهرانی این بود که بسیاری از اعضای کنگره از تحولات بین‌المللی بی‌اطلاع هستند و برخی از آنها ایدئولوژیک فکر می‌کنند، چون اعضای کنگره مسوولیت چندانی در روابط خارجی ندارند و بیشتر در برابر رای‌دهندگان و لابی‌ها خود را مسوول می‌دانند.وی با اشاره به دو مساله مهم که کار ما را برای مقابله با تحریم در بعد اجتماعی سخت می‌کند، گفت: نخستین مشکل آن است که در آمریکا اقدام علیه ایران نه تنها کم هزینه بلکه به صورت کلی پرفایده هم هست. مشکل دوم آن است که صدای ایران در آمریکا مطلقا وجود ندارد.دکتر زهرانی در انتها ۹ پیشنهاد و نکته اصلی را در مورد اقدام اجتماعی علیه تحریم‌ها اینگونه بیان کرد:۱- باید فراتر از تحریم فکر کنیم. تحریم و جنگ در کنار یکدیگر هستند و باید از جنگ هم جلوگیری کنیم.۲- کنگره به هیچ جا پاسخگو نیست اما به جنبش‌های مدنی پاسخگو است و این نکته بسیار مهمی است.۳- موضوع تحریم مقطعی نیست. دعوای ایران و آمریکا، ابزارهای فشار و خود تحریم‌ها همچنان ادامه خواهد داشت. تحریم ایران بعد از تحریم کوبا طولانی‌ترین تحریم در تاریخ است.۴- پیگیر بودن مهم است. باید جریان پیوسته‌ای وجود داشته باشد.۵- روش‌های گوناگون اقدام اجتماعی را باید استفاده کرد تا جایی که این جنبش مدنی بتواند در جلسات استماع کنگره شرکت کند و حرف خود را به گوش نمایندگان آمریکا برساند.۶- چنین نگاهی برای تداوم و اثربخشی باید تبدیل به نهاد بشود.۷- برای اقدامات اجتماعی به مدل و کار مطالعاتی نیاز داریم.۸- استفاده از ایرانی‌های آمریکا خوب است و توصیه می‌شود.۹- از نظر زمان، الان به دلیل تغییرات دولت در ایران، فرصت بسیار خوبی برای چنین اقداماتی است.
دکتر علینقی مشایخیبه نظر من تنها راه باقیمانده اقدامات مدنی استدکتر علینقی مشایخی در ابتدای صحبت خود به ایراد چند سوال پرداخت: اول اینکه برای اینکه جلوی توسعه ایران را بگیرند، از روش‌های مختلفی استفاده می‌کنند. چه کسانی این کار را می‌کنند؟ دولت‌ها یا مجلس‌ها؟ فضاسازی رسانه‌ای، لابی‌ها، هم‌پیمانان؟ باید دید آیا جنبش مدنی می‌تواند در تصویر کلان فعالیت‌هایی انجام دهد؟ آنها دنبال فضاسازی رسانه‌ای، نشان دادن دولت ایران به عنوان دولتی غیرمردمی و ... هستند. سوالی که مطرح است این است که جنبش مدنی در کدام یک از این بخش‌ها می‌تواند موثر باشد؟ وی در ادامه پیشنهاد داد که کشورها را باید تقسیم بندی کنیم و تحلیل ذی‌نفعان باید انجام شود. جنبش مدنی باید چند چیز را هدف قرار دهد؛ چرا‌که بحث ساخت اسلحه بی‌معنا است بلکه باید بر عوامل موثر بر تصمیم‌گیری آنها تاثیر بگذاریم. وی افزود: شهروندان یک کشور باید بدانند که دولت چه می‌خواهد. به خواست دولت ایمان داشته باشند. من فکر می‌کنم حاکمیت ما در این سال‌های اخیر چندان خوب عمل نکرده است، مثلا چرا اغلب مذاکرات باید محرمانه باشد؟ دکتر مشایخی در ادامه نکات زیر را بیان کرد:• هیچ وقت در جامعه‌ای چیزی کامل اتفاق نمی‌افتد. اما سوال این است که با تحریم کشور جلو می‌رود یا با رفع تحریم؟ دوم اینکه تحریم جنبه‌های انسانی دارد. خانواده‌هایی را به شدت فلج کرده است.• حال نخبگان کشور می‌خواهند کاری مدنی بکنند. می‌خواهند بپرسند که آیا کشوری دیگر بدتر از ایران نبود که تحریم شود؟• ما در زمینه حقوقی حقوقدانان زبده زیادی نداریم.• به نظر من تنها راه باقیمانده اقدامات مدنی است. دارو از فهرست تحریم حذف شده است، اما بخش سازوکار مالی آن حل نشده است. برای این کار انجمن‌های ایرانی باید فعال شوند. در داخل کشور هم باید افراد را کنترل کرد تا اقداماتی که این فضا را تخریب می‌کند، انجام ندهند. فضای غذا و دارو فضای مناسبی برای اعتراض است، اما باید توجه کرد که همه مسائل با این جنبش مدنی حل نمی‌شود. برای آغاز فعالیت‌های مدنی می‌توانیم با رسانه‌های غربی و عربی تماس بگیریم، مثل مصر، تونس و ... فعالیت‌های مدنی می‌تواند حقوقی، رسانه‌ای و ... هم باشد.
دکتر سهراب شهابیما تحریم را به موضوعی راهبردی و ملی تبدیل نکردیم و این باعث شد مردم احساس وظیفه‌ای در این زمینه نکننددکتر سهراب شهابی در سخنرانی خود با عنوان ابعاد مالی تحریم‌ها، ابتدا به سه دسته تحریم سازمان ملل، آمریکا، اروپا و دیگر کشورها اشاره کرد و گفت: ما از ۱۹۷۹ تحت تحریم هستیم، اما از ۲۰۰۶ قطعنامه ۲۱ ژوئیه سازمان ملل علیه ایران صادر شد و تحریم‌های بعد از این تاریخ اهمیت بیشتری دارند. در سازمان ملل تاکنون ۸ قطعنامه علیه ایران صادر شده است. قطعنامه اول درخواستی بود. قطعنامه ۱۷۳۷ ما را به فصل ۷ برد و قطعنامه ۱۹۲۹ شدیدترین قطعنامه بود. در این قطعنامه تشکیل یک کمیته ۱۵ نفری پیشنهاد شد مشخص می‌کرد مکانیزم دینامیکی در خودش ایجاد کرده است. در این قطعنامه همچنین خطوط کشتیرانی ایران تحریم شد و اسم افراد و حمل‌و‌نقل در آن ذکر شد. وی در ادامه گفت پس از قطعنامه ۱۹۲۹، روسیه در برابر قطعنامه‌ها موضع گرفت و آمریکا به تحریم‌های یکجانبه روی آورد. ۲۷ مورد تحریم از طرف آمریکا اعمال شده که ۱۵ مورد آن فرمان رییس‌جمهور است و ۹ تای آنها از طرف کنگره است.دکتر شهابی در ادامه ۴ دسته تحریم علیه ایران را برشمرد و افزود: این ۴ دسته عبارتند از: دسته اول از ۱۹۸۰ تا ۱۹۹۵، دسته دوم از ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۶، دسته سوم از ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ و دسته چهارم از ۲۰۱۰ تاکنون. هدف تحریم‌ها در دوره دوم عمدتا جلوگیری از توسعه نفت و گاز بوده است. تحریم‌های دوره سوم عمدتا روی برنامه هسته‌ای متمرکز شده است. این تحریم‌ها عمدتا از طریق سازمان ملل و اروپا تصویب و اعمال شده است. در دوره چهارم نیز تحریم‌ها به صورت یکجانبه از سوی آمریکا و علیه ایران است. در این دوره شورای امنیت ساکت تر است، اما آمریکا با اروپا هماهنگ شده و ژاپن و کره جنوبی و هند هم وارد میدان شده‌اند.وی در ادامه با اشاره به این نکته که ۶۰ درصد تحریم‌های علیه ایران در آمریکا قانون شده است، گفت: رییس‌جمهور برای این تحریم‌ها قدرت چندانی ندارد و نمی‌تواند آنها را تغییر دهد. از سوی دیگر ۸۰ درصد تحریم‌ها چند هدفه هستند و تنها برای ممانعت از برنامه هسته‌ای ایران نیستند. لذا برای لغو آن باید توجه کرد که موارد متعددی را شامل می‌شوند.دکتر شهابی سپس فرق اساسی بین تحریم‌های سازمان ملل و تحریم‌های آمریکا را در هسته‌ای و تسلیحاتی بودن تحریم‌های سازمان ملل و بانکی و نفتی بودن تحریم‌های آمریکا دانست و گفت: آمریکا در تحریم‌ها چند بعدی عمل می‌کند و مثلا قانون CISADA مانند قطعنامه ۱۹۲۹ سازمان ملل مهم و جامع است (به ویژه بند ۱۰۴ آن) که ابعاد زیر را مورد تحریم قرار می‌دهد: صنایع نفت و گاز، فعالیت‌های هسته‌ای، موشکی و نظامی ایران، حمل‌و‌نقل کشتیرانی، فروش نفت، ممانعت از انتقال درآمدها و بالاخره تحریم بانک مرکزی.وی با بیان اینکه به دلیل تراز تجاری متعادل با ژاپن و کره با این دو کشور مشکل چندانی نداریم، تراز مثبت ما نسبت به چین و هند را مشکل‌ساز دانست و گفت: ما اکنون نمی‌دانیم با مازاد درآمد خود در هند و چین چه کنیم. دکتر شهابی در ادامه گفت: پیچیدگی تحریم باعث شده است بانک‌هایی هم که کار غیرقانونی نمی‌کنند، از جریمه‌های میلیاردی بترسند و داروهای مجاز را برای ایران نفرستند.وی در ادامه با بررسی نظرات مختلف در مورد موفقیت یا عدم موفقیت تحریم‌ها گفت: برخی افراد آمارهای اقتصادی، بازگشت به میز مذاکره، کند شدن فعالیت هسته‌ای و ... را نشانه موفقیت تحریم‌ها می‌دانند، اما برخی از افراد دیگر معتقدند این اتفاقات به خاطر تحریم نبوده و سوء‌مدیریت دلیل اصلی آنها بوده است. رادیکال‌ها در آمریکا معتقدند فعالیت‌های هسته‌ای کند هم نشده و در این شرایط باید به ایران حمله کرد. گروهی هم هستند که به تحریم‌ها و اثربخشی آنها انتقاد دارند اما پیشنهاد حمله نمی‌دهند. دکتر شهابی سپس تغییر الگوی تجارت ایران و حرکت به سمت شرق، خروج ایران از بازار آزاد تجارت و تهاتری شدن تجارت، تبدیل کالای نقد نفت به کالاهای دست دوم، متوسط و نسیه و عدم دسترسی ایران به مکانیزم‌های بانکی و تجاری (مانند استفاده از صرافی‌ها به جای بانک) را از اثرات تحریم دانست.وی در پایان به این نکته اشاره کرد که نگاه ما به تحریم‌ها همواره خوش‌بینانه و مثبت بوده است و همواره امید داشته‌ایم که تحریم‌ها رفع شود و این به سیاست‌های ما ضربه زده است. حاکمیت ایران هم می‌خواست مردم ما چندان نگران نشوند. افزایش قیمت نفت و هوش ایرانی‌ها در کار کردن مقطعی و ایرانی‌های خارجی همگی به این خوش‌بینی کمک کردند. در حالی که در زمان جنگ موضوع جنگ تبدیل به موضوع ملی شد و نگاهمان به داخل بود و از مردم کمک خواستیم تا این مشکل حل شود و موفق هم بود، اما از تحریم تنها به عنوان ابزاری برای نمایش چهره غرب استفاده کردیم و آن را به موضوعی راهبردی و ملی تبدیل نکردیم و این باعث شد مردم احساس وظیفه‌ای در این زمینه نکنند.
دکتر فروهر فرزانهمسائل داخل کشور هم اهمیتی برابر با خارج دارددکتر فروهر فرزانه در سخنرانی خود چند نتیجه‌گیری کرد:۱- من با چند تا از استادان صحبت کرده‌ام. آنها می‌گویند اگر شما می‌خواهید کار کنید، بروید دولت خودتان را توجیه کنید.۲- جنبش مدنی باید خواسته‌ای از حکومت داشته باشد. حضور جنبش مدنی تشخصی به کشور می‌دهد. تحریم به هدف‌های خودش نمی‌رسد.۳- با مقامات دولتی هماهنگ شود، نامه مناسبی توسط استادان تهیه شود و برای روسا و کنگره فرستاده شود.۴- عدم هماهنگی و تعدد تصمیم‌گیری و نبود یک اتاق فکر در ایران هم می‌تواند در تشدید تحریم‌ها موثر باشد؛ بنابراین جنبش مدنی باید رویکرد داخلی هم داشته باشد و از داخل هم انتقاد کند و این رویکرد باید تداوم داشته باشد.۵- گرچه هدف ما می‌تواند دارو و غذا باشد، اما مساله اصلی این است که انتقال پول مشکل است. جامعه مدنی در اروپا و آمریکا در مساله حمله به عراق فعال شد، اما از جنگ عراق جلوگیری نکرد. حرکت مدنی، می‌تواند در عین حال جامعه ما را تحریک و یکپارچه کند.
