بلیت هواپیمایی

محمدحسین رحمتی* این ستون مثال‌هایی ساده‌ از کاربرد آموزه‌های اقتصاد در زندگی روزمره است و نشان می‌دهد که در هر رویدادی استفاده از مفاهیم اقتصادی به فهم بهتر مساله کمک می‌کند. قبل از افزایش قیمت بلیت هواپیما، معمولا مسوولان سازمان هواپیمایی کشوری دلیل نارضایتی مشتریان هواپیمایی را کمبود بلیت اعلام می‌کردند و ابراز می‌نمودند که عمده دلیل کمبود عرضه نسبت به تقاضا است. این مدعای اقتصادی هیچ‌گونه معنی اقتصادی ندارد. عرضه و تقاضا منحنی‌هایی هستند که به ازای هر قیمتی سطحی از صندلی را عرضه یا تقاضا می‌کنند. اگر میزان تقاضای بیشتر از عرضه، به دلیل سقف قیمتی است که به صورت‌های مختلف بر صنعت هوایی تحمیل شده است. به عنوان مثال شرکت‌های هواپیمایی غیر ایرانی قیمت بلیت‌های هوایی را بسته به ساعت پرواز، روز پرواز و حتی تعداد صندلی‌هایی که پر شده است، قیمت‌گذاری می‌کنند. به عبارت دیگر اگر پروازها اول صبح زود یا عصر دیرهنگام باشد که با شوک تقاضای پرواز کاری مواجه هستیم، معمولا صندلی‌ها با قیمت‌های بالاتری فروخته می‌شود. در نزدیکی تعطیلات قیمت صندلی‌های هواپیما گران‌تر است یا اگر تعداد محدودی صندلی باقی مانده باشد، این صندلی‌ها گران‌تر فروخته می‌شود تا کسانی که واقعا نیاز دارند هزینه آنها را بپردازند. بنابر این تنها راه رسیدن به قیمت و مصرف تعادلی آزاد گذاشتن قیمت‌گذاری بلیت‌ها توسط شرکت‌های هواپیمایی است. افزایش قیمت‌های اخیر کمکی به افزایش بهره‌وری در صنعت هواپیمایی نمی‌کند. تنها درآمد شرکت‌های هواپیمایی را برای مدت محدودی افزایش می‌دهد تا زمانیکه دوباره تورم ارزش حقیقی قیمت‌های جدید را به سطح سابق بازگرداند. در ایران اگر قرار بود بازار رقابتی باشد، علاوه بر مشخصات فوق مانند زمان پرواز، تعداد صندلی‌های باقیمانده، مکان صندلی در هواپیما؛ احتمالا قیمت‌های تعادلی تابعی از سن و جنس هواپیما هم ‌بودند. مثلا قیمت بلیت ایرباس جوان بسیار بیشتر از فوکر قدیمی می‌بود. به عبارت دیگر منحنی تقاضای ایرباس هم بالاتر و هم کم کشش‌تر نسبت به تقاضای فوکر است. از سوی دیگر عرضه صندلی نیز در این هواپیما محدودتر است. قیمت بالاتر بلیت این هواپیماها شرکت‌های هواپیمایی را ترغیب می‌کند به دنبال اجاره یا خرید هواپیمای بهتری بروند. نظام بازار معمولا انگیزه‌ها را به نحوی سامان می‌دهد تا بهره‌وری صنعت افزایش یابد. * محقق در دانشگاه ایلینوی Mh.rahmati@gmail.com