چند کشور دنیا هنوز تورم دو رقمی دارند؟

مهران دبیرسپهری*
سه سناریو برای چشم‌انداز تورم در ایران
صندوق بین‌المللی پول در آخرین گزارش خود در زمینه شاخص‌های اقتصاد کلان کشورهای مختلف (منتشره در فصل پیش)، پیش‌بینی‌هایی از وضعیت اقتصادی کشورها در ۵ سال آینده ارائه نموده است که در اینجا ضمن مقایسه وضعیت تورم ایران و دیگر کشورها، این متغیر را برای کشورمان مورد بررسی قرار می‌دهیم.

بر اساس گزارش IMF کشورهای صنعتی که در سال‌های اخیر تورم پایینی را تجربه کرده بودند در ۵ سال آینده نیز این روند را ادامه خواهند داد. میانگین نرخ تورم در این گروه از کشورها حدود ۲ درصد بوده و خواهد بود. از طرف دیگر کشورهای خاورمیانه با تورمی حدود ۸ درصد روبه‌رو هستند و به طور میانگین با نوسان حدود ۲ واحد درصد از نرخ فوق به روند خود ادامه می‌دهند.
در اینجا با توجه به داده‌های گزارش فوق سه جدول، استخراج شده است که درباره آن توضیحاتی می‌دهیم: در جدول ۱ که تعداد ۱۷ کشور منتخب وجود دارد نرخ تورم سال ۲۰۱۱ برای آنها گزارش شده و همین‌طور این نرخ برای سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۷ مورد پیش‌بینی قرار گرفته است. نرخ تورم در سه کشور ترکیه، شیلی و برزیل در این جدول از آن جهت قابل ملاحظه است که روزگاری دارای تورم ۳ رقمی بوده‌اند. در جدول ۲ رکوردداران کمترین و بیشترین نرخ تورم در دنیا معرفی شده‌اند. در بین کشورهای جهان، کشورهای ژاپن، سوئیس و مراکش به ترتیب کمترین نرخ تورم را به خود اختصاص داده‌اند. همین‌طور سه کشور روسیه سفید، ونزوئلا و گینه دارای بیشترین نرخ تورم در سال ۲۰۱۱ بوده‌اند.
در جدول ۳، کشورهایی که دارای تورم دو رقمی هستند نشان داده شده که بر این اساس هم‌اکنون تعداد ۳۰ کشور در جهان مبتلا به تورم دو رقمی هستند. این کشورها در واقع کشورهایی هستند که در تله آموزه‌های کتب اقتصاد کلان بیش از دیگر کشورها به دام افتاده‌اند و بیش از دیگران محتاج رهایی از شر این آموزه‌ها هستند.
با این توضیحات به وضعیت تورم در ایران می‌رسیم. برای پیش‌بینی تورم در یک کشور نیاز به اطلاعاتی می‌باشد که برخی از آنها برای کشورمان موجود نیست. مثلا جدول زمانبندی اجرای طرح هدفمندی یارانه‌ها وجود ندارد. جداول هزینه‌ای دولت در سال‌های آینده موجود نیست و به تبع آن رشد نقدینگی حتی برای چند ماه آینده نامعلوم است. به همین دلیل بر اساس حدس و گمان پیش فرض‌هایی در اینجا مطرح می‌شود و مبتنی بر آن منحنی تغییرات تورم در ایران برای چند سال آینده رسم می‌شود. ضمنا برای تهیه داده‌هایی که منجر به رسم منحنی شد از جدول هدف‌گذاری تورمی که قبلا در قالب دو مقاله دیگر از طرف نگارنده در همین روزنامه معرفی گردید، استفاده شده است [۱].
بر اساس مدل ارائه‌شده در دو مقاله مذکور، مثلا اگر رشد اقتصادی و رشد نقدینگی به ترتیب یک درصد و ۱۲ درصد باشد رشد ماهانه تورم، یک دهم درصد می‌شود که تورم نهایی برای این مقدار از تورم ماهانه، ۱/۲ درصد خواهد بود. جدول فوق پس از بررسی یک دوره ۵۰ ساله از تغییرات نرخ‌های تورم، نقدینگی و درآمد در ایران، به صورت تجربی و با توجه به معادله فیشر به دست آمده و ممکن است در تورم‌های پایین، نیاز به اصلاح داشته باشد.
احتمال اول: اگر فرض کنیم مرحله دوم و سوم طرح هدفمندی یارانه‌ها به ترتیب از ابتدای مرداد ۹۱ و مرداد ۹۲ به طور کامل اجرا شده و این طرح به اتمام برسد و رشد نقدینگی نیز در دو سال آینده حدود ۲۵ درصد باشد و با فرض رشد ناچیز اقتصادی، در این صورت منحنی تغییرات تورم در ۳ سال آینده به صورت شکل ۱ خواهد بود. همان‌طور که از نمودار پیدا است نرخ تورم تا پایان امسال افزاینده خواهد بود تا در اسفند ماه به حدود ۲۸ درصد برسد. پس از آن روند کاهنده شروع می‌شود ولی به دلیل آغاز مرحله سوم طرح هدفمندی در سال ۱۳۹۲ این کاهش با یک وقفه مواجه می‌گردد. در ادامه پس از چند ماه مجددا به کاهش خود ادامه خواهد داد تا در اواسط سال ۱۳۹۴ به حداقل خود برسد که حدود ۱۵ درصد خواهد بود.
احتمال دوم: اگر طرح هدفمندی یارانه‌ها به کلی متوقف شده و اجرا نشود و با فرض رشد نقدینگی حدود ۲۵ درصد در ۲۴ ماه آینده در این صورت منحنی تغییرات تورم به صورت شکل ۲ خواهد بود. همان‌طور که از نمودار این شکل برمی‌آید تا دی ماه امسال نرخ تورم با یک شیب کم، افزاینده خواهد بود تا به حداکثر، حدود ۲۴ درصد در این ماه برسد. پس از آن روند کاهشی شروع شده و این روند در تمام سال ۱۳۹۲ ادامه خواهد داشت تا اینکه در فروردین ۱۳۹۳ به حداقل خود یعنی حدود ۱۵ درصد خواهد رسید. نکته جالب در دو نمودار مورد اشاره این است که روند کاهشی تورم بر اساس این دو احتمال از زمستان امسال تحت هر شرایطی قطعا آغاز خواهد شد مگر آنکه بانک مرکزی طی دو سه ماه آینده به انتشار انبوه پول مبادرت ورزد.
احتمال سوم: اگر فرض کنیم سیاست دولت و بانک مرکزی به گونه‌ای تغییر کند که رشد نقدینگی سالانه منتهی به هر ماه معادل ۱۲ درصد برای تمام ماه‌های دو سال ۱۳۹۱ و ۱۳۹۲ باشد آنگاه همان‌طور که از نمودار شکل شماره ۳ پیدا است نرخ تورم تا مرداد امسال افزاینده بوده و در اوج خود به ۵/۲۲ درصد رسیده است. سپس روند کاهشی آغاز شده و در فروردین ۱۳۹۳ به حدود یک درصد خواهد رسید و روزی که اقتصاد ایران شاهد این بزرگ‌ترین دستاورد اقتصادی خود در یکصد سال اخیر باشد آنگاه آخرین قفل پیشرفت اقتصادی این کشور شکسته خواهد شد.
البته سختی اجرای این سیاست تنها در یکی دو سال اول اجرای آن خواهد بود که آن هم برای هر ترک اعتیادی لازم است. ضمنا در احتمال سوم، هر دو گزینه اجرا و عدم اجرای طرح هدفمندی قابل بررسی بود که منحنی شماره ۳ بر اساس فرض عدم اجرا تهیه شد. ولی چنانچه مراحل دوم و سوم طرح هدفمندی به طور کامل در مرداد امسال و سال آینده اجرا و این طرح به اتمام برسد، نیل به تورم یک درصدی در احتمال سوم با تاخیر حدود یک سال و نیم در شهریور ۹۴ اتفاق خواهد افتاد.
در اینجا به عنوان حسن ختام این مقاله، سخن ارزشمندی را از رییس اسبق بانک مرکزی سوئیس می‌آوریم. این مقام سابق می‌گوید: «جز از طریق تورم به هیچ شیوه دیگر نمی‌توان در کوتاه ترین زمان، اقلیتی کوچک را ثروتمند و اکثریتی بزرگ را مستمند نمود.»

Dabir۸@gmail.com*
ارجاعات:
[۱]: مراجعه کنید به سرمقاله روزنامه دنیای اقتصاد با عنوان «هدف‌گذاری تورمی (دوشنبه ۲ آبان ۱۳۹۰) و نیز مقاله نگارنده با عنوان «وضعیت پولی ایران با توجه به رابطه مقداری پول» که در صفحه ۲۹ روزنامه دنیای اقتصاد (شنبه ۲۳ مهر ۱۳۹۰) منتشر شده و در آدرس‌های اینترنتی زیر قابل دسترسی هستند:
http:۰۰www/donya-e-eqtesad/com/Default_view/asp?@=۲۷۴۹۲۳
http:۰۰www/donya-e-eqtesad/com/Default_view/asp?@=۲۷۳۵۰۱