تولید طبیعی پول

مترجم: سید امیرحسین میرابوطالبی*

بخش دوم و پایانی مقدمه

در کتاب اخلاق تولید پول ما ابتدا به سراغ موضوعی می‌رویم که آن را «تولید طبیعی پول» می‌نامیم (بخش اول) و به بحث درباره راه‌های ممکن برای اصلاح آن زیر سایه اندیشه‌های اخلاقی می‌پردازیم. بعد از آن می‌رسیم به تورم، انحراف از تولید طبیعی پول (بخش دوم). در اینجا به تفاوت بین دو نوع تورم تاکید می‌کنیم. از یک طرف یک نوع تورم خصوصی داریم که خودبه‌خود در هر جامعه انسانی به وجود می‌آید، اما قدرت دولت با آن مقابله می‌کند و از طرف دیگر با تورم دستوری مواجه هستیم که همان طور که از نامش پیدا است در واقع برای حمایت از دولت به کار می‌رود؛ بنابراین یک انحراف رسمی از تولید پول به حساب می‌آید. در نهایت در بخش آخر (بخش سوم) اقدام به کاربرد این تمایزات با بهره‌گیری از تحلیلی مختصر بر سیستم‌های پولی غرب از قرن هفدهم به بعد می‌کنیم.

تولید پول را از دو جهت می‌توان مساله‌ای کاملا مرتبط با عدالت دانست. از یک طرف نهادهای مدرن تولید پول، به نظم قانونی متداول بستگی داشته و به تبع آن با یکی از درونی‌ترین بخش‌های عدالت اجتماعی در ارتباطند و از سوی دیگر برخی جنبه‌های این نظم قانونی متداول به خودی خود مشکلی اساسی است که باعث تورم پایا می‌شود. انحصارات قانونی، قوانین پول رایج، تعویق قانونی اقساط و بدهی‌ها و دیگر قوانین اینچنینی سهوا به ابزاری برای بی‌عدالتی اجتماعی تبدیل شده‌اند. این ابزار مولد تورم، بی‌مسوولیتی و توزیع نامشروع درآمد از فقرا به سمت ثروتمندان است. این چنین نهادهایی قابل تعدیل و اصلاح نیستند و باید به یکباره منسوخ شوند. به نظر می‌رسد چنین الغا و نسخی مستلزم حذف نهادهای پولی غالب در عصر ما است؛ نهادهایی چون بانک مرکزی، پول کاغذی، ذخیره قانونی.

درست است که چنین نتیجه گیری‌هایی نسبتا رادیکال به نظر می‌آید، اما بالاخره یک نفر باید به جای شانه خالی کردن، محکم و استوار جلوی شیطان قدرتمند بایستد؛ و مشخصا این شیطان قدرتمند همان نظام پولی است که ما امروزه با آن روبه‌روییم. خب البته هدف ما این نیست که یک برنامه چریکی برای جنگ در مقابل این شیطان ترتیب دهیم! ما صرفا به دنبال آشنا کردن خواننده با واقعیت‌های اساسی مورد نیاز برای ارزیابی اخلاقی نهادهای پولی هستیم.

ملاحظاتی در مورد نوشته‌های مرتبط

بحث درباره تولید طبیعی پول و مخالفت با تورم به قرن‌ها قبل؛ یعنی تفکرات اسقف قرن چهاردهم نیکلاس اورسم بازمی‌گردد. قبل از او توماس آکوینس و تعدادی دیگر به جنبه‌های مختلف چنین مشکلاتی اشاره کرده بودند، اما هیچ کدام از آنها به بررسی مسائل از یک دیدگاه مستحکم و استوار نپرداخته بودند و در ضمن هیچ کدام نظراتشان را در قالب یک رساله منتشر نکرده بودند. قبل از اورسم پایه‌های یک دکترین وجود داشت، اما دکترینی که در نوشته‌های آکوینس، بوریدان و دیگران پراکنده بود.

دستاورد بزرگ اورسم تجمیع کارهای قبلی انجام شده و بیان دیدگاه‌های خودش و تبدیل آنها به یک رساله بود (اولین رساله تاریخ درباره پول). می‌توان به صراحت گفت «رساله» اورسم از امتحان گذر زمان سربلند بیرون آمده. ترجمه‌های این کار ارزشمند به زبان‌های انگلیسی، آلمانی و فرانسوی همچنان منتشر می‌شود و اقتصاددانان پول در سراسر جهان این رساله را به خاطر اختصار، وضوح و عمق آن ستایش می‌کنند. تا مدت‌ها بعد با وجود کارهایی که مکتب‌هایی مانند سالامانکا روی تولید طبیعی پول انجام دادند، اما کار اورسم بی‌مانند بود.

حدود دو قرن بعد اقتصاددانانی ماننددیوید هیوم، ریچارد کنتیلون، جان ویتلی، دیوید ریکاردو و برخی دیگر مقالات قابل توجهی درباره مشکلات تولید پول ارائه دادند. هر کدام از این نویسنده‌ها کم و بیش به بعد اخلاقی این موضوع پرداخته‌اند. برخی از این کارها همچنان هم در حال چاپ است و فوق‌العاده ارزشمند هستند، اما باز هم با کار اورسم در رابطه با پول کالایی برابری نمی‌کنند.

در عصر ما هم دو نفر بیشتر از دیگران در مورد این مساله کار کرده‌اند، لودویگ فون میزس(۱۸۸۱-۱۹۹۷۳) و موری روتبارد (۱۹۲۶-۱۹۹۵) که هر دو از پیروان بنیان‌گذار مکتب اتریشی یعنی کارل منگر (۱۸۴۰-۱۹۲۰) بوده‌اند. میزس نظریه پول و بانکداری را با نظریه ارزش فردی در هم آمیخت و در تحلیل خود هم از سنت واقع گرایی بهره جست. سپس در کار روتبارد تئوری اتریشی پول به شکل فعلیش درآمد. روتبارد نه تنها دکترین استادش را گسترش داد، بلکه جنبه‌های اخلاقی را هم دوباره به میان آورد و با استفاده از آن به نقد پول کاغذی و ذخیره قانونی پرداخت.

در سال‌های اخیر هم بسیاری از اقتصاددانان مکتب اتریشی و دیگر اقتصاددانان کارهای بسیار ارزشمندی در این رابطه انجام داده‌اند. از افرادی مانند برنارد دمپسی، تا فردریش بیوتر، توماس وودز، آننتونی هولمز و بسیاری دیگر. در این آثار با ارزش می‌توان از تاریخچه مشکلات پولی، نگاه اخلاقی به تولید پول و نتایج آن، وضعیت امروز تولید پول، اقتصاددان‌های دولتی و برخی راه حل‌ها مطالبی یافت که سعی شده در این کار هم از آنها بهره گرفته شود.

* Amirhosein.ec@gmail.com