اقتصاد بلایای طبیعی (قسمت دوم - ادامه از خبر قبلی)

بلایای طبیعی و وابستگی فقرا به دولت

گری بکر

پوسنر استدلال خوبی ارائه می‌دهد که چرا دولت فدرال در مبارزه با شرایط اضطراری مثل توفان‌های ویرانگر اخیر برتری‌های مهمی دارد (مواردی که دامنه تخریب آنها منطقه وسیعی شامل چندین شهر و ایالت را دربرگرفت) اما دولت‌های بزرگ‌تر و متمرکز، حالت دیوان‌سالارانه‌تری نیز دارند و به کندی و با آشفتگی واکنش نشان می‌دهند. قطعا دولت محلی شهر نیویورک واکنش سریعتری به حمله تروریستی ۱۱ سپتامبر در مقایسه با دولت فدرال نشان داد اگر چه واکنش شهر نیویورک نیز قابل انتقاد بوده است.

حتی با نادیده گرفتن عدم آمادگی برای فروریختن سامانه آب بند و خاکریز نیواورلئان توسط یک توفان قدرتمند، هیچ کدام از دولت‌ها در سطوح فدرال، ایالتی و محلی، واکنش سریع یا اثربخشی طی شرایط اضطراری کاترینا از خود نشان ندادند. خوشبختانه از آنجا که هشدارهای پیشینی در مورد مسیر ویرانگر کاترینا داده شده بود، اکثر جمعیت در معرض خطر، خانه‌ها و کسب و کار خود را رها کرده و سایر اقدامات حمایتی را انجام دادند.

در حالی که من با بحث کلی پوسنر درباره مزایا و معایب متفاوت اقتدار محلی و متمرکز موافقم، هنوز ترجیح شخصی قوی به سمت اقتدار محلی و غیرمتمرکز دارم. یک دلیل این است که دولت‌های محلی درک و شناخت بهتری نسبت به نیازهای ویژه جمعیت خویش دارند در مقایسه با شناختی که اقتدار مرکزی دور از صحنه می‌تواند داشته باشد.

دومین ملاحظه مهم این است که افراد امکان می‌یابند از یک منطقه یا ایالت به منطقه یا ایالت دیگر در جست‌وجوی مدارس و سایر خدمات عمومی بهتر نقل مکان کنند. این مزیت عظیمی است که وقتی قدرت و تصمیم‌گیری متمرکز باشد هرگز قابل تکثیر و تقلید نیست. رقابت بین ایالت‌ها و شهرهای داخل یک کشور، فشار قابل توجهی بر دولت‌های محلی و ایالتی عقب‌مانده وارد می‌کند، چون که مردم با پاهای خود رای می‌دهند. آنها به مکان‌هایی مهاجرت می‌کنند که خدمات آموزشی و سایر خدمات در آنجا به نحو بسیار بهتری نیازهای‌شان را برآورده می‌سازد.

بدبختانه این نوع رقابت فقط برای افراد و خانواده‌هایی که درباره گزینه‌های جاهای مختلف اطلاعات در حد معقولی دارند و کسانی که منابع مالی و انرژی درونی برای برداشتن گام‌های بزرگ و پرریسک حرکت به سمت مکان‌های احتمالا بهتر و اغلب دوردست را دارند خوب عمل می‌کند. بیشتر افراد ثروتمند و تحصیلکرده توانایی چنین کاری را دارند، اما مطالعات نشان می‌دهد که اشخاص با تحصیلات پایین با احتمال بسیار کمتری نسبت به افراد تحصیلکرده‌تر بین شهرها و ایالت‌ها تغییر مکان می‌دهند.

آن جمعیتی که طی توفان کاترینا در نیواورلئان باقی ماندند و بیشترین رنج و درد را متحمل شدند افراد کم درآمد و با تحصیلات پایین بودند. این پدیده تعجب‌آوری نیست، چون که افراد با تحصیلات پایین، آن‌ طور که در بالا خاطرنشان کردم معمولا با احتمال کمتری از مزیت فرصت‌های بهتر موجود در جاهای دیگر استفاده می‌کنند. بسیاری از آنها صاحب خودرو نیستند و مجبورند از وسایل نقلیه عمومی استفاده کنند و باید جایی را برای رفتن پیدا کنند، اما بدون اینکه اهمیت این ملاحظات را دست کم بگیرم می‌خواهم بر عامل دیگری که در حادثه کاترینا نقش‌آفرینی کرد تاکید کنم؛ عاملی که به درد و رنج به ویژه شدید مردم در دهک‌های پایین درآمدی و تحصیلاتی افزود.

باید قبول کنیم که دولت‌ها در همه سطوح فدرال، ایالتی و محلی موفق نشدند اقدامات قاطع و مناسبی اتخاذ کنند تا وضعیت حاد و اضطراری به وجود آمده از توفان کاترینا را تخفیف دهند؛ بنابراین خانواده‌ها عمدتا به حال خود رها شدند تا خود تصمیم بگیرند چه‌کار کنند و اکثر آنها ابتکار عمل‌های جالب و موثری تا حد امکان برگزیدند. البته آنها نتوانستند کار زیادی انجام دهند چون که خانه‌ها و مغازه‌هایشان آسیب دیده بود و اغلب باید آنجا را ترک می‌کردند.

فقرا بیشترین آسیب را از ناتوانی دولت متحمل شدند که بخشی از آن به دلایل پیش گفته بود و بخش دیگر چون که آنها به شدت وابسته به دولت بودند تا از آنها مراقبت کند. این «فرهنگ وابستگی» که شاید به طور ناخواسته به‌واسطه برنامه‌های رفاهی، کمک پزشکی و سایر برنامه‌های دولتی ایجاد و تقویت گردید، طرح و ابتکار عمل شخصی را از بین می‌برد و عادت روی پای خود ایستادن و تصمیمات مستقل گرفتن را به‌شدت ضعیف می‌کند. وابستگی به دولت به خصوص در شرایط اضطراری جدی ویرانگر می‌شود مثل توفان کاترینا که دولت در اتخاذ اقدامات سریع و مناسب کوتاهی کرد.

شاید بهتر باشد که به دولت فدرال مسوولیت مقابله با آن دسته از شرایط اضطراری را بدهیم که توری وسیع بر سر طیف گسترده‌ای از مردم پهن می‌کند و مناطق و ایالت‌های بسیاری را دربرمی‌گیرد، اما هر وضعیت اضطراری تا حدودی متفاوت با بقیه است و سخت است که باور کنیم حتی پس از تحقیقات زیاد از هر مورد کوتاهی و شکست دولت، دیوان‌سالاری بزرگی مثل دولت فدرال بتواند اقدامات سریع، موثر و قاطع را برگزیند. این یک دلیل مهم و معمولا غفلت شده برای اصلاح برنامه‌ها و قوانین بازتوزیعی جهت کمک به فقرا است تا که آنها مسوولیت بسیار بیشتری در سازماندهی و مدیریت زندگی خود داشته باشند. آنها را باید ترغیب کرد که به دنبال مسکن خصوصی و نیز مشاغل خصوصی (و نه دولتی) باشند و در قبال تصمیمات اشتباهی که می‌گیرند مسوولیتش را بپذیرند به جای اینکه کارهای‌شان توجیه شود با این ادعا که آنها «قربانی» هستند. چنین تغییراتی در برنامه‌های خاص فقرا احتمالا واکنش‌های دولت به شرایط اضطراری را اصلا بهتر نخواهد ساخت. با این حال خسارت عظیم وارده از رویدادهای فاجعه‌بار بر خانواده‌هایی را که کمترین درجه تحمل را برای زیان‌های بیشتر دارند کاهش می‌دهد. این خانواده‌ها با سرعت و موفقیت بیشتری به بلایای طبیعی واکنش نشان خواهند داد اگر عادت بیشتری پیدا کنند که شخصا از خودشان مراقبت کنند.

پاسخ بکر به نظرات خوانندگان

موضوع بحث‌برانگیز اصلی که در پست خود نوشتم این بود که فقرای نیواورلئان تا اندازه‌ای رنج ویژه بردند چون که وابستگی بسیار زیاد به حمایت دولتی داشتند و دولت آنها را تنها گذاشت.

چندین خواننده و پوسنر در پاسخ خود این نظر را زیر سوال بردند (حتی یکی از اشخاصی که ظاهرا از نوشته‌ها و رفتار گذشته من کاملا بی‌اطلاع است من را «نژادپرست» نامید.)

فرد دیگری از من شاهد و مدرک خواسته بود. شواهد درباره پدیده‌ای مثل «فرهنگ وابستگی» از تحلیل رفتار به دست می‌آید و من سعی کردم به شیوه یقینا غیردقیق در پست خودم این کار را بکنم. روشن است عده‌ای از ساکنان نیواورلئان بسیار بیمار یا ناتوان از ترک محل بودند، اما آنها اصلا در اکثریت نبودند با اینکه بیشتر عکس‌های روزنامه‌ها، آنها را برجسته کردند. یکی از نظرات از یک نظرسنجی نام برد که ادعا می‌کرد فقط ۲۵ درصد کسانی که شهر را ترک نکردند خودرو یا پول نداشتند. البته داشتن خودرو و پول عامل ضروری نبود چون تا قبل از آمدن توفان؛ حمل‌ونقل عمومی برقرار بود و برای ترک شهر به مقدار پول بسیار کمی نیاز بود. پس این داده‌ها اگر درست باشند ابدا بیانگر این نیستند که اکثر کسانی که محل را ترک نکردند قدرت ترک کردن نداشتند.

آنهایی که باقی ماندند یا شدت توفان را دست کم گرفتند (با وجود همه هشدارهایی که در تلویزیون و جاهای دیگر داده شد) یا اعتقاد داشتند که کمک‌های دولتی به نجاتشان می‌آید. هر دو گروه در انتقاد من جای می‌گیرند که وابستگی افراطی فقرا (از همه نژادها و ادیان) به کمک‌های دولتی در شرایط اضطراری رشد کرده است و جای اتکا به طرح و ابتکارات شخصی را گرفته است. قانون اصلاحات رفاهی اواسط دهه ۱۹۹۰ فقط اندکی از این وابستگی به دولت را کاهش داد. برای جان سالم به در بردن از مهلکه تنها نیاز به چند دلار بود تا فرد سوار اتوبوس شود.

تردیدی نیست افراد بسیار مریض و عقب‌افتادگان ذهنی قادر به این کار نبودند، اما چرا اکثریت وسیع کسانی که قرار را بر فرار ترجیح دادند، این ‌کار را نکردند؟ روش‌های متفاوتی برای پاسخ دادن به این پرسش داریم، اما در نهایت امر من معتقدم ما مجبور خواهیم بود بر تفسیر وابستگی فقرا به دولت تاکید نماییم.

کنترل قیمت و هزینه‌های آن

گری بکر

تاریخ اعتراضات علیه «گران‌فروشی» در زمان کمبود مواد غذایی یا سایر کالاها به هزاران سال گذشته برمی‌گردد. گران‌فروشان ادعایی و گمانه‌زن‌های قیمت به دار آویخته می‌شدند، مورد حمله قرار می‌گرفتند و از جامعه بیرون رانده می‌شدند. طرح اخیر انرژی که مجلس نمایندگان تصویب کرد، با اینکه بندهای خوب زیادی دارد، اما کمیسیون تجارت فدرال را مکلف می‌سازد که استانداردهایی برای «گران‌فروشی» تعیین کرده و قانون‌شکنان را مجازات کند. کنترل قیمت اساسا در همه کشورها شامل آمریکا طی جنگ جهانی دوم و سایر جنگ‌ها دیده شد، زمانی که بیشتر محصولات دستخوش کاهش عرضه شدند. شاید واقعا این‌طور باشد که «تا نباشد چیزکی، مردم نگویند چیزها» اما من کاملا موافقم که قیمت‌ها باید اجازه افزایش‌یافتن به سطح تعادلی خود را داشته باشند، وقتی که عرضه به علت بلاهای طبیعی و سایر بلاها کاهش می‌یابد.

آن‌طور که پوسنر خاطرنشان می‌کند، تلاش برای سرکوب قیمت بنزین یا سایر کالاهایی که کاهش شدید در عرضه را تجربه می‌کنند، مستلزم استفاده از روش‌های کمتر کارآ برای تخصیص عرضه محدود است. بدیل اصلی قیمت‌های بالاتر، سهمیه‌بندی به اشکال دیگری از قبیل تشکیل صف (هر که زودتر آمده است اول کالا را تحویل می‌گیرد)، فروش به کسانی که حاضرند به فروشنده رشوه بدهند و سایر روش‌ها است. همه این روش‌ها ناکارآ هستند و مانع افزایش تولید می‌شوند به جای اینکه مشکل در دسترس نبودن کالاهای معینی را حل کنند. هر کسی که صف‌های طولانی و یک ساعت یا بیشتر انتظار کشیدن در صف برای اینکه چهل لیتر بنزین به دست آورد را در سال‌هایی به خاطر داشته باشد که کارتر رییس‌جمهور آمریکا سهمیه‌بندی بنزین را وضع کرد، می‌تواند هزینه‌های اتلاف عظیم منابع ناشی از روش‌های غیرقیمتی تخصیص مقدار عرضه محدود شده را تشخیص دهد.

مثال دیگر کنترل اجاره‌ها است که بیشتر ملت‌ها طی جنگ جهانی دوم و پس از آن وضع کردند. بسیاری از ملت‌ها پس از مدتی کنترل اجاره‌ها را برداشتند، اما شهرهای خاصی مثل نیویورک کنترل‌ها را اگرچه به شکل‌های تغییر یافته حفظ کردند. بیشتر بررسی‌های جدی که درباره اثرات کنترل اجاره در نیویورک و جاهای دیگر انجام شده است نشان می‌دهد که این سیاست به افت کیفیت مسکن انجامیده، باعث تخصیص ناکارآی موجودی محدود مسکن شده و معمولا به فقرا و جوانانی که بیش از هر کسی مجبور به یافتن مسکن در بازار اجاره‌ای هستند زیان رسانده است، به جای اینکه به سود آنها باشد. کنترل اجاره معمولا به طبقه متوسط و مستاجران قدیمی نفع می‌رساند که اغلب در آپارتمان‌های بزرگ با قیمت‌های اجاره آنقدر پایینی ساکن هستند که اصلا باورکردنی نیست، چون که برای آنها بسیار گران تمام می‌شود به آپارتمان‌های کوچکتر اجاره‌ای در بازار آزاد نقل مکان کنند.

واکنش خشمگینانه مصرف‌کنندگان به قیمت‌های بالایی که یک فاجعه مهم مسبب آن است، معمولا به سمت اشخاص یا شرکت‌هایی نشانه نمی‌رود که از آن سود می‌برند. برای مثال مشتریان اکنون بسیار از دست مالکان پمپ بنزین‌هایی که افزایش‌های دائمی قیمت بنزین را به علت کاهش عرضه ناشی از توفان کاترینا و افزایش قیمت جهانی نفت اعلام می‌کنند بسیار ناراحتند. مصرف‌کنندگان مجبور به پرداخت قیمت بیشتر برای بنزینی که می‌خرند هستند و قیمت‌های بالاتر باعث کاهش تقاضا برای بنزین می‌شود. این نکته باید کاملا روشن باشد که افزایش قیمت یک نهاده تولید،‌ از قبیل بنزینی که در پمپ‌های بنزین به صورت خرده‌فروشی عرضه می‌شود، سود آنها را پایین‌تر و نه بالاتر می‌برد چون که هزینه‌های تولید افزایش یافته است.

از طرف دیگر، سود صاحبان پالایشگاه‌هایی که از توفان کاترینا آسیب ندیده بودند افزایش یافته است، چون خسارت به پالایشگاه‌های نفت خلیج مکزیک، قیمت عمده‌فروشی بنزین، محصول اصلی تولیدی پالایشگاه‌ها را افزایش داد، اما قیمت‌های بالاتر و سودهای بیشتر، پالایشگاه‌های آسیب‌ندیده را ترغیب کرد تا با وجود ظرفیت محدودی که داشتند هر چه بیشتر تولید خود را افزایش دهند و پالایشگاه‌های آسیب‌دیده را به سرعت تعمیر کردند تا بتوانند از قیمت‌های بالای بنزین نفع ببرند. در واقع بسیاری از آنها در مدت زمان فوق‌العاده کوتاهی تعمیر شدند. اگر به قیمت‌ها اجازه بالا رفتن نداده بودیم، سود پالایشگاه‌های آسیب‌ندیده کاهش یافته بود، اما عرضه بنزین با نرخ کندتر و احتمالا بسیار کندتر افزایش می‌یافت.

شرکت‌ها در مواجهه با کاهش عرضه، اغلب به شکل داوطلبانه به مشتریان همیشگی و خوش‌حساب خود با قیمت‌های پایین‌تری کالا می‌فروشند تا رضایتمندی این مشتریان افزایش یابد و نیز چون قرارداد بلندمدت ضمنی با این مشتریان دارند که قیمت‌ها را برایشان نسبتا با ثبات نگه دارند. آنها برخی اوقات قیمت‌های پایین به مشتریان مورد التفات را با سهمیه‌بندی مقادیری که به آنها می‌دهند ترکیب می‌کنند،‌ در حالی‌که قیمت‌ها برای مشتریانی که کمتر یا نامنظم خرید می‌کنند را به‌شدت افزایش می‌دهند.

من در دو مثال پوسنر از استفاده قانونی کنترل قیمت‌ها مشکلی نمی‌بینم. در پرونده کمک‌رسانی در دریا، کنترل قیمت واقعا لازم است، چون در حین تلاش نجات‌دادن، فرصتی باقی نیست تا حساب کتاب کرد قاعده تقسیم مناسب چه باشد. تلاش ملوانان آلاسکایی برای دست از کارکشیدن تا مالکان را مجبور به پرداخت دستمزد بالاتر کنند زمانی که در دریا هستند، قاعدتا آن قرارداد ضمنی که دستمزدها در طی مدت سفر ماهیگیری ثابت باشند را زیرپا می‌گذارد.

اما آیا نباید از کنترل قیمت در کشورهای فقیر نیز استفاده شود زمانی که آنها کمبود فاجعه‌بار در عرضه مواد غذایی اساسی مثل برنج یا سیب‌زمینی را تجربه می‌کنند؟ (قحطی سیب‌زمینی ایرلند مشهورترین مثال در این زمینه است.) فقیرترین خانواده‌ها توانایی پرداخت قیمت‌های بالاتر را ندارند و آنها با گرسنگی دست به گریبان خواهند شد. با اینحال در اینجا هم من باور نمی‌کنم که کنترل قیمت راه‌حل خوبی باشد، چون که کنترل‌ها کشاورزان را منصرف از تولید بیشتر و واردات کالاهای نایاب‌شده و تشویق به احتکار محصولات غذایی خود می‌کند. دولت‌های این کشورها و کشورهای ثروتمندتر که خیلی در امر کمک‌های انسان‌دوستانه فعال هستند، باید اقدام به خرید برنج یا هر محصول دیگری که امکانش هست از کشاورزان بکنند و سپس آن را با قیمتی پایین‌تر به خانواده‌های فقیر بفروشند، یا این دولت‌ها باید پرداخت‌های انتقالی به فقرا را افزایش دهند تا که آنها را قادر به پرداخت قیمت گران‌شده محصولات در بازار کنند.

در دنیای امروز، قحطی‌ها را نه قیمت بالای موادغذایی بلکه سیاست‌های بد دولتی به وجود نمی‌آورد. قحطی‌ها اساسا در جوامع دموکراسی مدرن پدیده ناشناخته‌ای هستند. با این‌حال قحطی‌ها و گرسنگی‌های بزرگ مقیاس هنوز هم برخی اوقات در دیکتاتوری‌ها یافت می‌شوند از قبیل چین در زمان راهپیمایی بزرگ مائو. مشکلی که در آنجا پیش آمد قیمت‌های بالا نبود، بلکه سیاست‌های اشتباه مائو بود. او نخست با تلاش احمقانه به انجام راهپیمایی بزرگ باعث سقوط محصولات کشاورزی شد. سپس به زور ذخیره محدود مواد غذایی کشاورزان را مصادره کرد، به‌طوری که بیشتر آنها از گرسنگی مردند تا این محصول را صرف تغذیه جمعیت شهری کند. به‌علاوه او بخشی از محصول کمیاب غلات را به خارج فروخت تا ارز کمیاب به‌دست آورد به جای اینکه اقدام به واردات مواد غذایی کند تا از بحران غذایی بکاهد.

پاسخ بکر به نظرات خوانندگان

دو تا از نظرات، تاکید من که رییس‌جمهور کارتر با وضع کنترل‌های قیمت بر بنزین باعث صف‌های طولانی شد را زیر سوال بردند. آن‌طور که توضیح زیر درباره بحران انرژی ۱۹۷۹ در ویکپدیا نشان می‌دهد حق با من است: «در آمریکا، دولت کارتر کنترل قیمت را وضع کرد که منجر به تشکیل صف‌های طولانی در جایگاه‌های بنزین مثل شش سال قبل از آن (در دوره نیکسون) شد. خودروهایی که در صف دریافت بنزین منتظر بودند بین ۲ تا ۳ لیتر بنزین در ساعت مصرف می‌کردند. برآورد می‌شود که در آن زمان، آمریکایی‌ها تا ۱۵۰ هزار بشکه نفت در روز به خاطر انتظار کشیدن در جایگاه‌های بنزین تلف می‌کردند.» نیکسون کنترل‌های ناکارآی مختلفی بر قیمت‌های انرژی برقرار کرد که کارتر شروع به برچیدن آنها کرد، اما کارتر کنترل‌هایی بر قیمت بنزین وضع کرد که من معتقدم صف‌های طولانی‌تری در جایگاه‌های بنزین نسبت به زمان نیکسون به‌وجود آورد. البته من قبول دارم که نیکسون سیاست‌های وحشتناکی در مورد قیمت‌های انرژی خصوصا تلاش‌های اشتباه وی در کنترل قیمت نفت، گاز طبیعی و برخی فرآورده‌های آنها برگزید. با اینکه برای کشف قیمت‌ها در جایگاه‌های مختلف بنزین نیاز به جست‌وجو است، هزینه‌های جست‌وجو در هر شهر مهم یا مناطق حومه شهری نسبت به نفع حاصله از تفاوت محسوس در قیمت‌های بنزین، رقم اندکی است. به همین دلیل است که بازار خرده‌فروشی بنزین در مجموع بسیار رقابتی است که با قیمت بنزین در شهرهای اصلی و سایر بازارهای گسترده معلوم می‌شود. در چنین بازارهای رقابتی با هزینه‌های تقریبا ثابت در واحد محصول، اثر افزایش قیمت نهاده بر قیمت‌های خرده‌فروشی عمدتا مستقل از کشش تقاضا برای کالای خرده‌فروشی است. بدبختانه بیشتر هندی‌ها، چینی‌ها و سایرینی که در کشورهای فقیر زندگی می‌کنند درآمد معادل کمتر از یک چند دلار در روز دارند و بیشتر آنها از سوء تغذیه رنج می‌برند، اما این هیچ ربطی به گران کردن قیمت طی بحران‌ها ندارد، چون اکثر این اشخاص در مناطق روستایی و روی زمین کشاورزی کار می‌کنند. این وضعیت در نتیجه بهره‌وری پایین آنها است. با پیشرفت سریع هند و چین طی دو دهه گذشته، نسبت جمعیت آنها که در چنین سطوح پایینی زندگی می‌کنند به شدت کاهش یافته است و بنابراین سوء تغذیه هم کاهش یافت. قیمت بنزین به نزدیک سطح قبل از توفان بازگشته است، چون اکثر پالایشگاه‌های خسارت دیده تعمیر شده‌اند و آنهایی که خسارت ندیدند نیز تولید خود را افزایش دادند. هر دو اثر، تا حدودی نتیجه واکنش‌ها به قیمت بالای بنزین (موقتا) هستند. پس نتیجه‌گیری من این است که افزایش قیمت‌ها در خدمت هدفی بسیار مفید بوده است. چون عرضه بنزین با سرعتی بیشتر از حالتی افزایش یافت که اگر کنترل قیمت بر بنزین دوباره مثل دوران نیکسون و کارتر برقرار می‌شد.