چالش‌های فروش ارز صادر‌کنندگان در مرکز مبادلات ارزی

علی دینی ترکمانی*

هدف از تاسیس مرکز مبادلات ارزی ایجاد ثبات در بازار است. طبعا، توانایی این مرکز در پیشبرد چنین هدفی مستلزم تزریق ارز به میزان کافی در آن به منظور پاسخگویی به تقاضای متقاضیان از وارد‌کنندگان گرفته تا دیگران است. در شرایطی که درآمدهای ارزی نفتی بر اثر تحریم‌ها در محدودیت قرار گرفته و به حدود یک‌سوم کاهش یافته، طبعا نیاز به درآمدهای ارزی از محل صادرات غیر نفتی بیشتر می‌شود.

از این رو است که بانک مرکزی در تلاش برای تشویق یا اجبار صادرکنندگان برای عرضه ارز حاصله در این مرکز در نرخ تعیین شده در آن است. پیش‌تر در مقطع جنگ، این سیاست در چارچوب پیمان سپاری ارزی انجام می شود که بعد از جنگ و آغاز برنامه توسعه اول و عادی شدن شرایط سیاسی و اقتصادی رفته رفته از دامنه آن کاسته و در نهایت برچیده شد. اکنون، با توجه به موضوع تحریم‌ها و محدود شدن صادرات نفتی به نوعی این موضوع دوباره در دستور کار قرار گرفته است. طبیعی است اگر فاصله میان نرخ مرکز و نرخ بازار آزاد دلار قابل توجه باشد، صادرکنندگان انگیزه‌ای برای عرضه ارزشان در این مرکز نداشته باشند. در حال حاضر، نرخ دلار در مرکز حول و حوش ۲۵۴۰ تومان و در بازار آزاد حول و حوش ۳۳۵۰ تومان است. تفاوت در حدود ۸۱۰ تومان است که رقم قابل توجهی است.

اگر نرخ مرکز به سوی نرخ بازار آزاد حرکت کند و مطابق دو درصد پایین‌تر از این نرخ تنظیم شود، در این‌صورت انتظار می‌رود که نرخ بازار آزاد در شرایط کنونی دوباره به سوی بالا حرکت کند و نرخ مرکز در پیروی از آن دوباره افزایش پیدا کند. با چنین اقدامی می‌توان انگیزه صادرکنندگان را افزایش داد، اما مساله بی‌ثباتی بازار ارز پابرجا باقی می‌ماند. اگر فاصله قیمتی در همین میزانی که الان هست باقی بماند، طبعا صادرکنندگان راه‌هایی را برای گریز از عرضه ارز در این مرکز پیدا خواهند کرد. راهکار اصلی، کاهش نرخ بازار آزاد ارز و نزدیک شدن آن به نرخ مرکز مبادلات ارزی است که تحقق آن بیشتر در گرو حل‌و‌فصل تنش‌های سیاسی مرتبط با پرونده هسته‌ای و عادی شدن شرایط سیاسی است.

راهکار دیگر، می‌تواند تثبیت هزینه‌های ریالی صادراتی صادرکنندگان و کاهش هزینه‌های معاملاتی آنها از طریق ارائه تسهیلات لازم برای کوتاه‌تر کردن فرآیند صادرات باشد. چنین اقدامی می‌تواند انگیزه آنان برای همکاری با بانک مرکزی در تامین بخشی از ارز مورد نیاز مرکز را بیشتر کند.

*استادیار موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی