عابربانک

محمدحسین رحمتی*

این ستون مثال‌هایی ساده‌ از کاربرد آموزه‌های اقتصاد در زندگی روزمره است و نشان می‌دهد که در هر رویدادی استفاده از مفاهیم اقتصادی به فهم بهتر مساله کمک می‌کند. ۲۳ آذر ۱۳۸۹: چند روز پیش ایمیلی به دستم رسید که فیش صف انتظار یک بانک دولتی را نشان می‌‌داد. نکته جالب فیش آن بود که نوبت فرد مذکور ۲۴۹ اعلام شده بود. اگر فرض کنیم بانک ۱۰ گیشه دارد و کار متوسط هر مشتری ۱۰ دقیقه طول می‌‌کشد و حدود ۵۰ نفر از کسانی که جلوتر از وی هستند از ایستادن در صف انتظار انصراف می‌‌دهند یا دو شماره گرفته‌اند، در این صورت فرد مذکور باید ۳ ساعت و ۲۰ دقیقه برای انجام یک کار بانکی منتظر بماند. البته این یک مثال اغراق‌آمیز است و احتمالا می‌‌شود فرض کرد که متوسط زمانی که مشتریان در بانک‌های دولتی به انتظار می‌نشینند حدود ۱ ساعت است. بنابراین بدیهی است که بانک نیاز به افزایش ظرفیت خود دارد.

بانک برای افزایش ظرفیت سه راه‌حل را می‌تواند اختیار کند. اول افزایش شعب بانکی و افزایش تعداد کارمندان. دوم افزایش تعداد عابربانک‌ها و بهبود سرویس‌دهی هر عابربانک و در نهایت تاسیس بانک‌های اینترنتی و تلفنی و غیره. به نظر می‌رسد سومین راه‌حل کم‌هزینه‌ترین روش موجود برای افزایش ظرفیت است.

بانک می‌تواند بدون تاسیس شعب جدید، کارهای در منزل جدید حتی برای متقاضیانی که شهرستانی هستند ایجاد کند. به عبارت دیگر بانک می‌تواند یک خانم اهوازی را آموزش دهد تا تمام امور بانکی را از منزل خود و با سرویس تلفنی انجام دهد. این روش نه تنها هزینه بسیار کمی دارد بلکه احتمالا تقاضای بالایی هم خواهد داشت. به خصوص اگر مشتری ساکن در تهران، با شماره تلفنی در تهران تماس بگیرد و خود تلفن با هزینه بانک به آن خانم اهوازی متصل شود. به عبارت اقتصادی این روش حاشیه تولید بالایی دارد.

روش دوم که تاسیس عابربانک‌های جدید است راه‌حلی است که بانک‌ها به جد دنبال آن هستند. خبری در «دنیای اقتصاد» چاپ شده بود که در یک سال گذشته میزان تراکنش از خودپرداز‌ها ۴۸ درصد رشد داشته است، در حالی که تراکنش‌های شعب بانکی ۲۰ درصد کاهش داشته است. البته این سرویس نیاز به ارتقای کیفیت دارد تا بتواند جایگزین بهتری برای شعب بانکی باشد. در آمریکا عابربانک‌ها علاوه بر برداشت و واریز پول و امکان پرداخت قبوض، چک‌های مشتریان را نیز قبول می‌کنند. در این صورت اگر در نیمه شب شما چکی را به حساب خودتان یا فرد دیگری واریز کنید، دستگاه با عکس‌برداری از چک مذکور، مبلغ موجود بر چک را می‌خواند و آن‌را واریز می‌کند. البته شرط احداث چنین عابربانک‌هایی دریافت هزینه اجرا از مشتری است. به عنوان مثال اگر فردی با حساب بانک ملی از عابربانک ملت استفاده کند، باید هزینه‌ای مازاد را نیز پرداخت کند. می‌توان بر همین اساس بحث کرد که بانک‌ها بر اساس چه معیارهایی باید تعداد بهینه عابربانک‌هایشان را تعیین کنند؟ اگر عابربانکی چک هم وصول می‌کند، تعداد بهینه آن باید بیشتر یا کمتر باشد؟

محقق در دانشگاه ایلینوی

Mh.rahmati@gmail.com