نکاتی درباره پژوهش در اقتصاد ایران

علی دادپی

در پایان دومین هفته ماه دسامبر اولین کنفرانس اقتصاد ایران در دانشگاه ایلینوی برگزار شد. بسیاری از اقتصاددانان برجسته و محققان اقتصاد ایران در این کنفرانس حضور داشتند و به ارائه نتایج تازه‌ترین تحقیقات خود و بحث درباره آنها پرداختند. از جمله حاضران می‌توان به اساتیدی مانند (به ترتیب حروف الفبا) ‌هاشم پسران، حسن حکیمیان، جواد صالحی اصفهانی، ‌هادی صالحی اصفهانی، فیروز گهوری، گیتی نشات و وحید نوشیروانی اشاره کرد. نسل جوان محققان، شامل چندین دانشجوی دکترای اقتصاد از دانشگاه‌های ایلینوی، ویرجینیا تک، دانشگاه کالیفرنیای جنوبی (یو اس سی)، دانشگاه تگزاس-آستین، دانشگاه کالیفرنیا در برکلی، دانشگاه کمبریج و دانشگاه گوته آلمان بودند. این کنفرانس باعث شد تا نسل جدید پژوهشگران اقتصاد ایران با پیشکسوتان این تحقیقات آشنا شوند. پروفسور گری بیکر، برنده جایزه نوبل اقتصاد و استاد اقتصاد دانشگاه شیکاگو نظرات خود را درباره تحقیق درباره اقتصاد ایران با حضار در میان گذاشت و پروفسور ‌هاشم پسران از دانشگاه کمبریج به‌عنوان سخنران مدعو صحبت کرد. این گردهمایی علمی از چند جهت قابل‌توجه بود. اول کیفیت مقالات در سطح بسیار بالایی قرار داشت. چه در زمینه تحلیل چه از نظر روش‌های به‌کار رفته از روند معمول تحقیقات اقتصادی در ایران و خاورمیانه متمایز بود. بسیاری از پژوهش‌ها با استفاده از آخرین ابزار تحلیلی نوشته شده بودند و برخی از جدیدترین تکنیک‌های اقتصاد سنجی(Information Based Econometrics) استفاده می‌کردند.

کارهای ارائه شده توسط دانشجویان دکترا چه از نظر ابزارهای تحلیل و آنالیز و چه از جهت تاکید ایشان در استفاده از آمار و اطلاعات منابع ایرانی در خور توجه بودند. این دانشجویان بازار خودرو، ساختار اوپک و روند متغیرهای اقتصاد کلان ایران را بررسی و تحلیل کرده بودند. از هر مقاله با پرسش‌ها، پیشنهادات و نقطه نظرات گوناگون حضار استقبال شد که برای پاسخ به برخی پرسش‌ها تحقیقات بیشتری لازم و ضروری است.

برگزاری موفقیت‌آمیز این کنفرانس بدون تلاش‌های خستگی‌ناپذیر دکتر ‌هادی صالحی اصفهانی که طرح برگزاری این کنفرانس را ارائه کرده بودند و با بسیج منابع وامکانات دانشگاه ایلینوی آن را محقق ساختند و بدون مساعدت و همیاری دانشگاه ایلینوی میسر و ممکن نبود. همچنین همیاری اساتید ایرانی این دانشکده، آقایان دکتر گهوری و دکتر طوسی اردکانی و دانشجویان ایرانی دکترای اقتصاد، به‌ویژه مهمان نوازی ایشان، در خور تقدیر است. در جلسه پایانی اولین کنفرانس اقتصاد ایران در دانشگاه ایلینوی، ساعتی به گفت‌وگو درباره پژوهش و تحقیق درباره اقتصاد ایران اختصاص یافت. در پانل این بحث، پیشکسوتانی مانند دکتر‌ هاشم پسران از دانشگاه کمبریج، دکتر حسن حکیمیان از دانشگاه سیتی لندن، دکتر جواد صالحی اصفهانی از دانشگاه ویرجینیا تک و دکتر فیروز گهوری از دانشگاه ایلینوی (اسامی براساس حروف الفباست) شرکت داشتند.

تحقیق درباره اقتصاد ایران از چند جنبه صحبت شد. دکتر‌ هاشم پسران توصیه کرد که در مرحله اول توسعه این تحقیقات، استفاده از روش‌ها و متدهای موجود باعث تولید کارهایی خواهد شد که از نظر کاربردی حائز اهمیت خواهند بود. این تحقیقات با تخمین مدل‌های موجود و تحلیل داده‌های آماری راه را برای تحقیق نظری و بسط روش‌های علمی برای تحقیقات اقتصادی در ایران هموار خواهند کرد. همچنین چه بسا نتایج این تحقیقات مشوق پژوهش‌هایی گردند که توسعه نظری علم اقتصاد را به‌دنبال داشته باشند.

دکتر جواد صالحی اصفهانی با ذکر تجربیات خود دراستفاده از داده‌های آماری در ایران یادآور شد که استفاده از این داده‌ها و بررسی کیفی و کمی آنها خود گامی‌است در اعتمادسازی در مجامع علمی و تثبیت اعتبار علمی این اطلاعات. دکتر فیروز گهوری از مشکلات چنین تحقیقاتی در فضای دانشگاهی خارج از ایران صحبت کرد و اینکه چگونه برای اقتصاددانان تازه فارغ‌التحصیل که به دنبال کسب کرسی استادی هستند کار در چنین زمینه‌ای مشکل خواهد بود. ایشان یادآور شدند که ایجاد علاقه در محیط‌های علمی و چاپ نتایج چنین تحقیقاتی در مجلات معتبرعلمی می‌تواند مشوق اقتصاددانان جوان بیشتری به کار بر روی اقتصاد ایران باشد. دکتر حسن حکیمیان به افزایش علاقه در مجامع علمی به تحقیق درباره ایران و نسل جوان محققان اشاره کرد و ابراز امیدواری کرد که این امر و برگزاری مجامعی مانند آن کنفرانس، تاثیر مفید و مولدی بر روند پژوهش‌های اقتصادی در ایران داشته باشد.

مجموع بحث و پرسش‌های حاضران را می‌توان در این نکات خلاصه کرد:

* گام اول توسعه تحقیقات اقتصادی در ایران توسعه پژوهش‌های کاربردی است. در این مرحله پژوهشگران با استفاده از تکنیک‌های موجود بر روی موضوعات مورد علاقه کار می‌کنند تا نتایجی برای مقایسه با نتایج تحقیقات مشابه در سایر کشورها در اختیار داشته باشند.

* تحقیقاتی که از داده‌های آماری استفاده می‌کنند، باید بکوشند با رعایت استانداردهای علمی و تست‌های موجود کیفیت داده‌ها و دقت آنها را اثبات و بررسی کنند. چنین تحقیقاتی ضمن معرفی منابع موجود باعث ایجاد اعتماد در مجامع علمی به داده‌های آماری اقتصاد ایران خواهد شد و چه بسا پژوهشگران دیگر به استفاده از این داده‌ها در تحلیل روند توسعه در سایر کشورها تشویق شوند.

* انتشار نتایج در مجلات معتبر که از فیلتر داوری استفاده می‌کنند، ضروری است. این امر لازمه نهادینه شدن تحقیق درباره اقتصاد ایران است. خوب نوشتن و بهره بردن از ابزارهای تحلیلی باعث تسهیل چنین امری خواهد شد.

منبع: Microeconomics.wordpress.com