طراحی کسب و کارهای سودده برای توانمندسازی پایدار فقرا

میثم هاشم‌خانی*- «محمد یونس»، اقتصاددان و متفکر بزرگ بنگلادشی، یکی از مشهورترین پیشروان مبارزه با فقر در سطح بین‌المللی محسوب می‌شود. کوشش‌های موثر این اقتصاددان مسلمان بنگلادشی در مبارزه با فقر باعث شد که در سال ۲۰۰۶ جایزه صلح نوبل به وی اعطا گردد. «محمد یونس» با تاسیس یک موسسه خیریه غیردولتی با نام «گرامین بانک» (Gramin Bank) که به طور تخصصی به فقرا وام پرداخت می‌کند، توانست جهش بزرگی در کمک به خانوارهای فقیر بنگلادشی ایجاد نماید. «گرامین بانک» تا به امروز توانسته است وام‌های کوچکی برای راه‌اندازی کسب‌وکارهای کوچک و خودکفایی مالی تدریجی در اختیار بیش از پنج میلیون فقیر بنگلادشی قرار دهد که بالغ بر ۹۰ درصد از آنان را زنان کارآفرین تشکیل می‌دهند.

نکته جالب توجه آن است که روش‌های ویژه مورد استفاده «گرامین بانک» برای خودکفایی مالی وام‌گیرندگان و نیز ترغیب فقرا به بازپرداخت اقساط وام‌ها باعث شده است که نرخ بازپرداخت وام‌های مذکور نزدیک به ۹۶ درصد باشد و به این ترتیب هم‌اکنون «گرامین بانک» به عنوان یک موسسه سودده و بی‌نیاز از کمک‌های مالی خیرین اداره می‌شود.

ایده‌های خلاقانه محمد یونس در زمینه طراحی مکانیزم‌هایی برای آموزش کسب و کار به کارآفرینان خرده‌پای خانوارهای کم‌درآمد و نیز ایجاد ساختارهایی به منظور توانمندسازی و ترغیب فقرا به بازپس دادن منظم اقساط وام‌ها، این پرسش را در ذهن نگارنده پررنگ می‌کند که آیا می‌توان پرداخت یارانه نقدی به همه خانوارهای ایرانی را به مثابه بستری برای پرداخت گسترده وام‌های خودکفایی به خانوارهای کم‌درآمد ایرانی تلقی نمود؟ آیا می‌توان انتظار داشت که سازمان‌های دولتی، سازمان‌های خیریه غیردولتی و نیز موسسات مالی و اعتباری بخش خصوصی، پرداخت گسترده وام‌ برای طرح‌های اشتغالزای کوچک را با پشتوانه (وثیقه) یارانه نقدی خانوارها در دستور کار قرار دهند تا به این ترتیب معضل دیرپای خانوارهای فقیر برای دریافت وام (ناشی از نداشتن وثیقه و نیز ضامن) را حل کرده و راه را برای شکوفایی توانایی‌های اقتصادی و کارآفرینانه آنان هموار کنند؟

ترجمه سخنرانی محمد یونس برای مراسم دریافت جایزه صلح نوبل، در ادامه آمده است؛ متنی که در کنار قسمت ششم سلسله مقالات مرتبط با تحلیل ساختار سازمان‌های غیردولتی، امیدوار است تا گام کوچکی در راستای توسعه اجرای برنامه‌های خلاقانه توانمندسازی فقرا از سوی سازمان‌های غیردولتی ایرانی باشد:

m.hashemkhany@gmail.com*