چرا سرطان، بیماری‌های قلبی و دیابت، کشورهای در حال توسعه را فلج می‌کند؟

آلا آلوان*

مترجم: حسام امامی

منبع: فارین افرز

در طول سال گذشته، آلا آلوان مشغول هماهنگی امور سازمان بهداشت جهانی (WHO)، سازمان ملل، NGOها و بخش خصوصی بوده که همه در یک نشست رده ‌بالا در نیویورک گرد هم می‌آیند تا بیانیه‌ای برای خطاب قرار دادن دولت‌های کشورهای مختلف صادر کنند که راهی به سوی پیشرفت در مبارزه با بیماری‌های قابل‌ پیش‌گیری ترسیم می‌کند. آلوان در مصاحبه‌ای با نشریه «فارین افرز» (foreign affairs) درباره ضرورت این موضوع و چالش بیماری‌های غیرمسری برای کشورهای در حال توسعه گفت‌وگو کرده است.

امسال مجمع عمومی سازمان ملل متحد، بررسی وضعیت بیماری‌های غیرمسری در سطح جهان را در دستور کار خود دارد. چرا امسال این مساله اهمیتی در این سطح پیدا کرده است؟

چون بیماری‌های غیرمسری الان در سطح جهان از بزرگ‌ترین عوامل مرگ هستند و ۶۳ درصد مرگ‌‌و‌میر سراسر جهان را باعث می‌شوند، اما اکنون شواهد روشنی داریم که بیماری‌های غیرمسری نه‌تنها یکی از مشکلات عمده سلامت است، بلکه موضوعی مربوط به توسعه که عواقب اقتصادی‌_اجتماعی جدی

در بر دارد نیز محسوب می‌شوند. این بیماری‌ها باری سنگین بر دوش کشورهای کم‌درآمد یا با درآمد متوسط تحمیل می‌کنند و این مشکل به طرز قابل ‌توجهی در حال افزایش است.

حاصل این نشست چه خواهد بود؟

ما به زودی منتظر ۳۴ تن از سران کشورها و بیش از ۵۰ وزیر هستیم، بنابراین یکی از دستاوردها، افزایش آگاهی نسبت به اینکه بیماری‌های غیرمسری با توسعه اجتماعی و اقتصادی در ارتباط هستند بوده و این نه فقط در سطح سیاست‌گذاران بخش سلامت، بلکه حتی در بالاترین سطوح دولت‌ها اتفاق می‌‌افتد. دستاورد دوم امضای بیانیه‌ای سیاسی شامل توصیه‌هایی است که بیماری‌های غیرمسری را در برنامه‌های جهانی تثبیت

می‌کند.

همیشه بیماری‌های غیرمسری مشکل کشورهای توسعه‌یافته بوده است؟ چرا این بیماری‌ها امروز تبدیل به یک معضل بر سر راه توسعه شده‌اند؟

این مهم که عده کثیری از مردم در جوانی می‌میرند تاثیری منفی بر بهره‌وری دارد که به نوبه خود روی درآمد خانواده تاثیرگذار است. همین‌طور شواهد متقنی مبنی بر تاثیر بیماری‌های غیرمسری بر فقر و تاثیر فقر بر این بیماری‌ها وجود دارد. برای مثال بانک جهانی مطالعه‌ای در هند انجام داد که نشان می‌دهد از بین خانواده‌هایی که یکی از اعضای‌شان به سرطان مبتلا شده، ۵۰ درصد متحمل هزینه‌های سرسام‌آوری (یعنی بیش از ۳۰ درصد درآمد خانواده) شده‌اند. از این خانواده‌ها، ۵۰ درصد به زیر خط فقر کشیده شده‌اند. این فقط یکی از مثال‌هایی است که نشان می‌دهد بیماری‌های غیرمسری می‌توانند علت فقر باشند.

بیانیه شما می‌گوید بیماری‌های مسری «باری بر دوش جهان» است، اما آیا معضلاتی مثل سرطان و دیابت، مشکل دولت‌های محلی نیست؟

مشکلات دولت‌ها است، اما به خصوص در رابطه با کشورهای کم‌درآمد، مشکل جامعه بین‌الملل نیز هست. دو مساله وجود دارد. یکی مساله کمک به توسعه که اگر نگاه کنید کمتر از ۳ درصد آن صرف بیماری‌های غیرمسری می‌شود و به همین دلیل، بیانیه خواستار اولویت‌بخشی به موضوع است. دوم اینکه برای رسیدگی به موضوع بیماری‌های غیرمسری، شما باید عوامل ریسکی نظیر استفاده از دخانیات، رژیم غذایی و عدم تحرک جسمی را مد نظر قرار دهید که اینها خود از جهانی‌شدن‌ و شهری‌شدن تاثیر می‌پذیرند.

شرکت‌های چندملیتی چه نقشی در بررسی‌ها و مذاکرات شما داشتند؟

این شرکت‌ها در برخی نشست‌ها و انجمن‌ها فعالانه حضور داشتند. مشاوره‌ها و گفت‌وگوهای زیادی با هدف توجیه آنها و تلاش برای شناخت کمک مناسب آنها ترتیب داده شد. با این حال در مذاکراتی که به امضای بیانیه انجامید نقشی نداشتند. اما صنعت باید به‌عنوان بخشی از راه‌حل درنظر گرفته شود. برای مثال صنایع غذایی باید بعضی محصولات خودشان را با کم کردن میزان شکر، نمک و چربی ترانس اصلاح کنند و بازاریابی مسوولانه‌تری برای محصولات غذایی به خصوص در مورد کودکان داشته باشند.

دخانیات بحث کاملا متفاوتی است. در هیچ‌کدام از مذاکرات مشارکتی نداشتند. خط قرمزی در مورد صنعت دخانیات وجود دارد.

در کشورهای در حال توسعه مصرف دخانیات رو به افزایش است. آیا دولت‌ها متوجه‌اند چه مسوولیت بزرگی در مورد سلامت عمومی را به‌عهده گرفته‌اند؟

پیشرفت‌هایی نه فقط در بحث شناخت و آگاهی بلکه حتی در بحث اجرای اقدامات کنترل مصرف دخانیات اتفاق افتاده است. ما به شش نوع اقدام مقرون ‌به ‌صرفه دست یافته‌ایم و برخی از این‌ها مثل وضع مالیات حتی برای دولت‌ها منبع مالی ایجاد می‌کند. سازمان بهداشت جهانی هر دو سال یک بار گزارشی نظارتی از چگونگی پیگیری راهکارها توسط کشورها ارائه می‌دهد. ما پیشرفت کرده‌ایم. اما پیشرفت‌مان هنوز کند است. اقدامات برای کنترل استعمال دخانیات هنوز اکثریت عظیمی از مردم جهان را تحت حمایت ندارند.

چاقی هم از مشکلات فزاینده دنیای در حال توسعه است. ما این فیلم را قبلا ندیده‌ایم؟ به خصوص در آمریکا؟

این مشکلی جدی است چون در همه بخش‌های جهان رو به افزایش است. چاقی زیاد به عدم-تحرک جسمی مربوط است. اگر به آمار نگاه کنید؛ آمریکا و خاورمیانه یعنی مناطقی که بالاترین نرخ چاقی را دارند، دارای بالاترین نرخ عدم‌تحرک نیز هستند. ما هنوز به الگوی کشورهایی که موفق شده‌اند افزایش نرخ چاقی را کاهش دهند نیاز داریم.

بعضی می‌گویند که این بیماری‌ها، چاقی، دیابت و نظایرشان، امروزه به یکی از عواقب اجتناب‌ناپذیر توسعه تبدیل شده‌اند.

ما مثال‌های موفقیت‌آمیزی از کاهش بیماری‌های قلبی‌عروقی در کشورهای صنعتی داریم. می‌دانیم که مراقبت بهداشتی بهتر و دسترسی بیشتر می‌تواند نرخ مرگ‌و‌میر را کاهش دهد. این موضوعی نیست که علتش فقط رفتاری و حاصل بهره‌مندی از وفور امکانات باشد، بلکه محیط ناسالم باعث ایجادش می‌شود. باید روی ایجاد محیط‌هایی که گزینه‌های بهداشتی و سلامت بیشتری را فراهم می‌آورند تمرکز کرد و دلیلی نمی‌بینم که اینها در کنار توسعه اتفاق نیافتد.

بسیاری از کشورهای در حال توسعه نیازهای مبرمی نظیر نیروهای امنیتی یا نظام آموزشی بهتر یا حتی کمک‌های غذایی به مردم‌شان دارند. چطور می‌خواهید موضوعی مثل بیماری‌های غیرمسری را اولویت ببخشید؟

اگر کشوری خواستار توسعه پایدار باشد، لازم است دو اولویت اصلی را مدنظر قرار دهد که عبارتند از: آموزش و سلامت. کنترل بیماری‌های غیرمسری به‌ هیچ ‌وجه قابل قیاس با آموزش نیست و یکی از موضوعات کلیدی حوزه بهداشت و سلامت است. به‌علاوه رسیدگی به بیماری‌های غیرمسری به هزینه چندانی نیاز ندارد. در بسیاری از کشورها سرانه سالانه یک دلار، برای یک تغییر واقعی بسنده می‌کند. بنابراین تناقض و رقابتی بین بیماری‌های غیرمسری و هیچ یک از مقدمات توسعه نمی‌بینیم.

*آلا آلوان معاون دبیرکل «سازمان بهداشت جهانی» در زمینه سلامت روانی و بیماری‌های غیرمسری است.