بسندگی تولید پول طبیعی

یورگ گوئیدو هالسمن

مترجم: سید امیرحسین میرابوطالبی

منبع:Ethics of money production

تا اینجا توضیح دادیم که چگونه سیستم پول کالایی می‌تواند در یک بازار آزاد عمل کند و چگونه چنین سیستمی برآمده از دیدگاهی اخلاقی است. همچنین گفتیم که پول‌های کاغذی و الکترونیکی امروزه نمی‌توانند در یک بازار واقعا آزاد در رقابت با پول‌های کالایی دوام بیاورند. این گونه پول‌ها به این دلیل همچنان استفاده می‌شوند که از مزیت حمایت قانونی ویژه در مقابل رقبای طبیعی‌شان؛ یعنی طلا و نقره بهره‌مند هستند. هیچ زمانی در تاریخ نمی‌توان یافت که پول کاغذی در شرایط رقابتی بازاری تولید شده باشد. هر جا و هر زمانی که چنین پولی به وجود آمده فقط به این دلیل بوده که نیروهای نظارتی مثل پلیس و دادگاه مانع فعالیت جایگزین‌های طبیعی آن شده‌اند.

به عبارت دیگر، وجود پول کاغذی یعنی اجازه دادن به دولت برای محدود کردن شدید آزادی‌های شهروندانش. این؛ یعنی محدود کردن آزادی همکاری‌ها و آزادی توافقات به اندازه‌ای که شهروندان را هر روزه و در مقیاس بزرگ تحت‌تاثیر خود قرار می‌دهد و این یعنی استفاده از پلیس و متوسل شدن به دادگاه برای برخورد با همکاری‌هایی که در آنها از «پول‌های طبیعی»‌ مانند طلا و نقره استفاده شود، پول‌هایی که از زمان به وجود آمدن انجیل مورد استفاده بوده‌اند.

این شرایط کاملا نشانگر ناکارآیی شدید پول است. استفاده از نیروهای مسلح دولت برای مجبور کردن کل ملت برای انتخاب مطلق بین استفاده از پول دولت یا چشم‌پوشی از کل منافع حاصل از تبادلات پولی موضوع ساده‌ای نیست، بلکه مساله‌ای است که قبول آن نیاز به منطقی متقاعد‌کننده و غیر قابل‌بحث دارد. برای ایجاد پوشش اخلاقی برای پول کاغذی یا پول الکترونیکی باید نشان داده شود که این نوع پول‌ها مزیت‌های عمده‌ای برای جامعه مصرف‌کنندگانشان (ملت) دارند، مزیت‌هایی که بتواند جبران‌کننده نقایص شدید اخلاقی آنها باشد. حالا سوال این است که چنین مزایایی وجود دارند یا نه. آیا وجود پول‌های کاغذی و الکترونیکی می‌تواند در حوزه‌های سودگرایانه توجیه شود. برای پاسخ به این سوال برمی‌گردیم به عقب.

یک حقیقت بسیار مهم این است که قبل از اینکه پول کاغذی برای اولین بار به وجود بیاید هیچ اندیشمندی در حوزه پول، برای منفعت رسانی و سودمندی، نقدی بر پول کالایی موجود در آن زمان نداشته است. این درست که افلاطون از جهت سیاسی خواستار ممنوعیت مالکیت خصوصی بر پول‌های طبیعی (طلا و نقره) شد تا طبق نظریاتش وابستگی اقتصادی افراد به دولت تضمین شود.۱

اما حتی همین افلاطون هم مدعی نبود که طلا و نقره به عنوان پول، ناکافی یا ناکارآ هستند یا اینکه پول‌هایی که از طرف دولت تحمیل می‌شوند می‌توانند خدمات پولی افزون‌تری ارائه دهند. به همین ترتیب ما چنین نگرشی را در اندیشه‌های ارسطو یا نوشته‌های پدران روحانی یا اندیشمندان آکادمیک آن زمان نیز نمی‌یابیم. اتفاقا برعکس! اسقف نیکلاس اورسم مدعی می‌شود که عرضه پول فی‌نفسه هیچ ارتباطی به تبادل پولی ندارد. به عقیده او در آن زمان تغییر در عرضه اسمی پول (تغییر در نام پول‌ها) نه پول را برای استفاده مناسب‌تر می‌ساخت نه نامناسب‌تر؛ این چنین تغییراتی تنها پرداخت‌های مدت‌دار (قراردادهای اعتباری) را تحت‌تاثیر قرار می‌داد که به همین دلیل هم، اورسم مخالف آنها بود.۲

بنابراین تا قبل از قرن شانزدهم ظاهرا هیچ مشکلی نظیر کنز پول و قیمت‌های چسبنده به چشم نمی‌خورد و ظاهرا هیچ نیازی هم به ثابت نگه داشتن سطح قیمت‌ها، قدرت خرید یا تقاضای کل وجود نداشته است، اما به نظر طرفداران پول کاغذی این موضوعات اهمیت چندانی ندارند. به نظر آنها طلا و نقره برای اقتصادهای بدوی متداول تا قرون وسطی کافی بودند، اما اقتصادهای سرمایه‌داری که در رنسانس ظهور یافتند نیازمند نوع دیگری از پول بودند و نظریه‌های جدیدی که شرح‌دهنده این نیازها بوده‌اند پول کاغذی را برای برآورده کردن این نیاز برگزیده‌اند. حالا این تئوری‌های جدید چه چیزی به دست ما می‌دهند؟ باید هر کدام را یک به یک بررسی کنیم، البته خب در کوشش فعلی فقط می‌توانیم به تئوری‌های اصلی‌تر بپردازیم و امیدوار باشیم که خواننده بقیه نظریه‌ها را در دیگر کوشش‌ها پیگیری کند.

پاورقی

۱- رجوع کنید به کتاب «قوانین»‌افلاطون. به اعتقاد او بهترین پول برای شهر ایده‌آل توتالیتر او پول‌های دولتی بوده که بیرون از دیوارهای شهر هیچ ارزشی نداشته است.

۲- رجوع کنید به «رساله‌ای در باب ریشه، طبیعت، قانون و تغییر پول»‌نوشته نیکلاس اورسم.